Người khoẻ nhất đoàn nằm lại ở độ cao 6.400 m

Trong bốn người leo lên ngọn núi ấy, người chết là người khoẻ nhất.

Không phải người chậm nhất.

Không phải người ít kinh nghiệm nhất.

Là người đi đầu mở đường suốt cả hành trình, tốc độ nhanh tới mức thường xuyên bỏ xa đồng đội phía sau, và có đoạn còn vác hộ ba lô cho người đuối sức.

Anh mang biệt danh Lão Mạnh.

Anh là người duy nhất trong nhóm không xuống núi.

Trên bảy nghìn mét, đó không phải một sự trớ trêu của số phận.

Đó là điều có thể dự đoán được bằng sinh lý học.

Bối cảnh

Ninh Kim Kháng Sa Phong — 宁金抗沙峰, một số tài liệu phiên âm là Ninh Kim Cương Tang — cao 7.206 mét, nằm ở giao điểm ba huyện Giang Tư, Nhân Bố và Lãng Ca Tử thuộc Khu tự trị Tây Tạng.

Một số nguồn ghi 7.191 mét; con số phổ biến hơn cả là 7.206.

Đây là đỉnh cao nhất của dãy Lha Kyi Gangri.

Phía đông núi là hồ thiêng Dương Trác Ung Thố, một trong ba hồ thiêng của Tây Tạng, cũng là điểm dừng chân quen thuộc trên tuyến du lịch từ Lhasa đi Nhật Khách Tắc.

Phía bắc là sông Yarlung Tsangpo.

Tên núi trong tiếng Tạng mang nghĩa đại khái là ngọn núi tuyết cao quý nơi thần linh trú ngụ — với người bản địa, đây là núi thiêng.

Ngọn núi này có một đặc điểm khiến nó nguy hiểm theo cách rất khó nhận ra: nó vượt ngưỡng bảy nghìn mét nhưng không thuộc nhóm tám nghìn mét.

Nghĩa là nó gần như không có tên trong truyền thông leo núi quốc tế.

Không phóng sự, không phim tài liệu, không danh sách "những ngọn núi tử thần".

Nhưng áp suất riêng phần của oxy không quan tâm tới danh tiếng.

Ở 7.206 mét, lượng oxy trong mỗi hơi thở chỉ còn khoảng bốn mươi phần trăm so với mực nước biển — thừa đủ để phù phổi và phù não do độ cao xảy ra, và thừa đủ để giết một người khoẻ mạnh bình thường.

Sự dễ tiếp cận của nó lại làm người ta đánh giá thấp nó thêm một lần nữa.

Từ Lhasa đi ô tô tới chân núi mất chưa tới một ngày.

Núi được chinh phục lần đầu ngày 28 tháng 4 năm 1986, bởi một đoàn leo núi Trung Quốc mười hai người, theo sống núi tây nam từ mặt nam.

Từ đó tới nay, tuyến leo phổ thông trên núi này đã tương đối định hình.

Theo nhật ký của một đoàn leo cùng năm 2025 — một đoàn khác, có hướng dẫn viên chuyên nghiệp, leo vào tháng 9 — trên tuyến này trại 1 nằm quanh độ cao 6.000 mét và trại 2 nằm quanh 6.400 mét.

Cần nói rõ: đây là số liệu của tuyến, ghi lại bởi một đoàn khác, không phải nhật ký của đoàn gặp nạn.

Cũng theo nhật ký ấy, năm 2025 tuyết tuyến trên núi thấp hơn mọi năm khoảng 500 đến 600 mét, gần đỉnh có nhiều khe nứt băng, và có đoạn sống núi chỗ hẹp nhất chỉ vừa hai bàn chân đặt song song.

Ninh Kim Kháng Sa Phong không phải ngọn núi lành.

Năm 2017, hai người vào Tây Tạng leo ngọn núi này mà không báo cáo cơ quan quản lý, không có giấy phép leo núi, dưới danh nghĩa đi du lịch.

Đội leo núi Tây Tạng, Đội cứu hộ núi cao Tây Tạng và Trung tâm Quản lý Vận động Leo núi Khu tự trị đã phải tổ chức một đội cứu hộ chín người lên núi tìm kiếm.

Ngày 27 tháng 10 năm 2018, năm người leo ngọn núi này không phép.

Một người trượt ngã tử vong, một người được cứu.

Sau vụ đó, cơ quan quản lý đã nhân dịp nhắc lại quy định với công chúng.

Theo 《西藏自治区登山条例》 — Điều lệ Leo núi Khu tự trị Tây Tạng — muốn leo các đỉnh độc lập trên 5.000 mét ở Tây Tạng, người leo phải nộp đơn lên Cục Thể thao Khu tự trị trước ít nhất một tháng, kê khai nhân sự, tuyến đi và kế hoạch hành động.

Được duyệt rồi, trong ba mươi ngày phải nộp phí đăng ký và nhận giấy phép leo núi.

Điều lệ nghiêm cấm tự tổ chức leo núi khi chưa được phê duyệt, và quy định mức phạt từ 5.000 đến 30.000 nhân dân tệ cho hành vi vi phạm.

Điều lệ cũng yêu cầu hoạt động leo núi phải diễn ra dưới sự tổ chức của đơn vị chuyên nghiệp, có hướng dẫn viên núi cao và nhân viên hiệp trợ bảo đảm.

Cần nói ngay và nói rõ: không có nguồn nào cho biết đoàn của Lão Mạnh có giấy phép hay không.

Quy định trên được nêu ở đây như bối cảnh pháp lý khách quan của việc leo núi ở Tây Tạng, không phải như một cáo buộc nhắm vào họ.

Chuyện xảy ra

Tháng 10 năm 2025, bốn người leo núi Trung Quốc tự tổ chức một chuyến lên Ninh Kim Kháng Sa Phong.

Họ chọn lối khắc nghiệt nhất trong các lối leo.

Không dùng oxy bổ sung.

Tự vác toàn bộ đồ đạc — trong giới leo núi Trung Quốc, kiểu này gọi là 自主重装, tự chủ và mang nặng.

Không thuê đội hỗ trợ, không có hướng dẫn viên núi cao đi kèm, không có người tải đồ lên trại trước.

Ba trong bốn người ấy được biết đến qua biệt danh: Vô Cực, Vĩnh Bất Ngôn Khí, và Lão Mạnh.

Vô Cực là cựu lính đặc nhiệm, có nhiều kinh nghiệm leo tuyết sơn.

Lão Mạnh được mô tả là một hướng dẫn viên dã ngoại giàu kinh nghiệm, thể lực đặc biệt xuất sắc.

Ngay từ đầu hành trình, Lão Mạnh đi đầu mở đường.

Anh đi rất nhanh.

Nhanh tới mức thường xuyên bỏ xa những người còn lại, phải dừng lại chờ.

Có đoạn, thấy đồng đội đuối, anh vác thêm ba lô của người đó.

Ở dưới mặt đất, những chi tiết này là chân dung một người bạn đường lý tưởng.

Trên bảy nghìn mét, mỗi chi tiết trong đó là một khoản nợ.

Sang ngày thứ hai, đoàn vào vùng Tam Giác Nham.

Đây là đoạn dốc trên năm mươi độ, và trong ngày hôm đó họ tích luỹ hơn năm trăm mét độ cao.

Năm trăm mét trong một ngày, trên nền dốc năm mươi độ, mang toàn bộ đồ trên lưng, không có oxy bổ sung.

Lão Mạnh vẫn dẫn đầu.

Đến ngày thứ ba, anh bắt đầu có phản ứng độ cao.

Trong tiếng Trung, người ta gọi ngắn gọn là 高反 — cao phản.

Đây là cụm từ nhẹ tênh, được dùng hàng ngày ở Tây Tạng cho cả khách du lịch bị đau đầu sau khi xuống sân bay.

Chính vì nó nhẹ tênh như vậy nên nó nguy hiểm.

Đoàn không quay xuống.

Không có nguồn nào ghi lại họ đã bàn bạc gì trong đêm hôm đó, và bài viết này sẽ không đoán thay họ.

Điều duy nhất chắc chắn là sáng hôm sau, ngày thứ tư của hành trình, tình hình đã khác hẳn.

Ngày thứ tư

Sáng sớm ngày thứ tư, Lão Mạnh khó thở.

Anh không nằm được nữa.

Anh phải ngồi thẳng dậy mới thở nổi.

Y học có một từ riêng cho tình trạng này: orthopnea, tiếng Trung là 端坐呼吸, khó thở khi nằm.

Đó không phải một mức độ nặng hơn của mệt.

Đó là một dấu hiệu khác hẳn về bản chất.

Khi dịch tràn vào phế nang, tư thế nằm khiến dịch dồn về phía phổi đang trao đổi khí, và người bệnh bị ngạt.

Ngồi thẳng lên là cách cơ thể tự giành lấy vài phần trăm diện tích phổi còn dùng được.

Một người trên sáu nghìn mét phải ngồi dậy để thở không còn đang "bị cao phản".

Người đó đang suy hô hấp, và quỹ thời gian còn lại tính bằng giờ.

Vô Cực lập tức gọi oxy cứu hộ.

Chi tiết này quan trọng hơn vẻ ngoài của nó.

Nó có nghĩa là ở trên trại cao đó, họ vẫn liên lạc được xuống dưới.

Tin đi được.

Người ở dưới nhận được.

Chỉ có bình oxy là không lên kịp.

Lão Mạnh tắt thở trước khi oxy đến nơi.

Bài viết này dừng ở đó, vì nguồn dừng ở đó.

Không có bản giám định pháp y nào được công bố.

Không có báo cáo điều tra nào cho biết chính xác anh chết vì phù phổi, vì phù não, hay vì cả hai.

Không có nguồn nào xác minh được hai người đồng đội còn lại sau đó xuống núi ra sao, hay đội cứu hộ nào đã lên.

Cái được ghi lại là: bốn người lên, một người dẫn đầu suốt, và người dẫn đầu đó không xuống.

Vì sao người khoẻ nhất chết trước

Câu trả lời ngắn nằm ở chỗ này: thích nghi độ cao là một quá trình theo thời gian, không phải một phẩm chất thể chất.

Cơ thể cần nhiều ngày để tăng thông khí, tăng sinh hồng cầu, điều chỉnh phân bố dịch và áp lực mạch phổi.

Không có bài tập nào rút ngắn được chuỗi phản ứng đó.

Một người chạy marathon dưới ba giờ và một người bình thường, khi đặt lên cùng một độ cao trong cùng một khoảng thời gian, có cùng một đồng hồ sinh học để thích nghi.

Khác biệt duy nhất là người khoẻ hơn có khả năng leo nhanh hơn.

Và leo nhanh chính là yếu tố nguy cơ hàng đầu.

Tốc độ tăng độ cao — chứ không phải độ cao tuyệt đối — là biến số quyết định nguy cơ mắc bệnh do độ cao.

Người khoẻ leo nhanh, nghĩa là cơ thể có ít thời gian hơn để thích nghi ở mỗi mốc độ cao.

Người khoẻ vác được nhiều hơn, nghĩa là tiêu hao nhiều oxy hơn trong lúc oxy đã thiếu.

Người khoẻ đi đầu mở đường trong tuyết, phần việc mệt nhất của cả đoàn, nghĩa là gánh phần tiêu hao lớn nhất.

Người khoẻ vác hộ ba lô cho bạn, nghĩa là cộng thêm một khoản nữa vào bảng cân đối vốn đã âm.

Mỗi hành động mạnh mẽ và tử tế của Lão Mạnh đều cộng thêm rủi ro cho chính anh.

Người đi chậm phía sau, mang ít hơn, dừng nhiều hơn, thở nhiều hơn trên mỗi mét độ cao — họ đang vô tình làm đúng phác đồ.

Bệnh do độ cao được chia thành ba dạng: say núi cấp AMS, phù não do độ cao HACE, và phù phổi cấp do độ cao HAPE.

Theo CDC Yellow Book 2026, cả HAPE và HACE đều có thể gây tử vong nếu không được xử trí.

Cái bẫy lớn nhất nằm ở chỗ AMS không phải một bệnh khác với HACE.

Chúng nằm trên cùng một phổ; HACE thường được hiểu là giai đoạn cuối của AMS.

Nghĩa là đau đầu, mất ngủ, chán ăn, tim đập nhanh không phải trạng thái an toàn hơn — chúng là cửa sổ cảnh báo.

Xử trí đúng khi có AMS, theo CDC và MSD Manuals, là dừng tăng độ cao ngay, nghỉ cho đến khi hết triệu chứng, chỉ vận động nhẹ, kiêng rượu và thuốc an thần.

Điều oái oăm là người thể lực tốt có nhiều khả năng bỏ qua bước này nhất, vì họ thật sự vẫn thấy mình gánh được.

Cảm giác "vẫn gánh được" là chính xác về mặt cơ bắp và sai hoàn toàn về mặt sinh lý hô hấp.

Và đây là chỗ việc không mang oxy chuyển từ một lựa chọn phong cách thành một bài toán số học.

Leo không oxy là một truyền thống chính đáng và đáng kính trọng trong giới leo núi; bài viết này không phán xét lựa chọn đó.

Nhưng cần nhìn rõ nó xoá đi cái gì.

Trong hướng dẫn thực hành lâm sàng của Wilderness Medical Society bản cập nhật 2024, với HAPE, cho bệnh nhân thở oxy là bước ưu tiên đầu tiên, sau đó mới đến hạ độ cao và thuốc.

Với HACE, khuyến cáo là cho oxy đủ để độ bão hoà oxy máu vượt 90 phần trăm; ở nơi xa cơ sở y tế thì hạ độ cao ngay, nếu không hạ được thì dùng oxy hoặc buồng cao áp di động, kèm dexamethasone.

Oxy không phải thứ làm người ta dễ chịu hơn.

Oxy là thứ mua thời gian.

Một đoàn không mang oxy là một đoàn không có phương án cầm cự.

Khi triệu chứng chuyển nặng, họ chỉ còn hai lựa chọn: hoặc đi xuống, hoặc chờ oxy được chở từ dưới lên.

Oxy chở từ dưới lên bảy nghìn mét tính bằng ngày.

HAPE và HACE tính bằng giờ.

Bỏ oxy và bỏ đội hỗ trợ không phải bỏ đi trọng lượng.

Đó là bỏ đi thời gian.

Còn phương án kia — đi xuống — thì luôn có sẵn.

Hạ độ cao là cách điều trị duy nhất thật sự triệt để, vì nó là thứ duy nhất xoá được nguyên nhân gốc: áp suất riêng phần oxy quá thấp.

Thuốc và oxy chỉ kéo dài thời gian; chỉ có độ cao thấp hơn mới chữa được.

CDC khuyến cáo người có dấu hiệu HACE hoặc HAPE nên xuống ngay 600 đến 1.200 mét và tới cơ sở y tế.

Với HAPE, nếu xuống kịp, người bệnh thường hồi phục trong vòng 24 đến 48 giờ.

Nguyên tắc lâm sàng ở vùng hoang dã nói thẳng: không trì hoãn chờ trời sáng, không chờ tiếp viện nếu còn tự đi được.

Từ ngày thứ ba, khi những triệu chứng đầu tiên xuất hiện, con đường xuống núi luôn ở đó.

Nó không cần ai chở lên.

Nó miễn phí.

Nó có sẵn suốt cả ba ngày.

Trục phụ thứ hai của vụ này là cửa sổ thời gian, và nó hẹp đến mức khó tin.

Ngày thứ ba mới có triệu chứng.

Sáng ngày thứ tư đã phải ngồi thẳng mới thở nổi.

Rồi hết.

Chưa đầy một ngày từ "hơi mệt" đến tắt thở.

Đó là bài học khó chịu nhất của cả câu chuyện: khoảng cách giữa lúc bạn nhận ra mình cần xuống và lúc bạn không còn tự xuống nổi ngắn hơn nhiều so với người ta tưởng.

Quyết định phải được đưa ra khi triệu chứng còn nhẹ — nghĩa là đúng lúc nó có vẻ chưa đáng để đưa ra quyết định gì.

Những điều nhiều người kể sai

"Anh ta chết vì thiếu kinh nghiệm hoặc thiếu thể lực." Ngược lại hoàn toàn. Lão Mạnh được mô tả là hướng dẫn viên dã ngoại giàu kinh nghiệm với thể lực xuất sắc nhất đoàn, và chính điều đó cho phép anh leo nhanh hơn tốc độ mà cơ thể anh kịp thích nghi. Trên núi cao, thể lực không mua được sự thích nghi; nó chỉ mua được tốc độ, mà tốc độ mới là biến số nguy hiểm.

"Chỉ cần có bình oxy là cứu được." Oxy mua thời gian, không chữa bệnh. Theo hướng dẫn của Wilderness Medical Society và CDC, biện pháp duy nhất triệt để là hạ độ cao. Một chuyến leo có mang oxy nhưng vẫn tiếp tục lên cao khi đã có triệu chứng vẫn có thể dẫn tới kết cục tương tự — chỉ là chậm hơn vài giờ.

"Bảy nghìn mét thì nhẹ hơn tám nghìn mét, vụ này là xui thôi." Ngưỡng gây phù phổi và phù não do độ cao thấp hơn nhiều so với tám nghìn mét; các ca nặng đã được ghi nhận từ khoảng 2.500 mét trở lên và trở nên phổ biến rõ rệt trên 4.000 mét. Ninh Kim Kháng Sa Phong nguy hiểm không phải vì nó cao bất thường mà vì nó nổi tiếng thấp hơn mức nguy hiểm thật của nó, lại nằm ngay cạnh một tuyến du lịch quen thuộc.

"Triệu chứng nhẹ thì cứ nghỉ một đêm rồi leo tiếp." Đây là quan niệm giết người nhiều nhất trong cả nhóm. AMS và HACE nằm trên cùng một phổ bệnh, không phải hai bệnh khác nhau. Nghỉ một đêm ở nguyên độ cao đó không phải phác đồ; phác đồ là dừng tăng độ cao cho đến khi hết hẳn triệu chứng, và hạ độ cao ngay nếu triệu chứng nặng lên.

Một chú thích về nguồn

Phần này cần được đọc kỹ như phần kể chuyện phía trên.

Toàn bộ diễn biến vụ việc trong bài — tháng 10 năm 2025, bốn người, không oxy và tự vác nặng, Lão Mạnh dẫn đầu và vác hộ ba lô, vùng Tam Giác Nham dốc trên năm mươi độ, cao phản ngày thứ ba, khó thở khi nằm sáng ngày thứ tư, tắt thở trước khi oxy tới — đến từ một nguồn thứ cấp duy nhất: một bài phân tích trên Tencent News đăng ngày 20 tháng 2 năm 2026, cùng các bản đăng lại của nó.

Không tìm thấy bất kỳ thông cáo chính thức nào của cơ quan Tây Tạng về vụ này.

Không tìm thấy bản tin của hãng thông tấn lớn nào — Tân Hoa Xã, Trung Tân Xã, CCTV hay The Paper — đưa tin về vụ tháng 10 năm 2025 trên ngọn núi này.

Đáng chú ý hơn: một bài điểm lại các sự kiện leo núi trong năm 2025, cũng do Tencent News đăng, không hề nhắc tới vụ này.

Nghĩa là ngay trong không gian truyền thông Trung Quốc, đây là một vụ được kể lại trong cộng đồng leo núi hơn là một vụ được đưa tin.

Một số chi tiết đang lan truyền cùng câu chuyện này đã bị loại khỏi bài sau khi tra cứu và không tìm được nguồn nào: tuổi của nạn nhân, họ tên thật và quê quán, các ngày dương lịch cụ thể, số người rút lui giữa chừng, kết cục của hai người đồng đội, và vài tình tiết sinh hoạt trong trại được kể lại rất sống động nhưng không truy được người phát ngôn gốc.

Chi tiết càng đắt, càng dễ nhớ, càng cần nguồn — và những chi tiết đắt nhất trong câu chuyện này lại đúng là những chi tiết không có nguồn.

Độ cao hai trại được ghi trong bài, khoảng 6.000 và 6.400 mét, là số liệu của tuyến leo, lấy từ nhật ký một đoàn khác lên núi này tháng 9 năm 2025, không phải nhật ký của đoàn gặp nạn.

Và không có kết luận giám định y khoa nào được công bố.

Bài này mô tả các biểu hiện được ghi lại và đối chiếu chúng với y văn về bệnh do độ cao; nó không kết luận rằng Lão Mạnh chết vì phù phổi hay phù não.

Ngược lại, phần y khoa trong bài — cơ chế bệnh, phác đồ xử trí, vai trò của oxy, nguyên tắc hạ độ cao — dựa trên các nguồn rất chắc: hướng dẫn thực hành lâm sàng của Wilderness Medical Society bản 2024, CDC Yellow Book 2026, và MSD Manuals.

Đó là phần có thể tin cậy hoàn toàn, và cũng là phần có ích nhất cho người còn đang leo.

Còn về một chủ đề thường bị gắn vào câu chuyện này: khuyến cáo y khoa chung, theo CDC Yellow Book, là kiêng rượu trong 48 giờ đầu ở độ cao, vì rượu ức chế phản xạ tăng thông khí khi thiếu oxy và làm nặng thêm rối loạn giấc ngủ do độ cao — nói cách khác, nó khiến cơ thể thở ít đi đúng vào lúc cần thở nhiều hơn.

Đó là kiến thức áp dụng cho mọi người leo núi.

Nó không phải, và không được dùng như, một lời quy kết nhắm vào một người không còn ở đây để trả lời.

Kết

Vụ này không có bão.

Không có tuyết lở, không có đá rơi, không có dây đứt.

Trời trên núi những ngày đó có thể vẫn đẹp.

Không có kẻ thù nào bên ngoài chiếc lều cả — thứ giết người nằm bên trong lồng ngực của chính người leo, và nó đã bắt đầu làm việc từ ngày thứ hai, khi đoàn tăng hơn năm trăm mét độ cao trên một sườn dốc năm mươi độ và người khoẻ nhất vẫn đi đầu.

Đây là dạng tai nạn không ai kịp cảm thấy sợ đúng lúc, vì nó không có khoảnh khắc nào trông giống tai nạn.

Bình oxy vẫn đang trên đường lên núi.

Nó không bao giờ tới kịp.

Nhưng thứ có thể cứu anh chưa từng nằm trong bình oxy đó.

Nó nằm ở phía dưới, ở mỗi trăm mét thấp xuống.

Và nó vẫn luôn ở đó, miễn phí, suốt cả ba ngày.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.

• Tencent News (20/02/2026) — bài phân tích chứa toàn bộ khung sự việc: https://news.qq.com/rain/a/20260220A04ZRU00
• Tencent News — điểm lại sự kiện leo núi 2025 (không chứa vụ này; dùng làm bằng chứng về mức độ phủ sóng truyền thông): https://view.inews.qq.com/k/20260123A06PAO00
• Wikipedia tiếng Trung — 宁金抗沙峰 (độ cao, vị trí, lịch sử chinh phục 1986): https://zh.wikipedia.org/zh-hans/%E5%AE%81%E9%87%91%E6%8A%97%E6%B2%99%E5%B3%B0
• "永恒那一刻——2025宁金康沙峰攀登记" — nhật ký đoàn leo tháng 9/2025 (số liệu trại C1/C2, địa hình, tuyết tuyến): https://m.tangshui.net/biji/show/68ebd86696992e3f824c4516
• The Paper (Bành Bái) — vụ tai nạn 27/10/2018 trên chính ngọn núi này và cảnh báo về leo núi không phép: https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_2571360
• Cục Thể thao Khu tự trị Tây Tạng — toàn văn 《西藏自治区登山条例》: https://sport.xizang.gov.cn/zwgk/zcfg/201907/t20190721_79278.html
• Wilderness Medical Society Clinical Practice Guidelines — Acute Altitude Illness, bản cập nhật 2024: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37833187/
• CDC Yellow Book 2026 — "High-Altitude Travel and Altitude Illness": https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK620901/