Giám đốc mới gọi tôi là bà đốt lò trước cả xưởng, cắt luôn suất cơm ca rồi cho tôi nghỉ việc, bảo cái việc tôi làm mười chín năm thì ai làm chả được

"Bà đốt lò ơi, ra đây tôi hỏi. Cái việc bà làm ấy, ai làm chả được, đúng không?"

"Anh hỏi ai ạ?"

"Hỏi bà chứ hỏi ai. Ở đây có mỗi bà đốt lò."

"Tôi tên Lụa."

"Thôi được rồi. Chị Lụa. Chị làm ở đây bao lâu rồi?"

"Mười chín năm. Tôi vận hành nồi hơi."

"Vận hành." Anh ta cười. "Chị dùng từ to quá. Nó là cái lò, chị bỏ than vào, nó nóng lên, hết. Tôi nói sai chỗ nào chị bảo tôi."

Cả cái sân xưởng lúc đó có chừng hai chục người đang ngồi ăn cơm ca. Tôi biết là hai chục người, vì tôi vừa đếm hộp cơm khi đi ngang bàn.

Trưa tháng tư, nắng dội xuống nền xi măng, hắt ngược lên rát cả mặt. Tôi vừa ra khỏi ca sáng, áo bảo hộ còn ướt một mảng ở lưng, hai bàn tay còn mùi than.

Người ta ngừng đũa. Cái im lặng đó tôi nhớ lâu hơn cả câu anh ta nói.

"Anh nói không sai." Tôi nói. "Nhưng cũng không đúng ạ. Cái phần anh chưa nói tới thì nó dài lắm."

"Tôi rỗi bây giờ."

"Bây giờ tôi phải vào ca. Ba giờ chiều tôi xả đáy."

"Xả đáy là cái gì?"

"Là tôi xả cặn dưới đáy nồi ra. Ca nào cũng xả. Không xả thì cặn đóng, ống nước nóng lên không đều, chỗ mỏng chỗ dày, rồi nó nứt ạ."

Anh ta nhìn tôi một lúc.

"Chị doạ tôi đấy à?"

"Tôi trả lời anh."

"Chị Lụa này." Anh ta khoát tay về phía dãy nhà xưởng. "Tôi vừa ở nước ngoài về. Bên đó người ta không có ai ngồi canh lò cả ngày như chị đâu. Người ta bấm nút. Chị hiểu ý tôi chứ?"

"Tôi hiểu ạ."

Anh ta quay đi. Đi được mấy bước thì quay lại.

"Hộp cơm chị cầm trên tay là suất cơm ca xưởng phát à?"

"Vâng."

"Tôi ghi nhận."

Tôi đứng ở giữa sân, tay vẫn cầm cái hộp cơm nguội, nhìn theo cái lưng áo sơ mi trắng đi vào khu văn phòng.

Anh Tòng tổ trưởng cơ khí đứng lên khỏi bàn ăn, đi ra chỗ tôi.

"Chị Lụa."

"Ừ."

"Nó là ai đấy?"

"Cháu ông Bổn. Con ông em ruột. Nghe bảo mới học bên kia về, ông Bổn giao cho nó điều hành từ hôm nay."

Anh Tòng im một lúc. Anh vào xưởng trước tôi hai năm, hai vợ chồng anh đều làm ở đây.

"Nó vừa gọi chị là bà đốt lò à? Chị không nói gì?"

"Tôi nói rồi. Tôi bảo tôi tên Lụa."

"Chị hiền quá đấy chị Lụa ạ."

"Không phải hiền đâu anh." Tôi bóc nắp hộp cơm ra. "Cãi lúc đó thì cả sân nhìn. Người ta nhìn ai? Nhìn tôi chứ nhìn nó à. Với lại anh ấy mới về, chưa biết gì."

"Chị nghĩ nó chịu học à?"

"Ai làm cái nghề này rồi cũng phải học anh ạ. Không học thì nồi nó dạy."

*

Xưởng này tôi vào năm hai nghìn lẻ bảy. Lúc đó tôi ba mươi tư tuổi, thằng Hòa nhà tôi mới bảy tuổi.

Hôm đầu tiên ông Bổn dẫn tôi ra khu nồi hơi, chỉ vào cái khối sắt đen sì.

"Cô có sợ không?"

"Cháu chưa biết nên chưa sợ ạ. Cháu làm bếp ăn tập thể bảy năm rồi bác."

"Bếp ăn với cái này khác nhau đấy. Bếp ăn cháy nồi thì hỏng bữa cơm. Cái này hỏng thì bay nửa cái xưởng."

Tôi đứng nhìn cái nồi hơi rất lâu. Nó cao hơn đầu tôi, sơn đen, mặt trước có ba cái đồng hồ tròn như ba con mắt.

"Sao bác không thuê đàn ông?"

"Thuê rồi. Ba thằng. Đứa nào cũng ngồi được ba tháng là chán. Vì cái việc này nó buồn. Ngồi một mình cả ca, nhìn cái kim đồng hồ. Không có gì xảy ra thì buồn, mà có chuyện xảy ra thì lại quá muộn."

"Cháu quen ngồi một mình bác ạ."

Ông Bổn nhìn tôi.

"Cô nhận thì tôi cho cô đi học. Trên tỉnh, ba tuần, học xong thi. Thi đỗ mới được đứng máy."

"Không đỗ thì sao ạ?"

"Không đỗ thì tôi cho cô về bếp."

Tôi đi học ba tuần trên tỉnh vào năm hai nghìn lẻ chín. Ba tuần đó tôi ở nhà trọ, mỗi tối chép bài đến mười một giờ đêm, vì tôi học hết lớp chín, chữ nghĩa vào đầu chậm.

Buổi thi cuối, ông thầy hỏi tôi một câu ngoài bài.

"Van an toàn mà không bao giờ bật thì tốt hay xấu?"

"Cháu nghĩ là tốt ạ."

"Sai. Van không bao giờ bật thì có hai khả năng. Một là chị vận hành giỏi. Hai là cái van nó kẹt, nó chết rồi mà chị không biết."

"Thế phải làm sao ạ?"

"Phải thử nó. Định kỳ kéo tay cho nó xả một cái."

"Cháu ghi lại ạ. Cháu có quyển sổ, cháu ghi áp suất mỗi ca, mỗi tiếng một dòng."

Ông thầy gõ bút xuống bàn.

"Ai bảo chị ghi?"

"Không ai bảo. Cháu tự ghi. Cháu sợ quên."

"Chị giữ cái sổ ấy cho tôi. Đừng bỏ. Vì đến lúc có chuyện, cái sổ ấy nói thay chị."

Lúc đó tôi vâng cho xong, tôi tưởng ông nói cho hay. Mười bảy năm sau tôi mới hiểu ông nói thật.

Tôi thi đỗ. Người ta cấp cho tôi một cái thẻ, ép nhựa, có ảnh tôi hồi ba mươi sáu tuổi, tóc còn đen.

Cái thẻ đó tôi để trong cái tủ sắt cạnh phòng vận hành, mười bảy năm nay, cùng với chồng sổ ghi áp suất.

Không ai trong xưởng hỏi tôi cái thẻ đó bao giờ.

Cũng phải thôi. Mười chín năm ấy cái nồi không nổ, không xì, không một lần phải gọi xe cứu thương. Cái gì không xảy ra thì người ta không nhìn thấy. Người ta chỉ nhìn thấy một người đàn bà ngồi trong cái phòng nhỏ có quạt thông gió, tay cầm quyển vở học sinh, ghi ghi chép chép. Nhìn từ ngoài sân thì đúng là chẳng có gì cả.

*

Hai tuần sau hôm ngoài sân, tôi được gọi lên văn phòng.

Anh Trân ngồi sau bàn. Chị Diệp kế toán trưởng ngồi bên cạnh, trước mặt là một xấp giấy.

"Chị Lụa ngồi đi."

"Vâng."

"Chị Diệp trình bày cho chị Lụa nghe."

"Vâng anh." Chị Diệp lật giấy. "Năm nay xưởng mình cắt giảm chi phí. Khoản đầu tiên là cơm ca. Từ tháng sau, cơm ca chỉ phát cho bộ phận sản xuất trực tiếp."

"Tôi không phải sản xuất trực tiếp ạ?"

"Chị là bộ phận phụ trợ."

"Phụ trợ." Tôi nhắc lại.

Mười chín năm chưa ai gọi tôi bằng cái chữ đó. Người trong xưởng gọi tôi là chị Lụa nồi hơi. Ai cần hơi thì ra tìm tôi.

"Đúng rồi. Chị không đứng máy tiện, không hàn, không ra sản phẩm."

"Chị Diệp ơi."

"Dạ."

"Cái máy tiện của anh Tòng chạy bằng gì?"

"Chạy điện chứ chạy gì."

"Còn cái buồng sấy sơn tĩnh điện, với hai cái máy ép thuỷ lực ngoài kia, chạy bằng gì ạ?"

Chị Diệp nhìn sang anh Trân.

"Chạy hơi." Anh Trân nói. "Tôi biết. Chị định nói gì?"

"Tôi không định nói gì. Tôi chỉ hỏi cho rõ cái chữ phụ trợ."

"Chữ đó là chữ trong bảng phân loại lao động của xưởng."

"Bảng đó ai lập ạ?"

"Chị Diệp lập, tôi duyệt."

"Vâng."

"Chị có ý kiến gì không?"

"Một suất cơm ca là bao nhiêu ạ?"

"Ba mươi lăm nghìn." Chị Diệp nói.

"Một tháng hai mươi sáu công."

"Chín trăm mười nghìn."

"Vâng. Tôi mang cơm nhà đi cũng được."

Anh Trân ngả người ra sau ghế.

"Chị Lụa, chị đừng hiểu là tôi ghét chị. Chú tôi giao cho tôi cái xưởng này với một câu duy nhất: giảm mười lăm phần trăm chi phí trong sáu tháng. Nên tôi rà từng đồng. Cơm ca của chị chỉ là một dòng trong bốn chục dòng tôi đã cắt tuần này."

"Tôi hiểu rồi anh. Anh có việc của anh."

"Được. Vậy còn khoản thứ hai." Anh gật đầu về phía chị Diệp.

"Khoản thứ hai là phụ cấp ca đêm của chị." Chị Diệp nói. "Chị đang hưởng bốn trăm nghìn một đêm. Anh Trân xem lại thấy cao."

"Cao so với gì ạ?"

"So với mặt bằng."

Tôi không hỏi mặt bằng nào. Nó là cái bảng giá người ta lấy trên mạng về, in ra, rồi đem so với một cái xưởng mà người ta chưa đi hết một vòng.

"So với việc chị làm." Anh Trân nói. "Ca đêm chị ngồi phòng vận hành. Chị làm gì trong tám tiếng đó?"

"Tôi ghi áp suất mỗi tiếng một lần. Tôi kiểm kính thuỷ hai tiếng một lần. Tôi xả đáy đầu ca. Tôi kiểm nước cấp. Tôi nghe."

"Chị nghe cái gì?"

"Nghe tiếng nồi ạ."

Anh Trân bật cười.

"Rồi nó nói gì với chị?"

"Nó không nói gì cả anh ạ. Nhưng khi nó đổi tiếng thì tôi biết. Bình thường nó chạy có tiếng ù đều. Nước cấp thiếu thì nó rít. Cặn nhiều thì nó lục bục ở đáy như luộc khoai. Van an toàn sắp bật thì nó giật một cái nhỏ trước khi bật."

"Chị học cái này ở đâu?"

"Cái này không ai dạy được ạ. Ngồi lâu thì biết."

"Chị Lụa." Anh Trân chống hai tay lên bàn. "Tôi nói thẳng. Tôi không trả lương cho tai người. Bây giờ người ta có cảm biến, có báo động, có tự động cấp nước."

"Xưởng mình có mấy cái đó không anh?"

Anh Trân im một nhịp.

"Chưa có. Nhưng sẽ có."

"Lúc có thì tôi mừng chứ ạ. Tôi ngồi mười chín năm rồi, tôi cũng muốn có cái gì đó canh giùm tôi."

Anh Trân nhìn tôi. Lần đầu tiên tôi thấy anh ta hơi lúng túng.

"Phụ cấp ca đêm giảm còn hai trăm. Chị không có ý kiến?"

"Tôi có một ý kiến ạ."

"Anh giảm gì cũng được. Nhưng cái van an toàn ngoài kia phải thay. Tôi đã đề nghị ba lần rồi, với bác Bổn, có đơn."

"Chị Diệp, có đơn không?"

Chị Diệp lật xấp giấy.

"Có. Ba tờ. Tháng chín năm ngoái, tháng chạp năm ngoái, tháng ba năm nay. Bác phê là để xem xét."

"Van đó bao nhiêu tiền?"

"Loại đúng chủng loại thì bốn triệu hai, có kiểm định kèm theo. Tôi gọi lên chỗ cũ tôi học, người ta chỉ cho tôi chỗ mua."

Anh Trân im khá lâu.

"Cái van cũ nó sao?"

"Nó phải gõ hai cái mới chịu ăn. Áp lên tới ngưỡng, đáng lẽ nó tự xả, thì nó nằm im. Tôi phải cầm cán búa gõ vào thân van hai cái, nó mới nhả."

"Chị làm thế bao lâu rồi?"

"Từ đầu năm ngoái ạ."

"Từ đầu năm ngoái đến giờ chị vẫn gõ búa vào van an toàn?"

"Vâng. Tôi báo ba lần rồi anh. Vừa nãy chị Diệp đọc đấy."

Anh Trân quay sang chị Diệp.

"Ghi vào. Van an toàn khu nồi hơi. Tôi sẽ xem."

Tôi đứng dậy. Ra tới cửa thì anh ta gọi lại.

"Chị Lụa, chị đừng nghĩ tôi coi thường chị. Tôi ba mươi hai tuổi. Tôi về đây, cả xưởng nhìn tôi như nhìn thằng cháu ông chủ được cho ngồi ghế. Chị nghĩ tôi không biết à?"

"Tôi biết là anh biết."

"Vậy chị hiểu vì sao tôi phải cứng."

"Tôi hiểu ạ. Nhưng cái nồi hơi ngoài kia nó không quan tâm anh bao nhiêu tuổi đâu anh."

Tôi ra khỏi phòng. Ra tới hành lang tôi mới nghe tiếng chị Diệp nói vọng ra sau lưng.

"Anh đừng để bụng. Bà ấy quen được chiều rồi. Bác Bổn ngày xưa chiều bà ấy lắm."

*

Cái van tôi không thấy ai thay.

Tháng bảy trời nóng. Đơn hàng dồn. Xưởng chạy hai ca, có hôm ba ca. Nồi hơi tôi phải chạy áp suất cao hơn thường lệ, vì bên sấy sơn kêu thiếu hơi.

Đêm mười bảy tháng bảy, hai giờ sáng, van kẹt.

Tôi biết trước nó sắp có chuyện, không phải vì cái đồng hồ, mà vì tiếng.

Nửa đêm trở đi cái nồi đổi tiếng. Cái tiếng ù đều đều nghe suốt mười chín năm bỗng có thêm một cái gợn, như người thở mà bị nghẹn ở giữa hơi. Tôi bỏ quyển sổ xuống, ra đứng cạnh thân nồi.

Kim đồng hồ leo chậm, tới vạch cuối cùng của vùng an toàn thì đứng lại một nhịp, rồi bò qua vạch đỏ.

Đáng lẽ đúng lúc đó cái van trên đỉnh phải tự bật. Đó là việc của nó. Mọi thứ khác trên cái nồi này hỏng thì còn cứu được, riêng nó là thứ cuối cùng đứng giữa tôi với cái ảnh ông thầy chiếu lên tường hồi tôi đi học.

Nó nằm im.

Tôi với tay lấy cái cán búa treo trên móc, gõ hai cái vào thân van, chỗ đã mòn nhẵn bóng vì gõ nhiều.

Nó không nhả.

Tim tôi đập lên tận cổ. Tôi gõ thêm cái nữa, mạnh hơn.

Nó xì một tiếng rất dài, hơi phun trắng xoá cả gian, nóng táp vào mặt tôi. Kim đồng hồ giật xuống.

Tôi giảm than, mở van xả, hạ áp xuống từ từ. Mất bốn mươi phút.

Bốn giờ sáng, tay tôi mới hết run đủ để cầm bút. Tôi ghi vào sổ, ghi kỹ hơn mọi hôm, ghi cả số nhát gõ.

Sáng hôm sau tôi lên văn phòng lúc bảy giờ.

"Anh Trân."

"Chị Lụa, sáng sớm."

"Đêm qua van kẹt. Nó không xả, tôi gõ ba cái nó mới nhả."

"Rồi có sao không?"

"Không sao ạ. Nhưng lần này không sao là vì tôi ngồi đó."

"Chị định nói gì?"

"Tôi định nói là hôm nào tôi không ngồi đó thì khác."

Anh Trân đặt cốc cà phê xuống.

"Chị Lụa, tôi hỏi thật. Chị đang doạ tôi phải không?"

"Không ạ."

"Chị nói thế nghe như doạ."

"Tôi nói cái tôi thấy."

"Được. Tôi cũng nói cái tôi thấy." Anh ta rút ngăn kéo, lấy ra một tờ giấy. "Chị đọc cái này. Báo giá."

Tôi cầm lên. Một công ty dịch vụ nào đó, báo giá vận hành nồi hơi thuê ngoài. Chín triệu một tháng, hai người luân ca. Lương tôi kể cả phụ cấp là mười một triệu tám.

"Chị thấy sao?"

"Tôi thấy anh tính đúng."

"Chị không phản đối?"

"Tôi phản đối thì được cái gì hả anh. Tôi chỉ hỏi anh một câu thôi. Hai người luân ca của họ, có thẻ không?"

"Thẻ gì? Thẻ nhân viên à? Thẻ ra vào?"

"Không ạ. Anh cứ hỏi họ. Họ trả lời thế nào anh ghi lại."

Anh Trân nhìn tôi, cau mày.

"Chị Lụa, chị nói vòng vo tôi không hiểu."

Tôi nhìn anh ta.

Lúc đó tôi hoàn toàn có thể nói ra. Ba câu là xong. Tôi mở tủ sắt, lấy tấm thẻ ép nhựa đã sờn góc kia ra đặt lên bàn anh ta, mọi chuyện dừng ở đó.

Nhưng tôi nghĩ đến cái mặt anh ta lúc phải nghe một bà đốt lò dạy mình. Tôi nghĩ đến chuyện anh ta mới ngồi ghế được ba tháng, cả xưởng đang nhìn.

Người ta bị dồn vào chân tường thì người ta không sửa, người ta cãi cố.

"Anh cứ hỏi bên dịch vụ đi." Tôi nói. "Họ biết. Họ làm nghề này họ phải biết."

"Chị cứ như đánh đố."

"Tôi không đố ạ. Tôi chỉ muốn anh nghe câu trả lời từ miệng người khác, chứ không phải từ miệng tôi."

"Vì sao?"

"Vì từ miệng tôi thì anh không tin."

Anh Trân im.

"Chị về đi."

"Vâng."

*

Anh Tòng chặn tôi ở cổng chiều hôm đó.

"Chị Lụa."

"Ừ."

"Thật hay đùa? Nó định thuê ngoài."

"Ai nói với anh?"

"Cái Diệp nói với con bé văn thư, con bé văn thư nói với vợ thằng Sáu bán hàng ngoài cổng."

"Nhanh nhỉ."

"Chị bảo nó cái vụ chứng chỉ chưa?"

Tôi dừng lại.

"Anh biết à?"

"Chị quên tôi vào đây năm hai nghìn lẻ năm à. Tôi đứng đấy hôm ông Bổn bảo chị đi học."

"Ừ nhỉ. Tôi nói rồi. Nói kiểu tôi. Tôi bảo nó đi hỏi bên dịch vụ."

"Trời ơi chị." Anh Tòng đập tay vào yên xe. "Chị nói huỵch toẹt ra đi. Chị bảo nó là cả xưởng này chỉ mình chị có chứng chỉ, nồi hơi là thiết bị nghiêm ngặt, không có chị thì..."

"Anh Tòng."

"Gì?"

"Anh nói to quá."

"Tôi tức."

"Anh tức thay tôi thì tôi cảm ơn. Nhưng anh nghĩ tôi nói ra thì nó làm gì?"

"Nó phải giữ chị chứ làm gì."

"Không đâu anh. Nó sẽ nghĩ là tôi doạ nó. Người trẻ, mới ngồi ghế, cả xưởng đang soi, mà bị một bà công nhân doạ trước mặt kế toán trưởng."

"Thì sao?"

"Thì nó càng phải đuổi tôi. Đuổi để chứng minh là nó không sợ."

Anh Tòng đứng im.

"Chị tính xa quá."

"Không phải tính xa. Tôi có thằng con trai hai mươi sáu tuổi. Tôi biết bọn nó sợ cái gì."

"Bọn nó sợ cái gì?"

"Sợ mất mặt. Mất mặt còn sợ hơn mất tiền."

"Rồi chị định làm sao?"

"Tôi đi làm. Ba giờ tôi xả đáy."

*

Ngày mười một tháng tám, anh Trân gọi tôi lên.

Lần này có cả chị Diệp và một tờ giấy đã đánh máy sẵn.

"Chị Lụa ngồi đi."

"Vâng."

"Tôi vào thẳng luôn. Từ ngày một tháng chín, xưởng chấm dứt hợp đồng lao động với chị. Xưởng chuyển sang thuê đơn vị bên ngoài vận hành khu nồi hơi. Chị được báo trước bốn mươi lăm ngày theo luật."

"Vâng."

"Chị Diệp đã tính trợ cấp thôi việc, mười chín năm."

"Chín tháng rưỡi lương bình quân." Chị Diệp nói. "Khoảng chín mươi hai triệu. Chị ký vào đây."

Tôi cầm tờ giấy lên đọc. Đọc chậm, vì mắt tôi kém, tôi không mang kính. Chị Diệp ngỏ ý đọc giùm, tôi bảo thôi để tôi tự đọc.

Đọc hết hai trang mất bảy phút. Anh Trân xoay cái bút trong tay, chị Diệp mở điện thoại ra xem rồi lại úp xuống.

"Anh Trân. Bên dịch vụ, anh đã hỏi họ cái câu tôi bảo anh hỏi tháng trước chưa?"

"À, cái thẻ." Anh ta phẩy tay. "Tôi có hỏi. Họ bảo người của họ đầy đủ hết. Chị yên tâm, họ là công ty dịch vụ chuyên nghiệp."

"Anh có xem giấy tờ của người ta không?"

"Chị Lụa, chị bàn giao thì chị bàn giao, chuyện quản lý nhà thầu để tôi lo. Chị ký đi."

Tôi cầm bút. Rồi tôi đặt bút xuống.

"Tôi hỏi anh một câu cuối. Rồi tôi ký. Anh có chắc chắn không?"

"Chắc chắn cái gì?"

"Chắc chắn là cho tôi nghỉ."

Anh Trân nhìn tôi. Chị Diệp cũng nhìn tôi. Cái quạt trần trên đầu quay chậm, thổi mấy tờ giấy trên bàn kêu phần phật.

Đó là lần cuối cùng tôi hỏi. Ba lần bằng đơn, một lần bằng cái câu về tấm thẻ, và lần này. Ai hỏi đủ chừng ấy lần rồi thì thôi, không phải áy náy nữa.

"Chị Lụa, tôi nói thế này cho nhanh." Anh ta gõ ngón tay lên mặt bàn. "Cái việc chị làm, tôi đã nói với chị từ hôm đầu tiên tôi về đây. Ai làm chả được. Bỏ than vào, canh cái đồng hồ. Tôi không thể trả gần mười hai triệu một tháng cho một cái ghế ngồi."

"Vâng. Tôi chỉ muốn anh nhớ là tôi đã hỏi."

"Tôi chắc chắn."

Tôi ký.

Chị Diệp gấp tờ giấy lại, cười, bảo tôi nghỉ rồi thì rảnh, về mà trông cháu cho vui. Tôi bảo tôi chưa có cháu, thằng Hòa nhà tôi chưa lấy vợ. Chị bảo thế thì chị nuôi nó tiếp.

Tôi vâng.

*

Ngày ba mươi mốt tháng tám là ca cuối của tôi.

Tôi bàn giao cho hai người bên dịch vụ. Một anh chừng bốn mươi, tên Hải. Một cậu chừng hai mươi mấy, tên Kiệt.

"Chào chị."

"Chào hai anh."

"Chị bàn giao cho bọn em."

"Vâng. Hai anh ngồi xuống đây, tôi nói chậm."

Tôi mở quyển sổ ra.

"Đây là sổ ghi áp suất. Mỗi tiếng một dòng. Tôi ghi từ năm hai nghìn lẻ chín tới giờ, hết mười bốn quyển."

"Ghi làm gì hả chị?" Cậu Kiệt hỏi.

"Ghi để biết nó lên xuống thế nào."

"Cái đồng hồ nó chỉ rồi mà chị."

"Đồng hồ chỉ lúc này. Sổ chỉ cả tháng. Cậu ghi ba tháng đi rồi cậu hiểu."

Anh Hải cầm quyển sổ lật. Lật một lượt rất nhanh, kiểu người ta lật tờ báo cũ.

Trong mười bốn quyển đó có những dòng tôi ghi lúc ba giờ sáng, tay lạnh, chữ méo. Có những dòng tôi ghi ngày thằng Hòa nằm viện mà tôi vẫn phải vào ca, vì hôm ấy không ai thay tôi được. Người ngoài lật qua thì chỉ thấy một cột số.

"Chị viết đẹp đấy."

"Tôi viết chậm thôi. Trong tủ sắt còn mười ba quyển nữa, anh giữ hết."

"Chị không mang về à?"

"Tôi mang về làm gì. Nó là của cái nồi chứ có phải của tôi đâu."

Tôi dẫn hai người ra khu nồi hơi. Buổi chiều cuối cùng, cái sàn sắt dưới chân vẫn ấm như mọi buổi chiều. Tôi chỉ chậm, chỉ kỹ, vì sau hôm nay không còn ai chỉ cho họ nữa.

"Đây là kính thuỷ. Hai tiếng phải xả kiểm một lần, để biết ống không bị tắc. Kính thuỷ tắc thì mình nhìn thấy nước mà thực ra nồi cạn. Cạn thì ống lửa nóng đỏ, mà đúng lúc ấy nước lại tràn vào, thì nó nổ."

"Nổ thật hả chị? Chị gặp chưa?"

"Tôi chưa. Trên lớp người ta cho xem ảnh. Ảnh một cái xưởng dưới huyện, năm hai nghìn không tám."

Cậu Kiệt không hỏi nữa.

"Đây là van xả đáy. Đầu ca xả một lần, mỗi lần ba đến năm giây thôi, xả lâu thì tụt mực nước. Còn đây." Tôi đặt tay lên cái van trên đỉnh. "Đây là van an toàn. Van này kẹt."

Anh Hải ngẩng lên.

"Kẹt là sao chị?"

"Là nó không tự nhả. Áp lên tới ngưỡng nó vẫn nằm im. Phải cầm cán búa gõ vào chỗ này hai cái, có hôm ba cái, nó mới chịu xả."

"Cái này phải thay chứ chị."

"Tôi có đơn ba lần rồi anh. Anh vào xin lại đi. Anh là người mới, anh nói có khi người ta nghe."

"Kiệt, mày ghi vào điện thoại."

Tôi đứng nhìn hai người một lúc.

"Anh Hải này. Tôi hỏi anh một câu, anh đừng giận. Anh có chứng chỉ vận hành nồi hơi không?"

Anh Hải im.

"Chị hỏi cái đó làm gì?"

"Tôi hỏi cho tôi yên tâm thôi."

"Bên em... bên em có người có. Anh Đông giám đốc bên em có."

"Anh Đông có đứng ca không?"

"Anh Đông ở văn phòng."

Anh Hải nhìn xuống chân. Cậu Kiệt đứng cạnh, tay còn cầm cái điện thoại mở sẵn ghi chú.

"Bọn em làm cái này bốn năm rồi chị. Bọn em quen tay. Chị đừng nói với ai."

"Tôi nói với ai bây giờ. Tôi nghỉ rồi."

Anh Hải im một lúc lâu.

"Bên em nhận thầu bảy nơi. Trong bảy nơi thì được hai nơi người ta hỏi giấy. Còn năm nơi kia người ta chỉ hỏi giá."

"Chỗ này người ta chỉ hỏi giá."

Tôi nhìn hai người. Họ cũng đi làm thuê như tôi, cũng có vợ con ở đâu đó. Cái sai này không bắt đầu từ họ, cũng không kết thúc ở họ.

Sáu giờ chiều tôi ra khỏi cổng.

Tôi có mang về một thứ. Cái thẻ ép nhựa trong tủ sắt, góc trên bên trái đã sờn trắng. Tôi đút vào túi áo bảo hộ, dắt xe đạp đi ra.

"Chị Lụa về ạ? Mai chị còn vào không?"

"Cháu nghỉ rồi bác."

Bác bảo vệ đứng ở cổng, tay còn cầm cái chốt.

"Chị nghỉ thì ai đốt lò?"

"Người ta thuê ngoài rồi bác ạ."

*

Nhà tôi cách xưởng bốn cây số.

Thằng Hòa đi làm về, thấy tôi ngồi ở hiên.

"Mẹ nghỉ thật à? Chúng nó đuổi mẹ?"

"Đừng nói thế con. Người ta cơ cấu lại."

"Cơ cấu cái gì. Mẹ làm mười chín năm."

"Mười chín năm thì mười chín năm chứ con."

Thằng Hòa dựng xe, ngồi phịch xuống bậc thềm cạnh tôi. Nó hai mươi sáu tuổi, đi hàn thuê ở một xưởng khác, tay cũng chai như tay tôi.

"Mẹ có thẻ đúng không? Mẹ nói với nó chưa?"

"Mẹ nói rồi. Mẹ bảo nó đi hỏi bên dịch vụ."

"Nói kiểu đấy thì ai hiểu hả mẹ!"

"Con đừng quát mẹ."

"Con không quát. Con tức."

"Mẹ biết."

"Mẹ đưa cái thẻ ra, đập xuống bàn, bảo nó là không có con thì cái nồi của mày nằm im. Có phải xong không?"

"Nó không giữ mẹ đâu con. Lúc đó có mặt chị kế toán. Con nghĩ nó chịu để một bà công nhân dạy nó trước mặt cấp dưới à?"

Thằng Hòa im.

"Với lại mẹ có nói ra thì cũng chỉ là mẹ nói. Mẹ nói xong nó bảo mẹ doạ nó. Thế thì hoá ra mẹ giữ cái ghế bằng cách doạ người ta."

"Thì mẹ có quyền chứ mẹ."

"Mẹ không muốn cái quyền đó."

"Vậy mẹ muốn cái gì?"

Tôi nghĩ khá lâu. Ngoài ngõ có tiếng xe máy ai đó về muộn.

"Mẹ muốn nó tự biết."

"Nó không tự biết đâu mẹ ạ."

"Thì nó sẽ có người bảo cho nó biết. Cái nghề này không phải muốn làm sao thì làm."

Thằng Hòa nhìn tôi.

"Mẹ."

"Ừ."

"Mẹ biết trước cái gì đúng không."

"Mẹ không biết trước gì cả."

"Mẹ nói dối con."

"Mẹ không nói dối. Mẹ chỉ biết là sớm muộn cũng có người xuống."

"Người nào?"

"Cứ hai năm người ta lại xuống kiểm định một lần. Lần gần nhất là tháng chín năm hai nghìn hai mươi tư."

Thằng Hòa nhẩm.

"Vậy tháng chín này..."

"Ừ."

"Mẹ ơi."

"Gì?"

"Mẹ ác thật."

"Mẹ không ác." Tôi đứng dậy vào bếp. "Mẹ chỉ thôi không nhắc nữa. Mười chín năm mẹ nhắc rồi."

*

Ngày mười tám tháng chín, chín giờ sáng, thằng Hòa gọi cho tôi.

"Mẹ, mẹ ra xưởng đi. Anh Tòng vừa gọi con. Có đoàn kiểm tra an toàn lao động xuống, ba người, có cả người bên kiểm định."

"Mẹ ra đó làm gì hả con. Mẹ nghỉ rồi."

"Người ta hỏi ai vận hành. Anh Tòng bảo là chị Lụa, nhưng chị Lụa nghỉ rồi. Rồi người ta bảo gọi chị Lụa ra đây."

Tôi dừng tay. Cái rổ rau tôi đang nhặt dở để xuống thềm.

Tôi đạp xe bốn cây số. Mất hai mươi phút.

Người ta cho dừng máy để đoàn đi kiểm tra, nên công nhân ra đứng cả ngoài sân. Đúng cái sân hôm tháng tư.

Anh Tòng đứng ở cổng chờ tôi.

"Chị vào đi. Đang hỏi thằng Trân trong kia."

Tôi dựng xe đạp vào tường, đi vào.

Ở khu nồi hơi có ba người mặc áo xanh, đeo thẻ. Một người đứng tuổi cầm cặp hồ sơ. Anh Trân đứng cạnh, tay khoanh trước ngực. Chị Diệp đứng sau anh Trân, ôm một tập giấy.

Anh Hải và cậu Kiệt đứng sát tường, cách đó mấy bước.

"Anh cho tôi xem hồ sơ kiểm định nồi hơi." Người đứng tuổi nói.

Chị Diệp đưa một tập. Người đứng tuổi lật, đọc.

"Kiểm định gần nhất tháng chín năm hai nghìn hai mươi tư. Hạn hai năm. Vậy tháng này phải kiểm định lại."

"Vâng, chúng tôi đang chuẩn bị."

"Được. Còn danh sách người trực tiếp vận hành thiết bị, kèm chứng chỉ?"

"Có hợp đồng với nhà thầu ạ." Chị Diệp lật giấy. "Đây, hợp đồng dịch vụ vận hành."

"Tôi không hỏi hợp đồng. Tôi hỏi người." Người đứng tuổi nhìn quanh. "Ai đang đứng ca?"

Anh Hải bước lên nửa bước.

"Dạ em ạ. Em tên Hải."

"Anh cho tôi xem chứng chỉ vận hành nồi hơi của anh."

Anh Hải im.

"Em... em để ở công ty."

"Số hiệu bao nhiêu, tôi tra."

"Em không nhớ ạ."

"Anh học ở đâu, năm nào?"

Anh Hải nhìn xuống. Người đứng tuổi quay sang cậu Kiệt.

"Còn cậu? Cậu có đứng ca một mình không?"

"Ca đêm em đứng ạ."

"Cậu có chứng chỉ không?"

"Dạ không ạ."

Sân im hẳn. Cái quạt thông gió trên tường kêu rè rè.

Người đứng tuổi gấp hồ sơ lại, quay sang anh Trân.

"Anh là người phụ trách?"

"Vâng, tôi là giám đốc điều hành."

"Anh có biết nồi hơi thuộc danh mục thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động không?"

"Tôi biết."

"Anh có biết người vận hành bắt buộc phải được huấn luyện và có chứng chỉ còn hiệu lực không?"

Anh Trân im một nhịp.

"Cái đó là trách nhiệm của nhà thầu."

"Thiết bị của ai?"

"Của xưởng."

"Vậy trách nhiệm của ai?"

"Nhưng tôi đã ký hợp đồng với đơn vị chuyên nghiệp."

"Anh ký hợp đồng với ai là việc của anh. Nhưng người đứng cạnh cái nồi này là người anh cho đứng."

Chị Diệp đỡ lời.

"Anh ơi, trước đây xưởng em có chị Lụa vận hành mười chín năm..."

"Chị Lụa nào?"

"Một chị công nhân ạ."

"Chị ấy đâu?"

"Chị ấy... nghỉ rồi ạ."

"Nghỉ từ bao giờ?"

"Từ ngày một tháng chín."

"Ai cho nghỉ?"

Chị Diệp nhìn anh Trân.

Và anh Trân, đúng lúc đó, làm cái việc mà tôi đã nghĩ tới suốt một tháng rưỡi ngồi ở nhà.

Anh ta cãi.

Người bị dồn thì hay cãi bằng đúng cái câu đã từng làm mình oai. Câu nào từng khiến cả sân im, lúc bí là lôi ra dùng lại.

"Tôi cho nghỉ." Anh ta nói, giọng to hơn cần thiết. "Nhưng tôi nói để anh hiểu cho. Cái vị trí đó là vị trí lao động phổ thông. Việc đó ai làm chả được. Tôi cho người khác đứng thay rồi."

Cả cái khu nồi hơi im.

Tôi đứng ở cửa. Từ chỗ tôi đứng nhìn ra, tôi thấy hết. Thấy anh Tòng ngoài sân, hai tay chống nạnh. Thấy vợ thằng Sáu bỏ cả quang gánh ngoài cổng, đi vào. Thấy hai chục người đã ngồi ăn cơm ca hôm tháng tư, giờ cũng đứng đúng chỗ đó, cũng ngừng nhai như hôm đó.

Hôm tháng tư người ta nghe câu ấy một lần. Hôm nay người ta nghe lại lần thứ hai, ở đúng cái sân ấy, trước mặt đúng những người ấy.

Chỉ khác một chỗ. Hôm tháng tư anh ta nói câu đó với tôi. Hôm nay anh ta nói câu đó với người cầm sổ ghi biên bản.

Người đứng tuổi rút bút ra.

"Anh nói lại giùm tôi câu vừa rồi."

"Tôi nói cái gì cơ?"

"Anh vừa nói anh cho người khác đứng thay."

"Vâng."

"Người khác đó là hai người này?"

"Vâng."

"Anh có kiểm tra chứng chỉ của họ trước khi cho họ đứng máy không?"

"Tôi... tôi tin nhà thầu."

"Tôi hỏi có hay không."

"...Không ạ."

"Anh vừa nói việc này ai làm chả được. Anh có muốn ghi câu đó vào biên bản không?"

Anh Trân đứng thẳng người.

"Tôi không nói thế theo nghĩa đó."

"Anh nói theo nghĩa nào?"

"Tôi nói theo nghĩa... theo nghĩa quản lý."

"Anh Trân này." Người đứng tuổi hạ giọng xuống, không gay gắt gì cả. "Tôi làm nghề này hai mươi mấy năm. Cái câu anh vừa nói, tôi nghe nhiều rồi. Lần nào tôi nghe xong tôi cũng phải hỏi thêm một câu."

"Anh hỏi gì?"

"Cái van an toàn của anh còn hạn kiểm định không?"

Anh Trân quay sang chị Diệp.

Chị Diệp lật giấy. Lật một lượt. Lật lần hai.

"Chị Diệp." Anh Trân gọi.

"Em... em không thấy ạ."

Người đứng tuổi đi tới chỗ cái van, cúi xuống nhìn thân van, rồi đứng lên.

"Anh Hải."

"Dạ."

"Cái van này có xả không?"

Anh Hải nhìn tôi.

Tôi không gật, không lắc. Tôi chỉ đứng đó.

"Nó... nó phải gõ ạ."

"Gõ là sao?"

"Là phải cầm búa gõ vào thân nó hai cái nó mới xả."

"Ai bảo cậu thế?"

"Chị Lụa bàn giao cho em."

Người đứng tuổi quay lại, nhìn khắp một vòng.

"Chị Lụa là ai? Chị ấy đây à?"

Anh Tòng ngoài sân nói vọng vào.

"Chị Lụa đứng ở cửa kia kìa anh."

Tất cả quay lại nhìn tôi.

Anh Trân quay lại nhìn tôi.

Tôi đứng ở cửa, mặc cái áo bảo hộ cũ mà tôi đã trả lại xưởng nhưng người ta không lấy, tay cầm cái mũ vải.

"Chị vào đây giùm tôi." Người đứng tuổi nói.

Tôi đi vào.

"Chị tên gì ạ?"

"Tôi tên Nguyễn Thị Lụa."

"Chị làm ở đây bao lâu?"

"Mười chín năm ạ. Đến ngày một tháng chín."

"Chị vận hành cái nồi này? Chị có chứng chỉ không?"

Tôi đưa tay vào túi áo bảo hộ.

Cái thẻ ép nhựa đã sờn góc, ảnh tôi hồi ba mươi sáu tuổi, tóc còn đen.

"Có ạ."

Tôi đặt nó vào tay người đứng tuổi.

Ông ấy cầm lên, xoay ngang cho ánh sáng chiếu vào, đọc.

"Chị đi học năm nào?"

"Năm hai nghìn lẻ chín ạ, trên tỉnh, ba tuần. Bác Bổn chủ xưởng ứng tiền, trừ dần vào lương tôi tám tháng."

"Chị có huấn luyện định kỳ không?"

"Có ạ. Hai năm một lần. Lần gần nhất là năm ngoái. Giấy để trong tủ sắt cạnh phòng vận hành, trong cái cặp giấy bóng, chung với sổ."

Người đứng tuổi quay sang chị Diệp.

"Chị mở tủ sắt ra giùm tôi."

Chị Diệp đi lấy chìa, mở tủ, lôi ra một cái cặp giấy bóng và mười ba quyển vở kẻ ngang.

"Cái gì đây?"

"Sổ ghi áp suất ạ. Của tôi. Từ năm hai nghìn lẻ chín, mỗi tiếng một dòng, ca nào cũng ghi."

Người đứng tuổi mở một quyển ra, lật, rồi lật quyển khác. Rồi ông ấy xếp cả mười ba quyển thành chồng, nhìn cái chồng đó khá lâu.

"Cái này ai bảo chị ghi?"

"Không ai bảo. Ông thầy dạy tôi hồi đi học bảo là đến lúc có chuyện thì cái sổ nói thay tôi."

Người đứng tuổi im một lúc.

Rồi ông ấy giở quyển sổ mới nhất, lật tới trang gần cuối.

"Đêm mười bảy tháng bảy. Hai giờ mười phút. Áp vượt ngưỡng. Van không tự xả. Gõ ba nhát. Xả được lúc hai giờ mười bốn. Hạ áp lúc hai giờ năm mươi. Đã báo cáo sáng mười tám."

Ông ấy đọc to.

"Chị Lụa, cái này chị tự ghi?"

"Vâng."

"Chị báo cáo cho ai?"

"Cho anh Trân ạ. Sáng mười tám tôi lên văn phòng lúc bảy giờ."

Người đứng tuổi quay sang anh Trân.

"Chị ấy có báo cáo anh không?"

Anh Trân đứng đó. Mặt anh ta trắng ra.

"Anh Trân, tôi hỏi anh."

"...Có ạ."

"Anh xử lý thế nào?"

"Tôi... tôi bảo chị Diệp ghi vào."

"Ghi vào rồi sao nữa?"

Anh Trân không trả lời.

"Chị Diệp, chị ghi vào đâu?"

"Em ghi vào sổ theo dõi ạ."

"Có đề xuất thay van không?"

"Có ạ. Có ba tờ đơn của chị Lụa từ năm ngoái."

"Ba tờ đơn từ năm ngoái." Người đứng tuổi nhắc lại. "Đến hôm nay là mười tám tháng chín."

Không ai nói gì cả.

*

Người đứng tuổi ngồi xuống cái ghế nhựa cạnh bàn vận hành, mở cặp, lấy giấy ra.

"Tôi lập biên bản. Anh Trân, anh ngồi đây."

Anh Trân ngồi xuống.

"Thứ nhất, đình chỉ vận hành nồi hơi kể từ bây giờ cho tới khi có kiểm định lại và có người vận hành đủ điều kiện. Anh cho dừng ngay."

"Anh ơi..." Anh Trân ngẩng lên. "Chúng tôi đang có đơn hàng. Buồng sấy sơn với hai máy ép đều chạy bằng hơi. Dừng nồi là dừng cả xưởng."

"Tôi biết."

"Anh cho tôi ba ngày."

"Anh Trân, tôi hỏi anh một câu."

"Vâng."

"Nếu tối nay nó nổ, anh cho tôi mấy ngày?"

Anh Trân im.

"Thứ hai, tôi ghi nhận việc sử dụng lao động không có chứng chỉ để vận hành thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt. Người sử dụng lao động là anh."

"Nhưng tôi thuê nhà thầu."

"Anh nhắc lại câu đó lần thứ ba rồi. Tôi vẫn ghi như cũ. Thứ ba, thiết bị an toàn không đảm bảo, có báo cáo nội bộ, có ba văn bản đề nghị, không xử lý. Cái này nặng hơn cái thứ hai."

"Vâng."

"Thứ tư, tôi kiến nghị anh rà lại toàn bộ hồ sơ an toàn của xưởng, không chỉ khu này. Máy nén khí, bình chịu áp lực, rà hết."

"Vâng."

Người đứng tuổi viết. Ngòi bút chạy trên giấy nghe rất rõ.

Chị Diệp đứng sau lưng anh Trân, hai tay ôm tập hồ sơ, không đặt xuống được, cũng không dám đi.

Người đứng tuổi viết xong, ngẩng lên.

"Chị Lụa."

"Dạ."

"Thẻ của chị còn hiệu lực. Huấn luyện định kỳ của chị còn hạn tới sang năm."

"Vâng."

"Chị có ý kiến gì về việc chị bị cho nghỉ không?"

Tôi nghĩ một lúc. Tôi nghĩ đến hôm tháng tư, tôi đứng giữa sân cầm hộp cơm nguội, cả sân nhìn. Tôi nghĩ đến câu "bà đốt lò".

"Tôi không có ý kiến gì ạ."

"Chị chắc chứ? Chị có quyền có ý kiến."

"Tôi biết ạ. Nhưng tôi ký rồi. Tôi ký thì tôi chịu. Không ai ép tôi, tôi đọc hết hai trang rồi mới ký."

Người đứng tuổi nhìn tôi một lúc lâu.

"Chị làm mười chín năm với cái van kẹt phải gõ búa, mà chị không bỏ cái nồi lần nào."

"Tôi bỏ thì ai ngồi hả anh."

"Chị bỏ rồi đấy."

"Vâng. Nhưng tôi bỏ sau khi bàn giao hết. Tôi để lại mười bốn quyển sổ. Tôi bảo họ cái van phải gõ hai cái. Anh Hải đứng kia, anh ấy nhắc lại đúng lời tôi."

Anh Hải gật đầu.

"Chị ấy dặn em kỹ lắm ạ."

"Vậy chị không giữ lại cái gì cho riêng mình?"

"Tôi giữ mỗi cái thẻ ạ. Tại nó là của tôi. Tôi tự đi học, tự thi."

*

Đoàn kiểm tra ra về lúc mười một giờ.

Nồi hơi dừng. Buồng sấy dừng. Hai cái máy ép dừng.

Tôi dắt xe đạp ra cổng thì anh Trân đuổi theo.

"Chị Lụa, chị đợi tôi một chút."

Tôi dừng lại. Ngoài sân vẫn còn người. Anh Tòng đứng ở gốc cây. Con bé văn thư đứng ở hiên. Chị Diệp đứng ở bậc thềm văn phòng.

"Anh nói đi ạ."

"Chị biết là chỉ mình chị có chứng chỉ, đúng không?"

"Tôi biết ạ. Từ năm hai nghìn lẻ chín."

"Sao chị không nói với tôi?"

"Tôi nói rồi anh. Tháng bảy, tôi bảo anh đi hỏi bên dịch vụ xem người ta có thẻ không. Anh bảo tôi đánh đố anh."

Anh Trân đứng im.

"Rồi hôm tôi ký giấy, tôi hỏi anh một câu."

"Câu gì?"

"Tôi hỏi anh có chắc chắn không."

Anh Trân nhìn xuống nền xi măng.

"Chị hỏi tôi câu đó là chị đang cho tôi cơ hội?"

"Tôi không nghĩ to như thế đâu anh. Tôi chỉ hỏi cho tôi yên lòng là tôi đã hỏi rồi."

Anh Trân im khá lâu.

"Chú tôi giao tôi cái xưởng này không phải vì tôi giỏi. Vì tôi là cháu ruột. Cả xưởng biết, tôi biết là cả xưởng biết. Nên tôi phải cắt. Cắt cho ra số, để tháng mười hai tôi mang cái bảng đó lên cho chú tôi xem. Chị hiểu không?"

"Tôi hiểu. Tôi có một thằng con trai hai mươi sáu tuổi. Nó cũng sợ mất mặt giống anh."

Anh Trân cười một tiếng rất khẽ, không ra cười.

"Chị quay lại làm được không?"

Tôi nắm cái ghi đông xe đạp.

"Anh Trân này. Cái van đó, anh thay chưa?"

"Chưa."

"Anh thay đi đã."

"Tôi thay ngay chiều nay. Tôi hứa với chị."

"Anh đừng hứa với tôi. Anh ghi vào biên bản ấy. Ghi vào đó thì nó không quên được."

"Vâng."

"Còn chuyện tôi quay lại..."

"Chị nói đi chị."

Tôi nhìn ra khu nồi hơi. Cái ống khói không có khói. Mười chín năm rồi tôi mới thấy nó không có khói vào giữa buổi sáng.

"Mười chín năm nay có một việc tôi làm mà không ai giao cho tôi." Tôi nói. "Là cái việc lo hộ. Cái van kẹt, tôi gõ. Áp lên, tôi hạ. Đêm tôi ngồi tôi nghe tiếng nó. Ai cũng tưởng cái nồi nó tự chạy, tại vì nó chưa bao giờ có chuyện gì."

"Vâng."

"Tôi không giận anh đâu. Anh cũng có cái khó của anh."

"Vâng."

"Nhưng tôi không lo hộ nữa."

Anh Trân ngẩng lên nhìn tôi.

"Cái phần lo hộ đó, từ giờ nó là của người ký lệnh." Tôi nói. "Anh ký lệnh thì anh lo. Tôi thôi rồi."

Tôi dắt xe qua cổng.

Bác bảo vệ mở chốt cho tôi.

"Chị Lụa."

"Dạ bác."

"Hôm nay không có khói."

"Vâng bác. Hôm nay không có khói."

*

Tháng mười một, thằng Hòa xin cho tôi vào một xưởng dưới huyện. Xưởng nhỏ hơn, nồi nhỏ hơn, lương ít hơn một triệu tư. Người ta nhận tôi trong một buổi sáng.

"Chị có thẻ à? Cho tôi xem."

Tôi đưa cái thẻ ép nhựa sờn góc ra. Ông chủ xưởng cầm lên xem khá lâu, xoay ngang xoay dọc, rồi trả lại tôi bằng hai tay.

"Chị ghi sổ không?"

"Có ạ. Mỗi tiếng một dòng."

"Mai chị vào ca được không?"

"Được ạ. Nhưng cho tôi làm ca sáng ngày đầu."

"Sao thế chị?"

"Để tôi nghe nó ban ngày cho quen. Ngày đầu tôi chưa quen tiếng của nó."

Ông chủ xưởng gật đầu.

"Chị vào ca sáng."

*

Cái xưởng cũ, sau đó tôi có nghe kể lại.

Người ta phải dừng mười ngày. Kiểm định lại, thay van, thay cả kính thuỷ. Đơn hàng chậm, phải đền một khoản. Ông Bổn về xưởng ba hôm liền, nhưng không thay cháu.

Cái tin tôi nghe kỹ nhất là tin này: xưởng cử hai người đi học trên tỉnh, cùng cái lớp tôi học năm hai nghìn lẻ chín. Một người là cậu Kiệt bên dịch vụ, xưởng nhận hẳn vào làm. Một người nữa là con trai anh Tòng.

Tết năm đó anh Tòng ghé nhà tôi, mang một cân giò.

"Thằng con tôi nó thi đỗ rồi. Nó bảo trên lớp người ta có cho xem ảnh một cái xưởng dưới huyện nổ năm hai nghìn không tám. Nó về nó ngồi thần cả buổi."

"Ảnh đó tôi cũng xem rồi. Ngồi thần là đúng đấy anh."

"Chị Lụa này. Chị có tiếc mười chín năm không?"

Tôi rót nước ra chén.

"Không tiếc anh ạ. Mười chín năm ấy cái nồi nó không nổ. Thế là được rồi."

"Chị chỉ cần thế thôi à?"

"Thì tôi làm cái nghề đó mà anh. Nghề của tôi là làm sao cho không có chuyện gì xảy ra cả."

Anh Tòng bật cười.

"Cái nghề gì mà làm tốt thì không ai biết."

"Ừ." Tôi đẩy chén nước sang phía anh. "Mà cũng có người biết đấy chứ. Tôi biết."

Anh Tòng cầm chén nước lên, không uống ngay.

Ngoài sân, thằng Hòa đang lau cái xe đạp cũ cho tôi, cái xe tôi đạp bốn cây số mười chín năm, giờ đạp năm cây rưỡi.

Trong cái tủ gỗ đầu giường, tôi để cái thẻ ép nhựa sờn góc, với quyển sổ mới, mua ngoài hàng tạp hoá, năm nghìn một quyển.

Trang đầu tôi đã ghi rồi.

Ca sáng. Sáu giờ. Áp bình thường. Kính thuỷ trong. Van thử tay, xả tốt, không phải gõ.