Cậu chủ vựa chặn giữa chợ bảo giò nhà tôi độn bột, và tôi xin cậu ấy cho tôi cắt một khoanh trước mặt cả chợ

"Giò nhà bà độn bột, cả chợ này ai cũng biết, chỉ có bà là còn giả vờ không biết."

"Cậu nói câu ấy to hơn được không?"

"Bà thích to thì tôi to."

"Vâng, cậu cứ to. Để mấy bác đứng đây nghe cho đủ."

"Giò bà mịn lì như bánh đúc. Thịt thật ai làm ra được cái mặt cắt ấy?"

"Cậu vừa nói đúng một nửa."

Tôi tên Thoà, năm mươi ba tuổi, làm giò lụa trong cái bếp sau nhà từ năm hai mươi lăm.

Hai giờ sáng dậy nhóm bếp, ba giờ thịt về còn nóng tay, năm giờ vào lá, bảy giờ vớt.

Cậu đứng chắn trước sạp tôi tên Nhuận, ba mươi mốt tuổi, con bà chủ vựa thực phẩm to nhất khu chợ này.

Vựa ấy nhận giò của tôi sáu năm, mỗi sáng bốn chục cây, dán nhãn giấy đỏ rồi rải đi các cửa hàng.

"Bà biết tuần này tôi bị trả về bao nhiêu cây không?"

"Cậu nói tôi nghe."

"Hai mươi hai cây. Khách cắt ra, mặt giò tiết nước đục, chảy ướt cả đĩa."

"Mấy cây ấy giờ nằm đâu?"

"Trong tủ nhà tôi. Tôi để nguyên đấy làm bằng."

"Thế cậu cho tôi xem."

"Xem cái gì? Bà có cân đo gì đâu mà bà xem."

"Tôi có con dao."

"Dao thì ai chả có."

"Vâng. Nhưng dao tôi cắt giò hai mươi tám năm rồi."

Chợ sáng hôm ấy đông, hàng cá bên cạnh đang dội nước, mấy bà bán rau ngồi xổm quay hết mặt lại.

Nhuận mặc áo sơ mi bỏ trong quần, đi giày da, tay cầm cái điện thoại chĩa về phía tôi.

"Mọi người nghe cho rõ nhé. Nhà này lấy bột pha vào giò bán cho tôi."

"Cậu Nhuận."

"Gì?"

"Cậu nói câu ấy rồi thì cậu gỡ lại không được đâu."

"Tôi cần gì gỡ."

"Vâng."

"Bà đền hai mươi hai cây, cộng tiền tôi mất mối, tôi tính bà bảy triệu."

"Giò ấy mà ra từ cái cối nhà tôi thì tôi trả cậu đủ."

"Câu ấy bà vừa nói giữa chợ đấy. Các bác chứng cho cháu."

"Vâng. Nhưng cậu để tôi cắt một cây đã."

"Bà cứ cắt. Cắt xong bà vẫn phải đền."

Bà Lành bán rau ngồi ngay sau lưng tôi chống tay đứng dậy.

"Cậu này ăn nói kỳ. Bà Thoà bán giò ở chợ này từ lúc cậu còn cởi truồng."

"Bác ăn giò nhà bà ấy bao giờ chưa?"

"Ăn suốt."

"Ăn suốt nên bác không biết cái gì là bột."

"Thế cậu biết à?"

"Cháu buôn hàng, cháu phải biết."

Tôi vục tay vào chậu nước bên cạnh, quệt khô vào vạt áo, rồi tôi hỏi sang chuyện khác.

"Hai mươi hai cây ấy rời khỏi tay tôi hôm nào cậu?"

"Thứ ba."

"Thứ ba tuần này?"

"Tuần trước."

"Vậy là đã tám hôm."

"Thì tám hôm."

"Tám hôm ấy giò nó nằm chỗ nào?"

"Trong kho tôi chứ chỗ nào."

"Vâng. Cậu nhớ giùm tôi cái ý ấy."

"Bà bày trò gì đấy?"

"Tôi chả bày gì. Tôi hỏi cho rõ đầu đuôi."

"Hỏi cho lắm vào rồi cũng phải móc tiền ra."

"Vâng."

Trưa hôm đó tôi về, ngồi ở bậc cửa bếp một lúc lâu, không nhóm lửa.

Con dâu tôi bưng cơm ra, đặt xuống, rồi nó đứng đấy chứ không vào.

"Mẹ ơi, ngoài chợ người ta đồn tới đầu ngõ rồi."

"Ừ."

"Người ta bảo nhà mình pha bột."

"Con nghe rồi thì con nghĩ sao?"

"Con nhồi giò với mẹ ba năm, con biết trong cái cối nhà mình có cái gì."

"Thế thì thôi."

Chiều tối tôi ra vựa một lần nữa, đi bộ, xách theo cái làn không.

Kho của vựa là gian nhà mái tôn sau lưng dãy sạp, có tủ mát dựng sát tường, cửa kính mờ hơi nước.

Ngồi ở cái ghế nhựa cạnh tủ mát là một người đàn bà tôi biết mặt.

Chị ấy tên Đượm, làm thuê cho vựa, chồng bỏ đi, nuôi một đứa con gái học lớp sáu.

"Chị Đượm."

Chị ấy ngẩng lên rồi lại cúi ngay xuống cái rổ lá chuối.

"Mặt mũi chị sao thế kia?"

"Bà đi mà hỏi chị ta."

"Chị Đượm?"

"Thôi bà ạ, bà đừng hỏi nữa."

"Chị cứ nói ra xem nào."

"Cậu Nhuận quy cho em."

"Quy cái gì cho chị?"

"Quy cái khoản em xếp giò vào tủ."

"Chị ở đây được bao lâu rồi?"

"Ba năm ạ."

"Công một ngày bao nhiêu?"

"Một trăm rưỡi. Em ra nhận hàng từ hai giờ đêm."

Nhuận dựa lưng vào cạnh tủ mát, giọng chùng xuống, thong thả như bàn chuyện mưa nắng.

"Sáng thứ ba chị ấy xếp. Xếp xong thì mấy hôm sau xe mới chạy."

"Rồi sao nữa?"

"Thì công chị ấy tôi cắt nửa, cắt trong hai tháng. Coi như san bớt phần lỗi cho bà."

"Cậu cắt công chị ấy từ trước lúc cậu chặn tôi ngoài chợ?"

"Từ hôm kia."

"Chị Đượm chịu à?"

"Chị ấy chịu."

"Chị Đượm, chị chịu thật hả chị?"

Chị Đượm cúi gằm xuống cái rổ.

"Em chữ nghĩa chả có. Cậu ấy quy cho em thì hẳn là em sai."

Tôi đứng chôn chân giữa kho một lúc lâu.

Một trăm rưỡi một ngày, còn bảy lăm, nhân sáu chục ngày, mà con bé nhà chị ấy mới vào lớp sáu.

"Cậu Nhuận."

"Gì bà?"

"Trong đống trả về, cậu rút ra cho tôi một cây."

"Rút ra làm gì?"

"Cậu bảo trong giò tôi có bột thì cậu chỉ cho tôi chỗ bột ấy."

"Rồi bà đền chứ gì?"

"Cậu cứ rút đi đã."

Cậu ấy mở tủ mát, rút ra một cây giò còn nguyên lá, quăng lên mặt bàn inox.

Cây giò ấy gói lá chuối, buộc lạt giang, ngoài cùng dán một cái nhãn giấy đỏ có chữ tên tôi.

Tôi cầm lên, xoay hai vòng trong tay, rồi tôi đặt xuống.

"Cậu Nhuận, cây này cậu để tôi mang về được không?"

"Không được. Đây là hàng làm chứng."

"Vâng. Thế thì tôi để nó đấy."

"Bà xem xong bà không nói gì à?"

"Tôi chưa nói. Tôi mới sờ thôi."

"Sờ thì biết cái gì."

"Cũng biết được một ít."

Trong tuần đó cậu ấy tìm tới tận nhà tôi hai bận.

Bận đầu, cậu ấy rút trong cặp ra tờ giấy đánh máy, giải lên mặt phản, đẩy cây bút về phía tôi.

"Giấy gì đây cậu?"

"Giấy bà nhận phần sai. Ký vào thì tôi khấu dần vào tiền hàng, tuần một triệu."

"Cái này tôi chưa ký."

"Không ký thì mai tôi thôi lấy hàng."

"Cậu thôi thì tôi đành."

"Bà định đem giò đi đâu bán? Quanh vùng còn chỗ nào chuộng hàng gói lá nữa."

"Vâng, tôi biết."

"Bà giã tay, đun củi, gói lá. Trong tay bà có cái gì mà bà dám cãi tôi?"

"Trong tay tôi chả có cái gì cả."

"Đấy, nhận cho nhẹ người đi bà."

"Tôi chỉ có cái mặt cắt."

"Bà lẩm bẩm cái gì thế?"

"Không có gì đâu cậu."

Bận thứ hai thì cậu ấy đứng ngay ngoài ngõ, kéo theo hai người của vựa, và cậu ấy cất giọng thật to.

"Bà con nghe rõ giùm cháu. Nhà này trộn bột vào giò, làm cháu mất hai mươi hai cây."

Mấy nhà bên cạnh kéo ra cổng thật.

Bà Lành đi chợ về ngang, đặt phịch quang gánh xuống giữa lối đi.

"Cậu muốn rao thì về ngõ nhà cậu mà rao."

"Cháu mất tiền cháu nói."

"Thế cây giò có bột đâu, cậu vác sang bổ đôi cho làng xem."

"Bổ ra làm gì cho phí. Trong tay cháu có hàng người ta trả, có ảnh, có tin khách nhắn chửi."

"Ảnh với tin nhắn thì đứa trẻ con nó cũng dựng được."

"Bác nói vậy là bác che cho bà ấy."

Tôi kéo tay bà Lành, bảo thôi, dắt bà ấy vào trong sân.

Đêm hôm ấy tôi vẫn trở dậy lúc hai giờ, vẫn nhen bếp, vẫn quết mười lăm cây.

Chẳng ai lấy thì tôi treo lên sào tre, sáng ra cắt biếu mấy nhà quanh xóm ăn lấy thảo.

Sáng thứ sáu chuông điện thoại reo.

"Bà Thoà, chiều mai bà ra vựa cho tôi."

"Ra có việc gì hả cậu?"

"Mẹ tôi có mặt, hai nhà bỏ mối khác có mặt, mấy bác chủ sạp cũng sang. Chốt khoản đền một thể."

"Chị Đượm có mặt không cậu?"

"Chị ta dính dáng gì tới đây."

"Chị ấy đang bị cậu cắt công hai tháng, thế mà cậu bảo không dính dáng?"

"Bà thương chị ta hay bà thương thân bà?"

"Cậu gọi chị ấy ra giùm tôi."

"Bà cứ đến là xong."

Chiều thứ bảy tôi ra vựa, tay xách ba món.

Món thứ nhất là hai cây giò vớt sáng hôm ấy, còn âm ấm, ủ trong khăn xô.

Món thứ hai là con dao thái, tôi liếc lại từ tối qua, lưỡi bọc giẻ.

Món thứ ba là cái đĩa men trắng, thứ đĩa nhà tôi chỉ bày giò vào ngày giỗ.

Đi ngang dãy sạp, có bác hỏi bà bê đĩa đi ăn cỗ nhà ai, tôi bảo tôi đi lấy lại cái danh.

Trong kho chiều ấy đông hơn tôi liệu.

Bà chủ vựa ngồi ghế tựa, hai nhà cung cấp khác đứng cạnh tủ mát, thêm bốn năm bác chủ sạp ngoài chợ vào xem.

Chị Đượm đứng nép sau cái cột, tay vẫn cầm cuộn lạt.

"Bà Thoà bê cái đĩa ấy làm gì thế?"

"Tôi bày giò."

"Bà định dọn cỗ ở kho tôi à?"

Mấy người cười.

"Cậu Nhuận, có mặt đủ mọi người ở đây, cậu cho tôi hỏi vài điều."

"Bà cứ hỏi."

"Hai mươi hai cây ấy tôi giao vào hôm nào?"

"Thứ ba tuần trước. Cái đó bà hỏi tôi ba bận rồi."

"Lúc nhận, cậu có bổ cây nào ra kiểm không?"

"Có chứ. Tôi bổ hai cây."

"Giò lúc ấy thế nào?"

"Thì... bình thường."

"Cậu nói lớn lên một chút, mọi người còn nghe."

"Lúc nhận thì bình thường. Được chưa?"

"Vâng. Rồi giò nằm trong kho cậu mấy ngày?"

"Ba ngày. Thứ sáu xe mới chạy."

"Cậu vừa bảo hôm sau xe đi."

"Thứ sáu. Tôi nhớ nhầm."

"Ba ngày ấy cậu để trong tủ mát hay để ngoài?"

"Bà đo tủ nhà tôi bao giờ chưa mà bà hỏi?"

"Tôi đứng ở đây hôm kia. Cái tủ ấy chạy một ngăn, ngăn dưới cậu chất thùng nước ngọt."

Bà chủ vựa đặt chén nước xuống bàn.

"Nhuận, cái tủ mày để bao nhiêu độ?"

"Con không nhớ."

"Không nhớ hay chưa bao giờ nhìn?"

"Giờ mẹ truy con cái đó để làm gì."

Tôi mở khăn xô, lấy hai cây giò của tôi ra, đặt lên đĩa men trắng.

"Bác nào cầm hộ tôi con dao."

Một bác chủ sạp cầm lấy, ngần ngừ.

"Bác cắt hộ tôi một khoanh, cắt ngang, cắt một nhát ăn hết."

Bác ấy cắt. Khoanh giò rời ra, mặt cắt ngửa lên trời.

"Bác nhấc lưỡi dao lên xem có dính không."

"Không dính. Sạch bong."

"Vâng. Giò luộc đủ lửa thì nó không dính dao."

"Bà nói cái đó để làm gì?"

"Bác cầm khoanh ấy ra chỗ sáng, nhìn hộ tôi cái mặt cắt."

"Có lỗ. Lỗ nhỏ li ti, rải khắp mặt."

"Vâng. Cái lỗ ấy là hơi trong thớ thịt, thịt nóng quết lên nó mới có."

"Lỗ này đều thật."

"Thịt thật thì lỗ nó rải đều từ vành ngoài vào giữa. Bác lấy đầu ngón tay miết thử một cái."

"Nó ráo. Ráo mà mềm."

Tôi để cái đĩa xuống giữa bàn, rồi tôi quay sang cậu Nhuận.

"Cậu Nhuận."

"Gì?"

"Cậu lấy cho tôi cây giò trả về, cái cây hôm kia."

"Lấy rồi còn gì."

"Cậu lấy lại. Lần này cậu bóc trước mặt các bác."

Cậu ấy mở tủ, rút cây giò dán nhãn đỏ ra, bóc lá, đặt lên cái đĩa của tôi.

"Bác cắt hộ tôi một nhát nữa, cũng cắt ngang như lúc nãy."

Bác chủ sạp cắt. Lần này lưỡi dao kéo theo một vệt bám.

"Dính. Dính bết vào dao."

"Vâng. Bác lau dao rồi bác nhìn cái mặt cắt hộ tôi."

Bác ấy ghé sát vào, rồi bác ấy ngẩng lên nhìn cả kho.

"Nhẵn. Nhẵn lì như miếng thạch. Không có cái lỗ nào."

"Không một lỗ, phải không bác?"

"Không một lỗ. Mà nó đang rịn nước ra đĩa này."

Tôi đặt hai khoanh cạnh nhau trên cái đĩa men trắng, khoanh của tôi bên trái, khoanh trả về bên phải.

"Cậu Nhuận, cây giò độn bột trong tủ cậu không phải giò tôi làm."

Cậu ấy đứng đó, tay còn cầm mảnh lá chuối vừa bóc.

"Bà nói bậy. Nhãn tên bà dán trên đấy."

"Nhãn thì cậu in bao nhiêu chả được. Tôi nói cái nằm trong lá cơ."

"Bà lấy gì bà nói?"

"Cậu cầm hộ tôi cái lá vừa bóc lên."

Cậu ấy cầm lên, chưa hiểu.

"Các bác nhìn hộ tôi cái nếp gấp ở hai đầu lá."

Bà chủ vựa đứng dậy, ghé sát vào, và mặt bà ấy đổi trước cả cậu con.

"Gấp vuông. Gấp vuông rồi gập ngược lên."

"Vâng. Tôi gói hai mươi tám năm, hai đầu lá tôi túm rồi vặn, chưa gấp vuông cái nào."

Tôi cởi khăn xô, đưa cái lá của cây giò tôi mang tới cho bác chủ sạp gần nhất.

"Bác so hộ tôi hai cái đầu lá."

"Khác hẳn. Cái này túm vặn, cái kia gấp vuông."

"Bác nhìn giúp tôi cái lạt nữa."

"Lạt bà buộc chéo. Lạt cây kia buộc ngang, ngang đều tăm tắp."

"Vâng. Lạt buộc ngang đều thế là buộc bằng máy."

Trong kho im một lúc, chỉ nghe cái tủ mát chạy ù ù.

"Cậu Nhuận, cậu bóc thêm mấy cây trả về nữa đi."

Cậu ấy không nhúc nhích.

Bác chủ sạp tự mở tủ, lấy ra bốn cây, bóc lá ngay trên bàn.

Bốn cây, đầu lá gấp vuông cả bốn, lạt buộc ngang cả bốn.

Bà chủ vựa quay sang con trai bà ấy.

"Nhuận. Bốn chục cây một sáng mà tuần trước mày lấy đủ của bà Thoà không?"

"Con... con lấy của bà ấy hai lăm."

"Mười lăm cây kia mày lấy ở đâu?"

"Bên xưởng dưới bến. Người ta bỏ rẻ hơn mười bốn nghìn một cây."

"Rẻ mười bốn nghìn thì trong ấy có cái gì mày biết không?"

"Con nào có biết."

"Chưa biết trong ấy có gì mà đã bóc nhãn tên người ta dán vào?"

"Nhãn con in sẵn cả tập, con dán cho tròn lô."

"Dán tên nhà người ta lên hàng nhà khác, rồi vác miệng ra chợ rêu rao người ta trộn bột?"

Nhuận quay về phía tôi, và tự nhiên giọng cậu ấy nhũn xuống.

"Bà Thoà, lỗi là ở cái xưởng dưới bến, cháu có làm gì đâu."

"Vâng."

"Bà rộng lòng cho cháu. Cháu chỉ là người đứng giữa."

"Cậu Nhuận, còn một việc nữa."

"Việc gì bà?"

"Chị Đượm mất nửa công hai tháng vì cái lỗi xếp tủ. Việc ấy tính thế nào?"

"Cái đó rồi cháu xét lại."

"Cậu xét ngay đây, có mọi người làm chứng."

"Bà dồn cháu vừa thôi."

"Tôi có dồn đâu. Tôi đứng đây chờ thôi."

Chị Đượm đặt cuộn lạt xuống, mười ngón tay đan vào nhau để trước bụng.

"Chị Đượm, chị thưa lại với cậu ấy đi."

"Em... em vụng miệng lắm."

"Chị kể lại việc chị làm hôm ấy, thế thôi."

"Hai giờ đêm em ra nhận. Hàng bà Thoà hai lăm cây, sờ còn ấm, em để riêng một ngăn."

"Rồi thế nào nữa chị?"

"Bốn giờ có người chở xe máy tới thêm mười lăm cây, lạnh ngắt. Em có thưa cậu ấy là hai loại này để riêng hay để chung."

"Cậu ấy trả lời chị ra sao?"

"Cậu ấy gạt đi, bảo dồn hết một ngăn cho gọn, giò nào mà chẳng là giò."

Câu ấy rơi vào giữa cái kho đang im.

Bà chủ vựa quay sang chị Đượm, bảo phần công bị cắt vựa hoàn đủ, hoàn ngay trong tuần.

Rồi bà ấy rời ghế, đứng thẳng người trước mặt tôi, nói lời xin lỗi.

"Bà Thoà, giò của bà vựa tôi vẫn nhận, y như trước."

"Cảm ơn bác."

"Còn điều gì bà muốn tôi nói lại với các bác chủ sạp không?"

"Nhờ bác một điều."

"Điều gì bà?"

"Cái khoanh giò rịn nước ấy, lỗi không nằm ở người quết thịt."

Tôi bê đĩa men trắng đi bộ về, chợ lúc ấy đã dọn gần sạch.

Cái đĩa ấy nhà tôi sắm từ hồi cưới con gái, mười năm rồi chưa mẻ một miếng.

Chị Đượm chạy với theo tới đầu dãy sạp, tay xách túi ni lông.

"Bà ơi, bà nhận cho em chục trứng."

"Chị để dành mà bồi cho cháu."

"Bà cứ nhận đi, không thì em nặng lòng lắm."

"Nặng lòng cái nỗi gì?"

"Em vơ vào mình cái lỗi không phải của em. Vì em sợ bị đuổi."

"Chị nuôi con một mình, sợ là phải chứ."

"Bà không trách em thật à?"

"Không."

"Sao bà lại không trách ạ?"

"Lúc cậu ấy đổ cho chị, chị đã hé răng nói là do chị đâu. Chị chỉ nín thôi."

"Bà tài thật đấy bà ạ."

"Tài cán gì. Tôi cầm dao cắt giò từ hồi cậu ấy còn bò dưới đất, chỉ có thế."

Vựa lấy hàng lại thật, đúng như bà chủ nói.

Nhưng qua năm tuần thì con số cứ vơi dần đi từng ít một.

"Sáng mai bác lấy bà ba mươi cây nhé."

"Tuần trước bốn chục cơ mà cậu."

"Bây giờ khách họ thích thứ đóng túi hút chân không, để tủ cả tuần."

"Vâng."

"Bà chớ suy nghĩ gì cho mệt."

"Tôi có nghĩ gì đâu cậu."

Ba mươi cây trụ được ba tuần rồi tụt còn hai mươi.

Tuần nào con gái tôi cũng gọi về một cuộc.

"Mẹ bỏ nghề đi. Mẹ xuống ở với con, con lo được cho mẹ."

"Để mẹ xong đợt hàng này đã."

"Đợt nào hả mẹ?"

"..."

"Bảy năm nay mẹ toàn nói câu đó."

"Ừ."

"Có hai chục cây thôi mà mẹ còn dậy từ hai giờ đêm?"

"Hai chục với bốn chục thì cũng chừng ấy cái trở mình thôi con ạ."

Có sáng tôi ra bếp sớm, đặt bàn tay lên cái cối đá còn ngậm sương, ngồi đợi thịt.

Thịt nóng quết lên thì nó tự bám vào nhau, để nguội một tiếng là mẻ ấy rời ra hết, nêm bao nhiêu cũng chỉ thấy mặn chứ không thấy ngọt thịt.

Cái đó chả ai dạy tôi, tự tay tôi làm hỏng mấy mẻ rồi mới thuộc.

Bà Lành sang chơi, ngồi ở bậc cửa bếp, bảo tôi thế là được chán.

"Bà chẳng phải bỏ ra xu nào, bà chủ vựa còn đứng lên xin lỗi bà trước bàn dân."

"Vâng."

"Vậy mà trông bà cứ rầu rầu."

"Bà Lành này."

"Gì cơ?"

"Danh thì tôi lấy lại được, còn mối thì hụt mất một nửa rồi bà ạ."

"Ơ hay, hụt kiểu gì?"

"Kẻ nào thua mình một keo thì họ chẳng cần đuổi mình, họ chỉ việc đặt bớt đi."

"Cậu ta bụng dạ hẹp thế cơ à?"

"Cậu ta còn trẻ. Trẻ thì khó nuốt trôi."

"Rồi bà định liệu ra sao?"

"Từ bận ấy, giao hàng là tôi đếm hai lượt, biên vào quyển vở, bắt bên nhận ký tên."

"Ơ, bà với người ta sáu năm ròng rồi mà."

"Sáu năm thì sáu năm. Giờ tôi vẫn bắt ký."

"Khổ thân."

"Vâng, khổ. Xưa nay tôi nào phải làm cái việc ấy."

Cái đĩa men trắng thì tôi cất lại lên nóc tủ, chỗ cũ.

Hôm ấy nó đựng hai khoanh giò nằm cạnh nhau, một khoanh có lỗ, một khoanh nhẵn lì.

Ai đứng đấy nhìn cũng biết khoanh nào là của ai, không cần tôi nói thêm câu nào.

Hai mươi tám năm tôi không có cái giấy nào chứng cho tôi cả.

Tôi chỉ có cái mặt cắt, mà cái mặt cắt thì nó không biết nói dối hộ ai.