Hang ngập Vũ Minh: hơn mười người xuống, chín người lên

Cả đoàn lên bờ, cởi đồ, xả bình, ngồi nghỉ.

Rồi mới có người đếm.

Thiếu một.

Trong lặn biển, thiếu một người là chuyện đáng sợ nhưng chưa phải tuyệt vọng, vì mặt nước lúc nào cũng ở trên đầu và người ta luôn còn một hướng để đi.

Trong hang ngập thì không.

Phía trên đầu là đá.

Và từ lúc người đàn ông họ Trương rời khỏi nhóm cho tới lúc có người phát hiện anh không lên, đã trôi qua gần hai tiếng đồng hồ.

Toàn bộ cửa sổ cứu sống nằm gọn trong hai tiếng đó, và nó đã bị đốt hết sạch trước khi có ai kịp biết là mình đang mất nó.

Bối cảnh

Chuyện xảy ra ở khu Vũ Minh, thành phố Nam Ninh, tỉnh Quảng Tây.

Cụ thể hơn là ở một thôn thuộc thị trấn Tiên Hồ — hai nguồn tiếng Trung ghi hai tên thôn khác nhau, nên ở đây chỉ nêu tới cấp thị trấn.

Nơi ấy có một hố nước.

Nhìn từ trên xuống, nó không có gì đặc biệt: một vũng nước mở giữa vùng đá vôi, mặt nước phẳng, bờ thấp, xung quanh là đồi và ruộng.

Trong hồ sơ của toà án, hố nước này được gọi bằng cái tên "Ninh Mông Tuyền" — Suối Chanh.

Chỗ đáng chú ý là cái tên đó trùng với tên câu lạc bộ đứng ra tổ chức buổi lặn hôm ấy: Câu lạc bộ Lặn Ninh Mông Quảng Tây.

Rất có khả năng đó là tên do chính câu lạc bộ đặt ra chứ không phải một địa danh có sẵn trên bản đồ.

Về mặt địa chất, đây là một dạng địa hình rất phổ biến ở Quảng Tây: thiên song, hay nói theo cách dễ hình dung hơn là cửa sổ của một dòng sông ngầm.

Nước mưa và nước ngầm bào mòn đá vôi qua hàng vạn năm, khoét thành hệ thống hang ngầm chằng chịt bên dưới mặt đất.

Chỗ nào trần hang sập xuống thì nơi đó lộ ra một cái hố, nước dâng lên, thành hồ.

Cái hồ mà người ta nhìn thấy chỉ là phần bề mặt.

Bên dưới nó là hang, và hang thì nối tiếp vào sông ngầm, đi mãi về phía không ai biết.

Mọi khảo sát của các thợ lặn ở điểm này đều dừng lại ở khoảng sáu mươi mét.

Bên dưới sáu mươi mét ấy, đến nay vẫn chưa có ai xuống tới đáy.

Điểm lặn khi đó mới được phát hiện.

Đây là chi tiết quan trọng nhất của phần bối cảnh, và nó thường bị bỏ qua: cả câu lạc bộ lẫn các thợ lặn tham gia đều chưa nắm được địa hình bên dưới.

Không ai có sơ đồ hang.

Không ai biết chỗ nào là ngách cụt, chỗ nào là đoạn thắt, chỗ nào nền dốc xuống.

Ngày 1 tháng 5 năm 2020 rơi vào kỳ nghỉ Quốc tế Lao động — mấy ngày nghỉ dài mà dân chơi thể thao ngoài trời ở Trung Quốc thường dồn hết vào đó.

Câu lạc bộ tổ chức một buổi lặn dã ngoại.

Hơn mười thợ lặn ghi tên tham gia.

Các nguồn tiếng Trung đều dùng chữ "hơn mười người", không nguồn nào cho con số chính xác, nên ở đây cũng giữ nguyên như thế.

Phí thì rất nhẹ: thuê thiết bị tính riêng, cộng thêm một trăm tệ mỗi người gọi là phí tổ chức.

Một trăm tệ, ở thời điểm ấy, chưa bằng một bữa ăn tử tế.

Trong đoàn có một người đàn ông họ Trương, quê ở Quý Cảng, cũng thuộc Quảng Tây.

Báo chí Trung Quốc chỉ công bố họ, không công bố tên, và ở đây cũng vậy — không có nguồn nào cho phép gọi anh bằng một cái tên đầy đủ.

Một bản phân tích tai nạn ghi anh khoảng ba mươi tuổi.

Điều đã được xác lập rõ ràng, và về sau được toà án ghi nhận, là trình độ của anh.

Anh có chứng chỉ lặn giải trí.

Anh không có chứng chỉ lặn hang.

Hai thứ đó nghe gần nhau nhưng thực chất là hai ngành khác nhau.

Chuyện xảy ra

Khoảng mười một giờ trưa, cả nhóm xuống nước.

Ở độ sâu chừng mười hai mét có một khoang rộng, và phần lớn đoàn tụ lại đó.

Khoang ấy trở thành điểm neo tinh thần của cả buổi lặn: chỗ mọi người quay về, chỗ nhìn thấy nhau, chỗ có đường lên.

Vấn đề là hơn mười con người cùng chen trong một không gian chỉ vài mét.

Nền hang phủ bùn nhão và đá vụn.

Mỗi cú đạp chân cuốn bùn lên, và mười mấy người thì cuốn lên gấp mười mấy lần.

Tệ hơn nữa là thứ mà chính họ không kiểm soát được: bọt khí thở ra bay lên đập vào trần hang, làm bùn và bụi đá bám trần bong ra, rơi xuống.

Nghĩa là tầm nhìn vẫn tiếp tục xấu đi ngay cả khi không ai cử động.

Theo ghi nhận của những người cứu hộ xuống sau, tầm nhìn trong hang có lúc chỉ còn khoảng hai mươi phân.

Có lúc bằng không — không đọc nổi con số trên chính cái máy tính lặn đeo ở cổ tay mình.

Đó không phải là nước hơi đục.

Đó là mù hoàn toàn.

Ở một thời điểm nào đó trong buổi sáng ấy, anh Trương tách khỏi nhóm và bơi vào sâu.

Không có ai đi cùng.

Anh không rải dây dẫn đường.

Hai chi tiết này về sau đều được xác nhận: bản phân tích tai nạn ghi thẳng rằng người mất tích không rải dây an toàn dọc tuyến và rõ ràng đã bị lạc dưới nước, còn toà án thì ghi nhận việc anh tách nhóm là vi phạm chế độ bạn lặn.

Có một bản tường thuật lưu truyền trong giới lặn Trung Quốc về dữ liệu đọc được từ máy tính lặn của anh.

Cần nói rõ ngay: bản tường thuật ấy chỉ xuất hiện trong một video kể chuyện trên mạng.

Nó không có trong bất kỳ bản tin báo chí, hồ sơ toà án hay báo cáo cứu hộ nào tìm được.

Đáng chú ý hơn: chính người tận tay tìm thấy và đưa anh ra khỏi hang về sau đã viết một bản tường thuật rất chi tiết, ghi từng lần lặn theo giờ phút, từng con số độ sâu — mà không hề nhắc tới dữ liệu máy tính lặn.

Nên phần dưới đây được kể lại như một bản tường thuật lưu truyền, không phải như dữ kiện đã xác lập.

Theo bản tường thuật ấy, đồ thị độ sâu trên máy anh Trương không phải một đường đi xuống rồi đi lên.

Nó là một đường răng cưa.

Anh xuống sâu, dừng lại.

Rồi anh quay lên, về đúng độ sâu của cái khoang mười hai mét.

Rồi lại xuống, ở một mức nông hơn lần trước.

Rồi lại lên mười hai mét.

Và cứ thế, lên xuống lặp đi lặp lại trong hơn mười phút liên tiếp.

Đến khoảng phút thứ hai mươi mấy thì bình khí cạn.

Từ một chỗ thắt hẹp, cơ thể anh trượt dần xuống theo nền dốc và mắc lại trong một khe đá.

Những con số cụ thể theo phút và theo mét trong bản tường thuật ấy không kiểm chứng được, và bài này không dựa vào chúng.

Nhưng cái hình dáng của đồ thị thì nói lên một điều mà các nguồn khác cũng xác nhận theo cách riêng của họ.

Máy tính lặn không ghi được nỗi sợ.

Nó chỉ ghi độ sâu theo thời gian.

Vậy mà một đường răng cưa lên xuống quanh đúng một mốc độ sâu, lặp lại hàng chục lần, kể lại khá rõ hoàn cảnh của người đeo nó: đây là một người đang đi tìm lối ra và không tìm được.

Chỗ đáng sợ không nằm ở việc anh lao xuống sâu.

Chỗ đáng sợ nằm ở việc anh cứ quay lại đúng mốc mười hai mét.

Anh biết đường ra ở đó.

Nhưng trong tầm nhìn gần bằng không, anh không nhận ra mình đã tới nơi, hoặc không tìm thấy miệng hang trên trần.

Nên anh lại bơi xuống tìm chỗ khác.

Rồi lại lên.

Rồi lại xuống.

Còn một điều nữa trong đó, và nó vừa an ủi vừa xót: bình khí kéo được tới hơn hai mươi phút trong hoàn cảnh ấy.

Người hoảng loạn thở hết một bình trong vài phút.

Anh giữ được bình tĩnh gần như tới cuối.

Chỉ là bình tĩnh không thay được một sợi dây.

Khoảng một giờ chiều, các thợ lặn lần lượt lên bờ.

Và họ phát hiện thiếu người.

Cuộc tìm kiếm

Hai huấn luyện viên lập tức mặc đồ xuống lại.

Họ xuống tới khoảng ba mươi đến ba mươi sáu mét — hai nguồn ghi hai con số, nên ghi cả hai — rồi buộc phải quay lên.

Bên dưới không nhìn thấy gì.

Đến khoảng hai giờ rưỡi chiều, tin báo tới lực lượng cứu hộ.

Chiều tối, công an và các đội tìm kiếm cứu nạn lần lượt có mặt.

Khoảng tám giờ tối, họ dò sóng âm từ mặt nước.

Không kết quả — điều này dễ hiểu, vì sonar quét được lòng hồ hở chứ không nhìn xuyên vào trong lòng hang đá.

Chín giờ hai mươi hai phút tối, đợt lặn cứu hộ đầu tiên xuống nước.

Chỉ huy hiện trường là một người thuộc đội tìm kiếm cứu nạn Chữ thập đỏ Nam Ninh.

Người trực tiếp lặn sâu là Vi Bác, một thợ lặn kỹ thuật ở Liễu Châu, chuyên lặn hang, có hồ sơ trong Hiệp hội Thám hiểm Trung Quốc.

Đêm mùng 1 sang mùng 2, anh xuống hai lần.

Không thấy.

Sang chiều ngày 2 tháng 5, anh xuống thêm hai lần nữa.

Tổng cộng bốn đợt lặn qua hai ngày.

Ở lần cuối, có một người hỗ trợ đứng chờ ở độ sâu bốn mươi mét làm chốt trung chuyển.

Rồi anh tìm thấy.

Ở khoảng năm mươi lăm mét, trong một khe nứt rộng hơn hai mét, nghiêng chừng tám mươi độ, người đàn ông họ Trương ngồi đó.

Cái bình khí trên lưng anh chèn ngang, kẹt vào vách khe, giữ anh lại.

Theo đo đạc của chính người tìm thấy, đầu anh ở độ sâu năm mươi bảy mét tư, chân ở khoảng năm mươi chín mét.

Bản tin cứu hộ địa phương ghi đoạn hẹp đó nằm ở khoảng năm mươi sáu đến năm mươi tám mét.

Báo chí phổ thông thì làm tròn thành "khoảng sáu mươi mét", và con số sáu mươi ấy là con số lan đi rộng nhất.

Trang bị trên người anh còn nguyên vẹn.

Chỉ có ống thở phụ không nằm trong miệng.

Bình khí đã cạn sạch.

Việc đưa anh lên mất thêm rất nhiều thời gian.

Riêng đoạn nổi lên và dừng giảm áp dọc đường mất khoảng một tiếng rưỡi, có lúc hai người thợ lặn phải ôm giữ anh, đứng yên trong một khoang hẹp để chờ hết tầng giảm áp của chính mình.

Bởi vì nếu họ nổi nhanh, người tiếp theo cần cứu sẽ là họ.

Ba giờ ba mươi tư phút chiều ngày 2 tháng 5, anh được đưa lên tới vùng nước hở.

Bốn giờ bốn mươi, bàn giao chính thức.

Tính từ lúc anh rời nhóm, khoảng hai mươi tám tiếng.

Câu chuyện của Vi Bác không dừng ở đó, và đây là một trong những chi tiết đáng nhớ nhất của cả hồ sơ.

Chính anh về sau là người xây dựng đội cứu hộ dưới nước của Công an thành phố Bách Sắc, Quảng Tây.

Năm 2025, đội ấy là lực lượng chủ lực trong chiến dịch giải cứu hai thành viên một đoàn khảo sát khoa học bị lạc trong hang ngập ở khu Điền Dương — chiến dịch kéo dài sáu mươi chín giờ tác chiến và kết thúc bằng việc đưa được cả hai người ra ngoài, còn sống.

Vụ đó là một vụ hoàn toàn khác, ở một thành phố khác, năm năm sau, và không liên quan gì tới hang Vũ Minh.

Chỉ có một sợi chỉ nối chúng lại: cùng một người thợ lặn.

Năm 2020 anh đưa lên một người đã chết.

Năm 2025 đội của anh đưa ra hai người còn sống.

Vì sao không kịp

Câu hỏi tự nhiên nhất là: sao lại có người chết trong một buổi lặn có hơn mười người tham gia?

Câu trả lời hơi ngược với trực giác: chính vì có hơn mười người.

Thứ nhất là bùn.

Dân lặn hang gọi hiện tượng này là silt-out.

Bùn karst rất mịn, và khác nước biển, nó không lắng lại nhanh — nó lơ lửng hàng giờ.

Đường vào lúc nãy còn nhìn rõ, lúc quay ra đã biến mất, và cái làm nó biến mất chính là đám mây bùn do người quay ra tự tạo ra lúc bơi vào.

Với hơn mười người cùng đạp chân và cùng thở trong một khoang vài mét, hiệu ứng đó cộng dồn tức thì.

Thứ hai là chuyện đếm người.

Đoàn đông nhưng không chia cặp cố định, không ai được phân công điểm danh dưới nước.

Trong một khoang mù, câu "mọi người vẫn ở đây" chỉ là một giả định, và không ai kiểm tra được giả định ấy.

Anh Trương quay về khoang mười hai mét nhiều lần, mà nhiều khả năng những lần sau đó thì nhóm đã lên bờ rồi.

Khoảng trống giữa lúc anh rời nhóm và lúc có người phát hiện thiếu anh là gần hai tiếng.

Đó là toàn bộ thời gian anh có thể còn sống, và không ai biết là mình đang tiêu nó.

Thứ ba là cảm giác an toàn giả.

Mười mấy người cùng xuống nước tạo ra ấn tượng rằng đông thế này thì an toàn.

Thực tế thì ngược lại ở cả ba mặt: đông làm tầm nhìn tệ đi, đông làm trách nhiệm phân tán vì ai cũng ngầm cho rằng người khác đang để mắt, và đông tạo áp lực đi theo — thấy người bên cạnh bơi sâu hơn thì mình cũng bơi.

Cộng thêm việc điểm lặn mới được phát hiện, chưa ai nắm được địa hình.

Thứ tư là hình học của hang.

Hệ hang này có nhánh rẽ, có đoạn thắt chỉ vừa một người, có nền dốc.

Trong hang, đi xuống bao giờ cũng dễ hơn đi lên.

Một người hết khí ở chỗ thắt sẽ trượt xuống theo trọng lực, và khi bình đã cạn thì cũng không còn khí để bơm áo phao mà nổi lên.

Đó là lý do người ta tìm thấy anh ở chỗ sâu hơn nơi anh gặp nạn.

Thứ năm, và là điều nhiều người không muốn nghe: ở môi trường này, gọi cứu hộ gần như không phải một phương án dự phòng.

Hai huấn luyện viên có mặt sẵn ở hiện trường, xuống nước ngay lập tức, và chỉ tới được ba mươi mấy mét.

Đội chuyên nghiệp có đầy đủ thiết bị và người thì mất bốn lần lặn qua hai ngày.

Trong khi bình khí của một người lặn giải trí chỉ tính bằng chục phút.

Không có cứu hộ nào đủ nhanh cho một khoảng thời gian như thế.

Còn lại là ba thứ mà anh Trương thiếu, và cả ba đều là điều kiện tối thiểu của lặn hang.

Anh không có dây dẫn đường — quy tắc số một của bộ môn này, vì khi tầm nhìn về không thì sợi dây là thứ duy nhất còn nói cho người lặn biết lối ra ở đâu, bám bằng tay là ra được, nhắm mắt cũng ra được.

Anh không có bạn lặn.

Và anh không có chứng chỉ lặn hang, tức là anh chưa từng được huấn luyện xử lý đúng những tình huống ấy.

Thiếu bất kỳ một trong ba thứ đó cũng đủ để một buổi lặn kết thúc như thế này.

Anh thiếu cả ba.

Những điều nhiều người kể sai

Vụ này được kể lại nhiều lần trên mạng, và mỗi lần kể lại thì lệch thêm một ít. Có mấy chỗ nên nói rõ:

• Địa danh bị bóc sai. Nhiều bản kể ghi nơi xảy ra là "khu Ngũ Minh". Đúng phải là khu Vũ Minh — hai chữ này đồng âm trong tiếng Trung, và lỗi phát sinh từ khâu bóc lời video chứ không phải từ nguồn gốc. Tương tự, các tên riêng của phía cứu hộ cũng bị viết lẫn giữa những họ đồng âm khác nhau, nên bài này chỉ nêu duy nhất tên người tìm thấy anh Trương — người đã tự viết bản tường thuật công khai và có hồ sơ trong hiệp hội thám hiểm.

• Con số độ sâu vênh nhau, và cái vênh ấy có lý do. Người trực tiếp đưa anh ra đo được: phát hiện ở khoảng 55 m, đầu 57,4 m, chân khoảng 59 m. Bản tin cứu hộ địa phương ghi đoạn hẹp ở 56–58 m. Báo chí phổ thông làm tròn thành "khoảng 60 m", và đó là con số lan đi rộng nhất. Cả ba đều nói về cùng một chỗ; chỉ khác nhau ở chỗ đo và ở mức làm tròn.

• Cũng đừng nhầm độ sâu với quãng đường trong hang. Đây là lỗi kinh điển của mảng lặn hang. Con số 55–59 mét là độ sâu tính từ mặt nước xuống, không phải quãng đường anh bơi vào trong hang. Hai đại lượng đó hoàn toàn khác nhau, và lẫn lộn chúng là biến một tai nạn thành một kỷ lục không có thật.

• Toàn bộ dữ liệu máy tính lặn là phần yếu nguồn nhất, không phải phần chắc nhất. Đây là điều ngược đời của hồ sơ này: những con số nghe hấp dẫn nhất — độ sâu từng lần lên xuống, phút thứ bao nhiêu thì cạn khí — chỉ tồn tại trong một video kể chuyện. Người tận tay đưa anh ra khỏi hang viết tường thuật rất chi tiết mà không nhắc tới chúng một chữ. Cái xác minh được là *hành vi*: anh không rải dây, anh đã bị lạc, bình khí cạn sạch, và anh kẹt lại trong khe đá ở gần sáu mươi mét.

• Nhiều bản kể dừng ở lúc tìm thấy thi thể. Thực ra câu chuyện còn một hồi nữa, và hồi đó mới là phần nặng nhất.

Chuyện này không kết thúc dưới nước.

Gia đình anh Trương khởi kiện Câu lạc bộ Lặn Ninh Mông Quảng Tây, đòi bồi thường một triệu lẻ sáu mươi nghìn tệ.

Vụ án được Toà án nhân dân khu Vũ Minh thụ lý, xử tại một toà nhân dân cấp cơ sở, khoảng hai tháng sau tai nạn.

Bên nguyên không thuê luật sư.

Cha, mẹ và vợ anh tự ra toà.

Và trong khoảng thời gian giữa đám tang và phiên xử, mẹ anh làm một việc mà rất ít người ở vào hoàn cảnh đó nghĩ tới: bà tự học luật.

Rồi bà tự học cả kiến thức lặn.

Bà cần hiểu bạn lặn là gì, dây dẫn đường là gì, chứng chỉ lặn hang khác chứng chỉ lặn giải trí ở chỗ nào — bởi vì nếu không hiểu những thứ đó thì bà không cãi được cho con mình.

Hai điểm tranh chấp tại phiên xử: ai chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn cho buổi lặn, và con trai bà vô tình lạc vào hang hay chủ động bơi vào.

Toà kết luận câu lạc bộ có lỗi ở nhiều khâu: chọn một điểm lặn tự nhiên chưa được khai phá, không cảnh báo địa hình, không nhấn mạnh chế độ bạn lặn và lệnh cấm vào hang, quản lý hiện trường lỏng lẻo.

Nhưng toà cũng xác định người đã khuất là một thợ lặn trưởng thành, biết rõ mình chỉ có chứng chỉ lặn giải trí, và đã tự mình bơi vào một hệ hang ngập không có dây, không có người đi cùng.

Phán quyết: anh Trương tự chịu sáu mươi phần trăm trách nhiệm, câu lạc bộ chịu bốn mươi phần trăm.

Số tiền bồi thường là hơn ba trăm sáu mươi nghìn tệ.

Người mẹ ấy đã học luật và học lặn suốt hai tháng, để cuối cùng nghe toà tuyên rằng con bà tự chịu phần lớn hơn.

Về mặt pháp lý thì bản án ấy khó nói là sai.

Nhưng nó cho thấy rất rõ một điều: trách nhiệm là thứ chia được thành phần trăm, còn người thì không.

Nếu có một câu để mang về từ toàn bộ chuyện này, thì nó không nằm ở con số sáu mươi mét, cũng không nằm ở bản án.

Nó nằm ở chỗ mọi thứ đã có thể khác đi, hoàn toàn, chỉ bằng một cuộn dây rẻ tiền được buộc lại ở miệng hang.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.

• Tường thuật quá trình cứu hộ vụ đuối nước trong hang ngập Quảng Tây ngày 1/5/2020, do thợ lặn kỹ thuật trực tiếp tham gia viết (Sohu) — https://www.sohu.com/a/395680545_145439
• Phân tích tai nạn đuối nước tại Vũ Minh (Sohu) — https://www.sohu.com/a/395252828_795348
• "Pháp quan nói pháp: lặn dã ngoại gặp nạn, ai chịu trách nhiệm?" (The Paper) — https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_23157957
• Tường thuật phiên xử vụ đuối nước khi lặn tại Vũ Minh, Nam Ninh: nguyên đơn tự bào chữa tại toà (Sina/BBRTV) — https://k.sina.com.cn/article_1832083124_6d335eb401900pzag.html
• Bản tin cùng phiên xử (BBRTV Bắc Bộ Loan) — http://www.bbrtv.com/2020/0715/572245.html
• Hồ sơ thợ lặn hang Vi Bác (Hiệp hội Thám hiểm Trung Quốc) — https://caa1993.org.cn/content/20/2955.shtml
• Bộ Công an Trung Quốc: chiến dịch cứu hộ hang động 69 giờ, Công an Bách Sắc giải cứu 2 thành viên đoàn khảo sát khoa học (2025) — https://www.mps.gov.cn/n2255079/n5137689/n5414444/n5414452/c9982886/content.html
• Tân Hoa Xã Quảng Tây: người trong cuộc kể lại 73 giờ sinh tử trong hang ngập (2025) — https://www.gx.news.cn/20250422/3e5663d16d1f48748340f8a862dd223a/c.html