Tìm anh suốt 26 ngày ở nhầm chỗ, chỗ đúng cách hai mét

Chín giờ mười tám phút tối ngày 5 tháng 2 năm 2026, một người đàn ông họ Triệu cắn ống thở, ngửa người ra sau và tụt xuống mặt hồ lần thứ hai trong đêm.

Anh mang theo một bình khí, một cây súng bắn cá, một cái giỏ đựng cá.

Anh không mang theo bạn lặn. Không có người lặn hỗ trợ. Không có dây dẫn đường.

Trên thuyền còn hai người ngồi đợi. Nhiệm vụ của họ là nhìn xuống mặt nước.

Nơi ấy là hồ Chi Ca A Lỗ, vùng nước thuộc địa cấp thị Tất Tiết, tỉnh Quý Châu.

Hai mươi hai năm trước, chỗ đó chưa phải là hồ.

Chỗ đó là một thung lũng có sông chảy qua, có thôn bản, có ruộng bậc thang, và có rất nhiều hang đá vôi — thứ mà đất Quý Châu nhiều đến mức người ta gọi nơi này là xứ sở của hang động.

Tháng 4 năm 2004, nhà máy thủy điện Hồng Gia Độ trên sông Ô đóng cửa xả, bắt đầu tích nước. Đây là một trong những công trình mở màn của chương trình quốc gia đưa điện miền tây về miền đông.

Nước dâng lên, phủ kín thung lũng. Thôn bản, ruộng, và hang — tất cả chìm xuống dưới.

Năm 2008, hồ nhân tạo ấy được đặt tên là Chi Ca A Lỗ, theo tên một vị vua trong sử thi của người Di.

Có một chi tiết dễ bị bỏ qua khi nhìn mặt nước phẳng lặng ấy: những cái hang không biến mất. Chúng chỉ chuyển từ hang khô thành hang ngập. Cửa hang vẫn ở nguyên chỗ cũ, chỉ là bây giờ nó nằm dưới hai mươi mét nước, và không còn ai nhìn thấy nó nữa.

Cá thì sinh sôi rất nhanh trong hồ mới.

Vùng nước này nằm trong phạm vi lệnh cấm đánh bắt mười năm của lưu vực Trường Giang. Ở đây, mọi hành vi đánh bắt đều bị cấm.

Nhưng cấm là một chuyện, và đêm tối là một chuyện khác.

Trước đó không lâu, anh Triệu — người địa phương — nhìn thấy một người đàn ông đến từ Tuân Nghĩa lặn xuống hồ bắt cá.

Hai người bắt chuyện.

Anh Triệu thấy cách ấy hay. Anh mua lại của người kia một bộ đồ lặn cũ, và học theo vài điều về lặn.

Điều anh không biết là: người bán bộ đồ cho anh chưa từng qua một khóa đào tạo lặn chính quy nào. Thầy của người đó cũng vậy. Kiến thức của cả hai lấy từ video trên mạng và từ tự mò.

Anh Triệu cao khoảng một mét năm mươi, người gầy, nặng hơn bốn mươi cân một chút.

Anh đã thử bộ đồ ấy một lần. Lần đó anh bắt được một con cá dưới nước. Con cá rất nhỏ.

Nhưng nó đủ để anh tin rằng cách này làm được.

Nên đêm 5 tháng 2, anh quay lại.

Đêm hôm ấy nhiệt độ không khí khoảng 6 độ. Nhiệt độ nước 3 độ.

Tầm nhìn dưới nước chỉ từ 1 đến 3 mét. Trong nước đầy vật lơ lửng. Chỉ chỗ nào đèn pin chiếu thẳng vào thì mới nhìn được, và cũng chỉ vừa đủ để ngắm bắn.

Lần lặn thứ nhất kéo dài khoảng nửa tiếng. Anh Triệu nổi lên, nói với hai người trên thuyền rằng dưới đó có cá, nhưng phần lớn nằm sâu hơn ba mươi mét.

Anh thay bình khí mới.

Chín giờ mười tám phút, anh xuống lần thứ hai.

Hai người trên thuyền ngồi nhìn mặt nước. Ban đầu còn thấy bọt khí và một quầng sáng mờ mờ di chuyển bên dưới.

Đêm ấy trời sáu độ. Mặt hồ đen, phẳng, rộng ra tới chỗ không còn phân biệt được đâu là nước đâu là núi. Chỉ có cái quầng sáng nhỏ kia là động, trôi chậm dưới lớp nước, mỗi lúc một mờ đi vì bị nước nuốt bớt.

Đến giờ hẹn nổi lên, anh không nổi lên.

Hai mươi phút trôi qua.

Bọt khí chỉ còn là những hạt vụn. Ánh đèn yếu dần.

Rồi mặt hồ khép lại, đen như lúc chưa có ai xuống.

Hai người lái thuyền chạy vòng quanh khu nước, soi đèn tìm. Không có dấu vết nào của anh Triệu.

Rồi họ gọi báo cảnh sát.

Đêm ấy và những ngày sau đó, đội cứu hộ dân gian địa phương, lực lượng cứu hỏa và đội tìm kiếm Lam Thiên lần lượt tới hiện trường.

Họ tìm ở vùng nước mở — tức là phần hồ trống, không có trần đá phía trên đầu.

Đó là cách tìm đúng theo lẽ thường: người lặn gặp nạn thì hoặc chìm xuống đáy, hoặc bị dòng nước đưa dạt đi. Cả hai trường hợp đều nằm trong vùng nước mở.

Không thấy gì.

Sau đó một đội lặn từ Trùng Khánh tiếp quản. Họ dùng đồng thời máy dò sóng âm và người lặn.

Vẫn không thấy gì.

Nửa tháng trôi qua.

Nửa tháng là một mốc rất tàn nhẫn, vì đến lúc ấy thì không ai còn dùng chữ "cứu hộ" nữa. Việc đang làm là tìm thi thể. Mọi người đều hiểu điều đó, kể cả gia đình.

Chỉ là chưa ai nói ra thành lời.

Đến lúc này, những người tìm kiếm bắt đầu nghĩ tới một khả năng khác: anh Triệu có thể đã vào trong một cái hang bên cạnh.

Khả năng cao nhất là hang Lại Tử.

Hang Lại Tử là một trong những hang đã chìm xuống hồ năm 2004. Cửa hang hình loa kèn. Phần đã thăm dò được có hình dáng đại khái như quả bầu hoặc hạt lạc: giữa thắt lại, hai đầu phình ra thành sảnh hang. Bên trong có nhũ đá và những cột đá nối từ nền lên trần.

Hang này còn mang theo một câu chuyện lưu truyền ở địa phương. Người ta kể rằng thời xưa, những người mắc bệnh phong từng bị đưa tới đây để cách ly, và đã có không ít người chết ở trong đó — tên hang, theo lời kể, cũng từ đấy mà ra.

Đây là chuyện truyền miệng của vùng, chưa có tài liệu nào xác nhận. Nhưng ở Quý Châu, việc dùng hang đá tự nhiên làm nơi cách ly người bệnh phong là điều từng xảy ra thật, nên câu chuyện không phải không có gốc.

Vấn đề trước mắt thì thực tế hơn nhiều: muốn vào hang ngập phải có thợ lặn hang. Đó là một chứng chỉ riêng, một ngành riêng.

Ở hiện trường không có ai như vậy. Ở địa phương cũng không.

Gia đình anh Triệu bắt đầu lên mạng cầu cứu.

Người đầu tiên gia đình tìm được là một huấn luyện viên lặn ở Quảng Tây — đến ngày 21 tháng 2 họ vẫn còn giữ liên lạc với anh.

Người này đã giới thiệu cho họ những thợ lặn ngay tại Quý Châu: câu lạc bộ lặn Quý Tiềm ở Quý Dương — nơi được xem là câu lạc bộ lặn đầu tiên và cho tới lúc đó vẫn là duy nhất của tỉnh có chuyên môn lặn theo hệ thống quốc tế.

Bốn cái tên: Trương Húc Đông, Quách Kiệt, Chu Nguyên Kiệt và Thái Nhất Siêu.

Ngày 20 tháng 2, nhóm Quý Tiềm đã xuống nước lần đầu.

Ở độ sâu từ 21 đến 24 mét, họ tìm thấy cửa hang Lại Tử. Lối đi dưới đáy hang khá bằng phẳng, nhưng phủ đầy bùn.

Họ chia việc: một người rải dây và tìm khu vực tầng trên, một người men theo dây tìm quanh thân hang.

Bên trong, cái hang không giống bất cứ sơ đồ nào vẽ trên giấy. Nền chỗ cao chỗ thấp, trần sà xuống rồi lại vút lên, những cột đá nối nền với trần đứng rải rác trong bóng tối như một khu rừng đã chết chìm. Chùm đèn quét qua chỉ soi được mỗi lần một mảng, phần còn lại vẫn đen.

Hết một ngày, họ nắm được đại khái hình dáng hang Lại Tử.

Không tìm thấy anh Triệu.

Người và thiết bị lúc đó không đủ để vừa bảo đảm hiệu quả vừa bảo đảm an toàn. Họ quyết định dừng, đợi qua Tết rồi tìm tiếp.

Cái Tết ấy, trong một gia đình ở Quý Châu, có một chỗ ngồi bỏ trống mà chưa ai được phép gọi tên.

Ngày 1 tháng 3, đợt tìm kiếm thứ ba bắt đầu. Mục tiêu là toàn bộ hang Lại Tử, kể cả những ngách chưa từng vào.

Họ gần như lùng hết cả cái hang.

Vẫn không có anh Triệu.

Còn một đoạn ngách hẹp trong cùng, nhưng họ đánh giá rằng một người trong tình huống ấy sẽ không chui vào đó. Nên họ quay ra cửa hang, tìm manh mối khác.

Và chính lúc tìm ở bên ngoài, Thái Nhất Siêu nhìn thấy một thứ.

Cách cửa hang Lại Tử khoảng hai mét về phía dưới, có một cái hang khác. Một cái hang chưa ai thăm dò, không có tên.

Cửa hang ăn xiên vào vách núi theo một góc nghiêng, nên nó gần như tàng hình. Không nhìn thật kỹ thì bơi ngang qua cũng không thấy.

Ở độ sâu ấy, nước đã hết màu. Mọi thứ chỉ còn là các sắc xám khác nhau, và cái khe kia là chỗ xám sẫm nhất — một vệt tối không phản lại chút ánh đèn nào, nằm khuất dưới một gờ đá.

Suốt hai mươi lăm ngày, mọi người đã tìm ở vùng nước mở, rồi tìm trong cái hang có tên. Cái hang không tên nằm ngay đó, cách chỗ họ ra vào mỗi ngày đúng hai mét.

Thái Nhất Siêu thử chui vào.

Bên trong là một đường ống — gồ ghề, chật. Anh bơi vào khoảng mười lăm mét thì thấy không gian rộng dần ra, và còn kéo dài về phía trước.

Rồi cuộn dây chính của anh kẹt.

Anh buộc phải quay ra.

Ngày 2 tháng 3, cả đội dồn vào cái hang không tên.

Chu Nguyên Kiệt ở cửa hang hỗ trợ. Quách Kiệt và Thái Nhất Siêu vào trong.

Lối đi hẹp, bùn dày. Người bơi qua và bọt khí thở ra làm bùn trên vách hang bong ra từng mảng, rơi mù mịt trong nước. Tầm nhìn tụt xuống rất nhanh.

Nên họ đi rất chậm.

Trong cái ống ấy, đèn chỉ với được vài thân người. Bùn từ vách bong ra lơ lửng thành từng đám nâu đục, xoay chậm trong luồng nước do chính họ tạo ra. Không có âm thanh nào ngoài tiếng thở qua van và tiếng bọt khí lộp bộp đập lên trần đá phía trên đầu.

Mười bảy phút sau, hai người mới vào được chừng hai mươi lăm mét. Họ đang từ một khúc cua đi vào một sảnh hang rộng hơn.

Và ở phía xa, dưới nền hang, có một bóng người đang lơ lửng.

Đó là anh Triệu.

Độ sâu khoảng 32 đến 33 mét.

Đã hai mươi sáu ngày kể từ đêm anh xuống nước.

Ống thở của anh đã tuột khỏi miệng. Thắt lưng chì mắc ở cổ chân.

Lần lặn hôm đó là để tìm, không mang theo thiết bị đưa người ra. Hai người quay đầu trở ra — việc trước tiên là mang tin này ra khỏi hang.

Sau khi cả đội bàn xong kế hoạch, họ xuống nước lần nữa trong ngày.

Lần này Quách Kiệt ở cửa hang hỗ trợ, hai người kia vào trong. Thái Nhất Siêu đảm nhiệm việc đưa anh Triệu ra, Chu Nguyên Kiệt đi sau, giữ dây.

Nhưng tầm nhìn quá kém, đường quá hẹp, và họ phải tính đến lượng khí còn lại trong bình.

Họ buộc phải dừng giữa chừng.

Anh Triệu được đặt lại ở một khúc cua cách cửa hang khoảng mười lăm mét. Hai người bơi ra.

Ngày mai họ sẽ nạp thêm khí và quay lại.

Ngày 3 tháng 3 là Tết Nguyên tiêu.

Cũng là sinh nhật của anh Triệu.

Sáng hôm ấy, đoàn tìm kiếm lại ra hồ. Đây là lần lặn thứ bảy của nhóm Quý Tiềm.

Họ đặt sẵn các bình khí giảm áp dọc đường lên. Trương Húc Đông cùng hai người nữa hỗ trợ trên mặt nước. Quách Kiệt giữ cửa hang không tên. Chu Nguyên Kiệt và Thái Nhất Siêu vào trong.

Ở khúc cua cách cửa hang mười lăm mét, họ tìm lại được anh.

Rồi họ làm một loạt việc rất bình tĩnh và rất chậm, trong bóng tối, ở độ sâu ba mươi mét, với lượng khí đếm từng phút.

Chu Nguyên Kiệt trùm đầu cho anh Triệu — để mặt anh không bị va chạm khi kéo qua đoạn hẹp. Anh tháo bộ áo phao và các đường ống trên người anh Triệu. Rồi xoay người anh lại, cho chân hướng về phía cửa hang, và buộc cố định hai cổ chân bằng dây.

Đó là thao tác kỹ thuật. Nhưng nếu nhìn kỹ, nó cũng là một việc khác: giữa một cái hang bùn tối om, có người đang cẩn thận giữ cho gương mặt một người lạ được nguyên vẹn khi trả về cho gia đình.

Chu Nguyên Kiệt kéo dây, lùi ra. Thái Nhất Siêu đi sau thu dây.

Đoạn ống hẹp ấy là đoạn khó nhất. Bùn cuộn lên, đường thì chật, và tay thì không rảnh.

Cuối cùng họ ra tới cửa hang.

Thiết bị của anh Triệu được bơm phao đưa lên trước. Ba người phối hợp đưa anh ra khỏi hang. Chu Nguyên Kiệt đi kèm, cho anh lên theo đúng quy trình giảm áp.

Ở độ sâu tám mét, ba người thợ lặn dừng lại giảm áp — họ phải chờ ở đó để cơ thể mình thải bớt khí, nếu không chính họ sẽ gặp nạn.

Anh Triệu thì được người trên mặt nước kéo lên bằng dây.

Anh và toàn bộ thiết bị được bàn giao cho gia đình.

Cuộc tìm kiếm kéo dài hai mươi bảy ngày kết thúc ở đó.

GIẢI THÍCH — VÌ SAO CHUYỆN NÀY XẢY RA

Vì sao một người bơi giỏi vẫn có thể chết trong hang ngầm

Anh Triệu chui vào một đường ống dài chừng vài chục mét. Đường ấy chỉ có một lối vào và cũng chính là lối ra. Anh không tìm lại được nó.

Vì trong hang ngập, "lối vừa vào" không phải một thứ nhìn thấy được.

Ở vùng nước mở, người lặn gặp sự cố luôn còn một lối thoát cuối cùng: đi lên. Mặt nước ở trên đầu, bao giờ cũng thế.

Trong hang, phía trên đầu là đá.

Lối ra không còn nằm ở hướng "lên" nữa, mà nằm ở một hướng ngang cụ thể, và chỉ có một hướng đúng.

Cộng thêm hiện tượng mà dân lặn hang gọi là silt-out: bùn dưới nền và trên vách bị khuấy lên, tầm nhìn tụt xuống gần bằng không. Đèn pin lúc đó vô dụng — chiếu vào bùn thì chỉ thấy một quầng đục.

Đó là lý do dây dẫn đường được xem là thiết bị sinh tử của lặn hang. Khi không nhìn thấy gì, sợi dây là thứ duy nhất còn nói cho người lặn biết lối ra ở đâu. Người ta bám dây mà lần ra, bằng tay, mắt nhắm cũng được.

Người không có dây thì chỉ còn trí nhớ. Mà trí nhớ trong bóng tối, khi nhịp thở đang gấp, là thứ hỏng đầu tiên.

Và nhịp thở gấp còn kéo theo một hậu quả tính được bằng số: ở độ sâu 32 mét, áp suất khoảng 4 atmosphere, nghĩa là mỗi hơi thở tiêu tốn khí gấp khoảng 4 lần so với trên mặt đất. Càng hoảng, khí càng cạn nhanh — và càng cạn thì càng hoảng.

Về chuỗi sự cố đêm hôm ấy

Diễn biến cụ thể dưới hang không ai chứng kiến. Những gì dựng lại được là suy đoán của những người trực tiếp tìm kiếm, dựa trên vị trí tìm thấy anh và tình trạng thiết bị trên người anh:

Anh Triệu nhiều khả năng đã đuổi theo một con cá lớn ở khoảng 30 mét. Con cá chui vào cái hang không tên. Cửa hang hẹp, nhưng anh người nhỏ, nên chui lọt.

Khi muốn quay ra thì bùn đã bị khuấy đục hết. Anh bơi nhầm hướng, càng bơi càng vào sâu, tới sảnh hang rộng ở bên trong.

Có hai chi tiết về thiết bị đáng chú ý.

Thứ nhất là thắt lưng chì. Với chiều cao và cân nặng của anh, theo ước tính thông thường thì mức chì hợp lý vào khoảng 6 kg. Anh đeo 10 kg. Đeo chì quá nặng là một trong những lỗi nguy hiểm nhất trong lặn: nó khiến người ta chìm quá nhanh, nổi lên quá khó, và rất khó giữ thăng bằng dưới nước. Khi được tìm thấy, thắt lưng chì của anh đã tuột xuống mắc ở cổ chân — dấu vết của một người đang cố tháo nó ra.

Thứ hai là kiến thức anh được truyền lại. Người bán thiết bị cho anh từng dặn rằng dưới nước hễ gặp sự cố thì cứ bơm phao nổi lên là xong.

Lời khuyên đó đúng ở vùng nước mở. Trong hang ngập thì nó là lời khuyên chết người, vì bên trên không có mặt nước, chỉ có trần đá.

Nói cách khác, thứ anh Triệu mua được hôm ấy không chỉ là một bộ đồ lặn cũ. Anh còn mua kèm một mớ hiểu biết sai, truyền lại từ một người cũng chưa từng qua đào tạo chính quy — và một trong những điều sai đó có thể đã quyết định anh sống hay chết.

Về mặt pháp lý, vùng nước ấy còn nằm trong lệnh cấm đánh bắt mười năm của lưu vực Trường Giang, áp dụng cho dòng chính sông Ô đoạn Quý Châu từ ngày 1 tháng 1 năm 2021 đến hết năm 2030.

Một chỗ dễ hiểu nhầm, xin nói rõ

Con số 27 ngày là thời gian tính từ đêm anh mất tích đến ngày đưa được anh ra khỏi hang. Nó không có nghĩa là anh còn sống trong hang suốt 27 ngày. Anh được tìm thấy ở ngày thứ 26, và mọi việc từ nửa tháng đầu tiên đã được xác định là tìm thi thể, không phải cứu hộ.

Cũng xin nói rõ về chi tiết hang từng có người bệnh phong chết bên trong: đó là chuyện lưu truyền ở địa phương gắn với hang Lại Tử, không phải kết luận đã được xác minh, và nó không liên quan gì đến nguyên nhân tai nạn. Nơi anh Triệu gặp nạn cũng không phải hang Lại Tử, mà là cái hang không tên nằm bên dưới nó.

Và về những người đi tìm

Có một nghề mà phần thưởng lớn nhất là được đưa một người đã chết về với gia đình họ.

Những người lặn tìm thi thể trong hang ngập chịu đúng những rủi ro đã giết người mà họ đi tìm: cũng bùn ấy, cũng bóng tối ấy, cũng độ sâu ấy, cũng lượng khí đếm từng phút ấy. Khác biệt duy nhất nằm ở chỗ họ có chứng chỉ, có dây, có người hỗ trợ ở cửa hang, có bình khí giảm áp treo sẵn dọc đường lên, và có một kế hoạch được bàn kỹ trên bờ trước khi xuống nước.

Toàn bộ khác biệt giữa sống và chết trong câu chuyện này nằm gọn trong danh sách đó.

Ngày cuối cùng, họ xuống nước vào đúng Tết Nguyên tiêu — ngày người Trung Quốc đoàn viên — và cũng đúng vào sinh nhật của người họ đi tìm.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.

• https://www.bilibili.com/video/BV1kdwuzXEs7/
• https://www.mcndata.cn/c/2033142078225125376
• https://zh.wikipedia.org/zh-hans/洪家渡水库
• https://baike.baidu.com/item/洪家渡水电站
• http://gzw.guizhou.gov.cn/xwzx/qyzc/202012/t20201202_65461260.html
• https://fgs.moa.gov.cn/flfg/202002/t20200217_6337172.htm
• https://nynct.guizhou.gov.cn/gzcy/rdhy/202011/t20201113_65210785.html
• https://news.qq.com/rain/a/20200911A0NAAJ00
• https://zh.wikipedia.org/zh-hans/洞潜
• https://www.humanrightseducation.cn/archives/3608