Flycam tìm ra chiếc xe, trong xe không có ai

Trên màn hình điều khiển flycam, giữa nền cát xám nhờ nhờ của đêm sa mạc, hiện ra thứ mà cả đội đã đi hàng chục cây số để tìm.

Một chiếc xe van, biển số ngoại tỉnh, nằm lún trong hố cát.

Đúng chiếc xe được mô tả trong tin báo.

Rồi người điều khiển hạ flycam thấp xuống, quay một vòng quanh xe.

Trong xe không một bóng người.

Xung quanh xe cũng không.

Tám người, trong đó có bốn người trên sáu mươi tuổi và hai đứa trẻ khoảng mười tuổi, đang ở đâu đó ngoài kia, trong một vùng không người rộng hàng trăm cây số vuông, giữa một đêm mà nhiệt độ đang tụt rất nhanh.

Bối cảnh

Thị xã Mang Nhai nằm ở rìa tây bắc tỉnh Thanh Hải, thuộc châu tự trị Mông Cổ – Tạng Hải Tây, kẹt giữa dãy A Nhĩ Kim và phần rìa bồn địa Sài Đạt Mộc.

Đây là vùng đất mà bản đồ vệ tinh nhìn xuống chỉ thấy hai màu: xám của đá và trắng ngà của muối.

Địa mạo chủ đạo là yardang — những gò đất bị gió bào mòn thành hàng loạt sống lưng chạy song song, cao vài mét đến vài chục mét, kéo dài hàng chục cây số.

Nhìn từ dưới đất, chúng giống hệt nhau.

Không có cây, không có mốc, không có gì để một người lạ định vị được mình đang ở đâu trong đó.

Nền đất phần lớn là đất mặn kiềm pha cát, độ cao khoảng hai nghìn tám trăm mét.

Vài năm gần đây, khu vực này trở nên nổi tiếng vì một thứ rất hợp thời: nó trông giống bề mặt sao Hỏa.

Chính quyền địa phương dựng một khu tham quan tên là Trại Sao Hỏa, và tuyến đường dẫn tới đó được đặt tên Đường Sao Hỏa số 1.

Từ trấn Lãnh Hồ — một thị trấn dầu mỏ cũ nay còn lại phần lớn là nhà xưởng bỏ trống — tới Trại Sao Hỏa là khoảng chín mươi tư cây số.

Đường Sao Hỏa số 1 là đường có duy tu, có người qua lại.

Nhưng trong cùng vùng đó còn một tuyến khác: đường Trà Lãnh.

Đây là một tỉnh lộ cũ, đã bị bỏ hoang hơn hai chục năm, không sửa chữa, không biển chỉ dẫn, không ai đi.

Nhiều đoạn của nó vẫn còn hình dạng của một con đường, vì phần nền cũ chưa biến mất hẳn.

Đó chính là chỗ nguy hiểm nhất của nó.

Chuyện xảy ra

Sáng ngày 6 tháng 8 năm 2023, một gia đình tám người hộ khẩu Quảng Đông rời trấn Lãnh Hồ.

Họ đi bằng một chiếc xe van thương vụ, biển số Quảng Đông, dẫn động hai bánh.

Đây là chi tiết quan trọng, và sẽ quyết định phần lớn những gì xảy ra sau đó: đó là một chiếc xe chở người chạy đường nhựa, không phải xe địa hình.

Cơ cấu nhóm: bốn người trên sáu mươi tuổi, một cặp vợ chồng ngoài bốn mươi, và hai trẻ em khoảng mười tuổi.

Đích đến là Trại Sao Hỏa.

Họ dừng lại chụp ảnh ở khu di tích mỏ dầu Lãnh Hồ cũ, rồi đi tiếp.

Tại một ngã ba, họ rẽ nhầm.

Theo lời kể sau này, họ bám theo một chiếc xe đi trước — không rõ xe của ai, không nguồn nào truy ra được — và thay vì vào Đường Sao Hỏa số 1, họ lọt vào đường Trà Lãnh.

Khoảng hai mươi cây số đầu tiên chạy khá êm, vì đoạn đó đi qua một lòng hồ khô, mặt phẳng và cứng.

Không ai trong xe nghi ngờ gì.

Đây là cơ chế điển hình của loại bẫy này: con đường sai không báo cho anh biết ngay lúc anh rẽ vào, mà báo sau, khi anh đã đi quá xa để quay lại dễ dàng.

Vào tới vùng yardang, mặt đường thay đổi.

Cát phủ lên nền đường cũ, có chỗ dày hơn một mét.

Sóng điện thoại mất hẳn.

Và chiếc xe hai bánh chủ động, chở tám người, cuối cùng lún chết trong một hố cát.

Nước và thức ăn mang theo đã gần cạn.

Đến chiều, hai người đàn ông trong nhóm — người tài xế bốn mươi bốn tuổi và một người sáu mươi tám tuổi — quyết định rời xe, đi bộ ra quốc lộ tìm người cứu.

Sáu người còn lại ở lại với chiếc xe.

Quyết định chia đôi này về sau trở thành phần đáng nói nhất của cả vụ, nhưng ở thời điểm đó nó có vẻ là điều duy nhất còn làm được.

Hai người đi bộ không biết mình đang ở đâu, và không biết quốc lộ còn cách bao xa.

Trên đường đi, ở một đoạn nào đó sóng điện thoại chập chờn lên được vài vạch, họ bấm gửi liều một tin nhắn WeChat về cho người thân ở Quảng Đông.

Rồi họ đi tiếp.

Họ không biết tin ấy đã lọt.

Cuộc tìm kiếm

Ở Quảng Đông, chị Hà — con gái của một trong những người đang kẹt — nhận được tin nhắn.

Mười lăm giờ năm mươi tám phút chiều 6 tháng 8, chị gọi 110, báo tới Trung tâm chỉ huy Sở Công an châu Hải Tây.

Đến khoảng mười sáu giờ hai mươi sáu, lệnh được chuyển xuống Công an thị xã Mang Nhai.

Đây là lúc bài toán thật sự bắt đầu, và nó là bài toán của người đi tìm chứ không phải của người bị lạc.

Tin báo chỉ có mấy chữ.

Nội dung đại ý: một nhóm người kẹt xe ở khu vực quốc lộ 315 hướng Lãnh Hồ.

Không tọa độ, không mô tả địa hình, không biết đã đi bao xa.

Khu vực được chỉ ra rộng hàng trăm cây số vuông.

Nếu tìm sai hướng ngay từ đầu, cuộc tìm kiếm sẽ mất một đêm — và một đêm là khoảng thời gian mà người già thiếu nước ngoài sa mạc không chắc đi qua được.

Công an Mang Nhai làm bước đầu tiên bằng cách suy luận.

Họ ghép mô tả vị trí trong tin báo với thông tin hành trình của nhóm khách, và đi tới một kết luận: nhóm này nhiều khả năng không nằm trên Đường Sao Hỏa số 1.

Đường Sao Hỏa số 1 có người qua lại; kẹt ở đó thì đã có người gặp.

Khả năng cao hơn là họ đã rẽ nhầm vào đường Trà Lãnh.

Đó là một phán đoán, không phải một dữ kiện.

Nhưng nó là thứ duy nhất đủ cụ thể để bắt đầu.

Khoảng năm giờ chiều, đợt tìm kiếm thứ nhất xuất phát: tám cảnh sát, hai xe, mang theo flycam, điện thoại vệ tinh và vật tư tiếp tế.

Sở Công an châu Hải Tây đồng thời điều lực lượng của khu hành ủy Đại Sài Đán mở mũi thứ hai từ hướng Sài Đán, tìm ở khu vực riêng.

Mũi Mang Nhai vào đường Trà Lãnh và bắt đầu làm việc thứ hai: đọc mặt cát.

Trên nền cát phủ đường cũ, họ tìm ra vết lốp — dấu của một xe con, không phải xe công trình, không phải xe địa hình thường trực trong vùng.

Đi tiếp, họ thấy dấu chân.

Dấu chân người lớn, và dấu chân trẻ em.

Không nguồn tin nào cho họ biết trước rằng trong nhóm có trẻ con; đó là thứ họ đọc ra từ cát.

Chi tiết đó xác nhận rằng phán đoán ban đầu là đúng, và nó giữ cho cả đội không quay đầu dù đã đi hàng chục cây số mà chưa thấy gì.

Trong loại tìm kiếm này, thứ đắt nhất không phải phương tiện, mà là lý do để tiếp tục đi.

Trời tối dần.

Rồi xe cảnh sát cũng tới giới hạn của nó: cát trước mặt đã đủ dày để chính họ sa lầy nếu đi tiếp.

Một đội cứu hộ mắc kẹt thì thành đội cần được cứu.

Họ dừng lại, và thả flycam.

Flycam bay thêm vài cây số và tìm thấy chiếc xe van.

Rồi cho thấy trong xe không có ai.

Từ góc nhìn của đội, đây là thời điểm tệ nhất trong cả chiến dịch.

Tìm ra xe lẽ ra là tìm ra người; tìm ra một chiếc xe rỗng nghĩa là tám người đã tách khỏi điểm định vị duy nhất mà đội có, và đang di chuyển theo hướng không ai biết, trong đêm.

Họ dùng điện thoại vệ tinh gọi về xin tăng viện.

Rồi thả flycam lần thứ hai, mở rộng vòng bay.

Lần này, ở khu vực ngã ba nơi đường Trà Lãnh giao với tuyến quốc lộ 315 cũ, flycam bắt được một nhóm người đang di chuyển.

Đội hạ flycam xuống thấp, và dùng đèn chiếu của nó nháy tín hiệu xuống mặt đất.

Bên dưới, một ánh đèn pin nháy đáp lại.

Đó là khoảnh khắc quyết định của cả vụ, và nó không phải công của riêng bên nào: đội cứu hộ có một thiết bị biết phát sáng, và nhóm người dưới đất còn đủ tỉnh táo để hiểu ánh sáng kia là gì và đáp lại.

Nếu không có ánh đèn pin ấy, flycam rất có thể đã ghi nhận vài chấm mờ rồi bay qua.

Xác nhận được vị trí không có nghĩa là tới được.

Xe không vào thêm được nữa, nên cảnh sát bỏ xe lại và đi bộ khoảng tám cây số trong cát, mất chừng nửa giờ hơn, để tới chỗ nhóm người.

Khoảng hai mươi hai giờ hai mươi, họ tiếp cận được.

Rồi họ đếm.

Sáu người.

Nhóm sáu người này — bốn người cao tuổi, một phụ nữ và hai đứa trẻ — cho biết họ đã rời chiếc xe lún và đi bộ được khoảng năm cây số.

Họ còn đúng một chai nước khoáng.

Và họ nói rằng còn hai người nữa đã đi trước từ chiều, đi về hướng quốc lộ.

Đội cứu hộ lúc này đã đi bộ hàng chục cây số trong cát và làm việc liên tục từ chiều.

Họ chuyển sáu người về phía xe, tiếp nước, rồi xuất phát lần nữa.

Lần này họ bỏ quy tắc an toàn của chính mình: lái thẳng xe cảnh sát vào vùng cát lún, chấp nhận rủi ro sa lầy, vì đi bộ thì không kịp.

Hơn một giờ vật lộn trong cát, vừa đi vừa hụ còi và nháy đèn.

Không phải để soi đường — mà để phát ra thứ mà một người kiệt sức đi trong bóng tối có thể nhận ra từ xa.

Không giờ bốn mươi phút, rạng sáng ngày 7 tháng 8, phía xa có hai người quay lại và vẫy tay.

Hai người đàn ông đã đi bộ khoảng ba mươi cây số.

Họ kiệt lực, và cũng còn đúng một chai nước.

Sau này, cảnh sát tham gia cứu hộ nói một chi tiết đáng chú ý: nếu xe cảnh sát không đuổi kịp đêm đó, hai người ấy sẽ vẫn tiếp tục đi.

Đi về phía một tuyến quốc lộ mà họ đinh ninh là ở gần, nhưng thực tế còn cách rất xa — xa hơn nhiều lần quãng họ đã đi được.

Tìm đủ tám người vẫn chưa phải là hết việc.

Chiếc xe van còn nằm trong hố cát.

Đội kéo được một đoạn thì xe lún lại, kéo tiếp, lại lún, và làm như vậy suốt đêm cho tới sáng.

Trên đường ra, gần một tuyến đường sắt chuyên dụng, chiếc van sa lầy thêm một lần nữa, và cuối cùng phải nhờ tới một máy cơ giới hạng nặng mới lôi ra được.

Xong xuôi, gia đình được hộ tống về trấn Lãnh Hồ và đưa đi kiểm tra y tế.

Cả tám người sức khỏe bình thường.

Tổng chiến dịch kéo dài gần mười tám giờ, huy động hơn năm mươi cảnh sát qua bốn đợt, hai địa phương, kèm lực lượng y tế và cứu hỏa.

Vì sao họ sống được

Vụ này thường được kể như một câu chuyện may mắn.

Nó có may mắn thật, nhưng may mắn nằm ở đúng một chỗ: cái tin nhắn WeChat gửi lúc sóng chập chờn.

Còn lại là chuỗi những thứ có thể học được.

Mắt xích thứ nhất là ở chỗ có người biết họ mất tích.

Đây là điều kiện tiên quyết của mọi cuộc cứu hộ, và cũng là điều kiện thường bị bỏ qua nhất.

Không ai đi tìm một người mà không ai biết là đang thiếu.

Tin nhắn ấy được gửi trong trạng thái gần như vô vọng — người gửi không thấy nó gửi đi, không biết nó có tới không — nhưng nó là toàn bộ lý do cuộc tìm kiếm bắt đầu ngay trong ngày hôm đó thay vì sáng hôm sau.

Mắt xích thứ hai là năng lực thu hẹp vùng tìm.

Tin báo chỉ nói "quốc lộ 315 hướng Lãnh Hồ", một mô tả gần như vô dụng trên thực địa.

Việc cảnh sát Mang Nhai loại Đường Sao Hỏa số 1 và chọn đường Trà Lãnh là phần nghiệp vụ thuần túy, dựa trên hiểu biết địa phương: đường nào có người qua, đường nào không, và loại xe nào sẽ mắc ở đâu.

Rồi phán đoán ấy được kiểm chứng bằng thứ rẻ nhất có thể: vết lốp và dấu chân trên cát.

Mắt xích thứ ba là thiết bị đúng loại.

Flycam trong vụ này không phải phụ kiện — nó là thứ tìm ra cả hai nhóm.

Lý do nằm ở một chênh lệch rất lớn mà người ngoài hay đánh giá thấp: nhìn từ trên cao, một chiếc ô tô là vật thể nổi bật từ nhiều cây số; một người đi bộ thì gần như tàng hình.

Điện thoại vệ tinh là mắt xích đi kèm — không có nó, đội đợt một không thể gọi tăng viện từ vùng không sóng, và mọi thứ sau đó sẽ chậm lại vài giờ.

Và đây là chỗ vụ này trở thành một ca minh họa sách giáo khoa.

Nguyên tắc cứu hộ sa mạc phổ quát là: kẹt xe thì ở lại với xe.

Trong vụ này, hai nhóm áp dụng hai lựa chọn ngược nhau, và kết quả khớp gần như hoàn hảo với nguyên tắc.

Nhóm sáu người ở gần xe được tìm thấy trước — flycam bám theo chiếc xe rồi dò ra họ ở cách đó khoảng năm cây số.

Hai người bỏ xe đi bộ đi được ba mươi cây số, cạn nước, và chỉ được tìm thấy sau đó gần ba giờ, trong một lần xuất kích liều lĩnh mà đội cứu hộ hoàn toàn có thể đã không thực hiện nổi.

Một cảnh sát trực tiếp tham gia vụ này, họ Mã, sau đó giải thích lý do kỹ thuật của nguyên tắc trên với báo chí.

Thứ nhất, nền đất mặn kiềm ở đây không giữ dấu chân tốt; đi khỏi xe rồi thì lực lượng tìm kiếm mất luôn đầu mối lần theo.

Thứ hai, giữa quần thể yardang trông giống hệt nhau, việc định hướng bằng mắt là gần như bất khả thi, kể cả với người tỉnh táo.

Thứ ba, đi bộ khi không biết còn cách nơi có người bao xa là canh bạc mà người đi không nắm được tỷ lệ — đúng như hai người đàn ông trong vụ này, tin rằng mình sắp ra tới quốc lộ trong khi thực tế còn rất xa.

Ngoài ba lý do đó, chiếc xe còn là ba thứ khác cùng lúc: bóng râm ban ngày, chỗ trú ban đêm ở một vùng chênh lệch nhiệt độ ngày đêm rất lớn, và một kho tài nguyên gồm còi, đèn pha, gương, quần áo, cùng phần nước còn lại.

Việc nên làm khi đã kẹt, theo hướng dẫn của lực lượng cứu hộ, khá ngắn.

Ở nguyên tại xe.

Nhấp từng ngụm nước thay vì uống một hơi.

Ban ngày bấm còi từng hồi dài, ban đêm nháy đèn pha; xếp vật liệu sẫm màu trên nền cát thành hình dễ nhận từ trên không.

Nếu xe mới chớm lún thì đừng đạp thêm ga, vì bánh quay tại chỗ chỉ đào sâu hơn.

Và quan trọng nhất, làm trước khi đi: báo cho người nhà điểm đến cùng giờ dự kiến quay về, và thống nhất rằng quá hạn thì gọi công an ngay.

Đó chính xác là cơ chế đã cứu tám người này — chỉ khác ở chỗ nó được kích hoạt bằng một tin nhắn tình cờ lọt qua, thay vì bằng một thỏa thuận có từ trước.

Cũng cần nói cho công bằng: có những tình huống hiếm mà rời xe là hợp lý.

Đó là khi cùng lúc thỏa ba điều kiện — biết chắc hướng và khoảng cách tới nơi có người, khoảng cách ấy nằm trong tầm đi được với lượng nước đang có, và chắc chắn không ai biết mình mất tích nên sẽ không có ai đi tìm.

Trong vụ này, cả ba điều kiện đều không thỏa.

Những điều nhiều người kể sai

"Cuộc cứu hộ kéo dài 19 giờ." Con số này lan rộng qua các video kể chuyện. Thông cáo của cơ quan công an và toàn bộ các bản tin lớn đều ghi là gần 18 giờ, tính từ lúc nhận tin báo chiều 6 tháng 8 tới lúc kết thúc rạng sáng 7 tháng 8.

Những con số cây số cụ thể. Nhiều bản kể lại đưa ra các số rất chắc nịch: xe kẹt sau khi chạy 89 km, hướng đi bộ còn cách quốc lộ 120 km, nơi có người gần nhất cách 25 km. Không có con số nào trong đó xuất hiện ở nguồn chính thống. Chúng là kết quả đo trên bản đồ của người dựng video. Những khoảng cách thực sự được xác minh chỉ gồm: khoảng 5 km từ chiếc xe tới nhóm sáu người, khoảng 8 km cảnh sát đi bộ tiếp cận, và khoảng 30 km mà hai người đàn ông đã đi được. Tương tự, mốc "21h38" khi flycam phát hiện nhóm sáu người cũng chỉ có trong video; nguồn báo chỉ nêu khoảng thời gian, không nêu phút.

Họ đi lạc trên Đường Sao Hỏa số 1. Không. Đường Sao Hỏa số 1 là tuyến đang khai thác, có người qua lại, và là tuyến họ định đi. Chỗ họ lọt vào là đường Trà Lãnh — một tỉnh lộ cũ đã bỏ hoang hơn hai chục năm. Nhầm chỗ này làm mất luôn phần cốt lõi của vụ: phán đoán đúng của cảnh sát chính là việc loại bỏ con đường đúng để đi tìm trên con đường sai.

Hãng xe. Một số bản kể ghi rõ tên hãng. Nguồn chỉ mô tả "xe van thương vụ biển Quảng Đông, dẫn động hai bánh", và ngay cả người dựng video cũng thừa nhận không nhận ra đó là xe gì. Điều duy nhất đáng nói về chiếc xe không phải nhãn hiệu, mà là nó chỉ có hai bánh chủ động — một chiếc xe chở người chạy đường nhựa, đi vào nơi cát dày hơn một mét.

Cần nói thêm một điểm về nguồn: thông cáo ban đầu mô tả sự việc bằng cụm "xe xuất hiện sự cố", khiến nhiều bản tin đầu tiên hiểu là hỏng máy. Các bài phỏng vấn sau đó làm rõ bản chất là sa lầy cát, không phải trục trặc kỹ thuật.

Vụ này khi lan ra mạng đã kéo theo một làn sóng chỉ trích gia đình kia khá nặng nề.

Phần chỉ trích có phần đúng của nó: đưa bốn người trên sáu mươi tuổi và hai đứa trẻ vào vùng không người bằng một chiếc xe hai bánh chủ động là một quyết định sai, và chính người trong cuộc cũng đã thừa nhận như vậy ngay tại hiện trường.

Nhưng phần đáng học của vụ này không nằm ở chỗ mắng ai.

Nó nằm ở chuỗi ba mắt xích đã giữ tám người sống: một tin nhắn được gửi đi mà người gửi tưởng đã thất bại, một phán đoán đúng về con đường sai, và một ánh đèn pin đủ tỉnh táo để đáp lại ánh sáng từ trên trời.

Thiếu bất kỳ mắt xích nào, phần còn lại đều vô nghĩa.

Và điều đáng chú ý là chỉ có mắt xích đầu tiên là may mắn.

Hai mắt xích còn lại là nghiệp vụ và là thói quen — hai thứ có thể chuẩn bị trước.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.

• Trung Tân xã (China News) — "8 du khách kẹt vùng không người, cảnh sát Hải Tây tìm kiếm suốt 18 giờ", 7/8/2023 — https://www.chinanews.com/sh/2023/08-07/10057098.shtml
• Đằng Tấn tân văn / Trừng Thị Hỗ Động — phỏng vấn cảnh sát Mang Nhai trực tiếp tham gia cứu hộ, 8/8/2023 — https://news.qq.com/rain/a/20230808A08E6H00
• Ương Quảng võng (CNR) — "8 du khách kẹt vùng không người Thanh Hải, cạn nước cạn lương thực", 8/8/2023 — https://news.cnr.cn/rebang/20230808/t20230808_526369568.shtml
• Quang Minh nhật báo — "Gia đình 8 người kẹt giữa hoang mạc, cứu hộ kéo dài 18 giờ", 9/8/2023 — https://m.gmw.cn/2023-08/09/content_1303474014.htm
• Sohu — đăng lại thông cáo công an, chi tiết phân bổ lực lượng theo bốn đợt — https://www.sohu.com/a/709998915_121218495
• The Paper (Bành Bái) — "Tự lái kẹt vùng không người, lỗi hoàn toàn tại du khách?", phân tích và hướng dẫn nguyên tắc cứu hộ — https://m.thepaper.cn/newsDetail_forward_24417656
• The Paper — video hiện trường do cảnh sát quay, "8 du khách kẹt vùng không người, cảnh sát cứu hộ đi bộ suốt 18 giờ" — https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_24179782
• Trang chính quyền châu Hải Tây — giới thiệu thị xã Mang Nhai, xác minh vị trí và địa mạo yardang — https://www.haixi.gov.cn/mlhx/xsjj/mys.htm