Mười ngày trước còn nghiệp dư, anh xin xuống 150 mét

Tám giờ ba mươi sáng ngày 7 tháng 11 năm 2011, hai người đàn ông bước xuống mặt nước Blue Hole.

Người đi trước là huấn luyện viên. Người đi sau, ba mươi bốn tuổi, tên Igor Zhalo, đến từ Moskva.

Họ mang theo năm bình khí.

Họ không mang theo thứ gì khác. Không thợ lặn hỗ trợ chờ ở tầng nước giữa. Không người trực trên bờ. Không bình oxy cấp cứu đặt sẵn ở bãi đá. Không xe cứu thương. Không bác sĩ.

Kế hoạch của họ là xuống một trăm năm mươi mét.

Mười ngày trước đó, Igor Zhalo chưa từng lặn kỹ thuật một lần nào trong đời.

Blue Hole nằm cách thị trấn Dahab chừng mười cây số về phía bắc, sát mép đường ven biển. Nhìn từ trên bờ, nó chỉ là một vòng nước xanh thẫm nằm gọn trong rạn san hô, đường kính vài chục mét, phẳng lặng như một cái giếng trời ai đó khoét xuống biển.

Nó sâu hơn một trăm mét.

Cái khiến Blue Hole khác mọi cái giếng khác nằm ở chỗ nó không kín. Ở độ sâu khoảng năm mươi lăm mét, trên vách phía biển, có một cái cửa tò vò. Dân lặn gọi nó là the Arch — Vòm.

Vòm là một đường hầm xuyên qua rạn, dài hai mươi sáu mét. Đi hết đường hầm ấy là ra biển khơi.

Và ngay bên kia miệng hầm, đáy biển tụt thẳng xuống hơn một nghìn mét.

Đó là toàn bộ vấn đề. Trong lòng giếng, đáy ở khoảng một trăm mét — nếu có chuyện gì, người ta còn chạm được đáy. Ra khỏi Vòm, không còn đáy nào cả. Chỉ có nước, và màu xanh mỗi lúc một sẫm, kéo dài xuống mãi.

Người ta đã dựng ở bãi đá trên bờ những tấm bia tưởng niệm. Ban đầu là vài tấm. Rồi thành một dãy.

Chúng nằm ngay trên nền đá khô nóng, quay mặt ra chỗ nước. Có tấm là phiến đá khắc tay, có tấm chỉ là một cái bảng nhỏ, chữ đã bạc đi vì nắng và muối. Từ chỗ ấy nhìn xuống, mặt nước xanh nằm im, không gợn. Đến năm 2012, một thợ lặn kỹ thuật sống ở Dahab ước tính trong mười lăm năm trước đó đã có khoảng một trăm ba mươi người chết ở chỗ này. Có nguồn nói con số thật gần hai trăm.

Trung bình hơn tám người mỗi năm.

Không ai đếm chính xác được, vì không phải ai cũng được tìm thấy.

Igor Yuryevich Zhalo sinh ngày 21 tháng 12 năm 1976.

Anh không phải người ngoại đạo. Trong hồ sơ PADI, anh là IDC Staff Instructor — huấn luyện viên có quyền hỗ trợ đào tạo huấn luyện viên khác — và là Instructor Trainer về sơ cấp cứu, số hiệu 257929.

Sổ lặn của anh ghi 386 lần lặn. Lần cuối là ngày 21 tháng 7 năm 2011.

Ba trăm tám mươi sáu lần ấy đều là lặn giải trí. Độ sâu quen thuộc của anh nằm quanh mốc năm mươi mét.

Về lặn kỹ thuật — thứ lặn có giảm áp, có trộn khí, có kế hoạch dừng từng tầng trên đường lên — anh có đúng con số không. Không một chứng chỉ nào.

Cuối tháng 10 năm 2011, anh bay sang Dahab với một mục tiêu: trong vòng một tuần, đi hết chặng đường từ chỗ chưa biết gì về lặn kỹ thuật đến chứng chỉ trimix, và lấy luôn một cấp huấn luyện viên kỹ thuật.

Trong nghề, chặng đường đó thường mất vài tháng. Người đi cẩn thận thì mất hai đến ba năm.

Igor Zhalo định làm trong bảy ngày.

Anh tìm được một người đồng ý dạy: Sergey Dunaev, Course Director của PADI, có thêm chức danh Tec Trainer. Ông tự nói mình từng xuống tới một trăm bảy mươi mét, nhưng không đưa ra được dữ liệu nào chứng minh. Kinh nghiệm dạy lặn kỹ thuật của ông tính bằng khoảng một năm.

Có một chi tiết mà những người trong nghề ở Dahab về sau nhắc đi nhắc lại: giá của ông rẻ, và ông dễ được thuyết phục.

Lịch học của Igor Zhalo, ghi lại theo đúng ngày:

Ngày 29 và 30 tháng 10, bốn lần lặn đầu tiên ở Lighthouse — bãi lặn tập ngay trong thị trấn. Độ sâu mười lăm đến hai mươi mét.

Ngày 31 tháng 10 và 1 tháng 11, bốn lần tiếp theo. Bốn mươi mét. Rồi năm mươi mét.

Từ ngày 2 đến ngày 6 tháng 11, sáu lần nữa, vừa học vừa thi. Độ sâu leo từ năm mươi lăm mét lên một trăm lẻ sáu mét. Có buổi ở chính Blue Hole, có buổi ở hang Neptune.

Ngày 4 tháng 11, anh xuống sáu mươi lăm mét. Lên khỏi mặt nước, anh bắt đầu đau đầu. Cơn đau nặng đến mức phải dùng thuốc mới dịu.

Ngày 5 tháng 11, anh trượt bài thi lý thuyết. Trong nhật ký, anh viết rằng lỗi là ở người dạy.

Cùng ngày hôm ấy, anh xuống tám mươi lăm mét.

Một ngày sau, anh được cho xuống một trăm lẻ sáu mét.

Từ sáu mươi lăm lên một trăm lẻ sáu mét trong bốn mươi tám tiếng, xen giữa là một bài thi trượt và một cơn đau đầu phải uống thuốc. Không có giáo trình lặn kỹ thuật nào trên thế giới cho phép nhịp độ đó.

Ngày 6 tháng 11, anh thi lại lý thuyết. Lần này anh đúng trên chín mươi phần trăm.

Ngày 7 tháng 11, anh xin xuống một trăm năm mươi mét.

Tính đến sáng hôm đó, tổng số lần lặn kỹ thuật trong đời anh là mười bốn. Trong mười bốn lần ấy, chỉ có bảy lần thực sự có giảm áp.

Chuyến một trăm năm mươi mét sẽ là lần thứ mười lăm.

Có một chi tiết trong chuyện này mà đến giờ vẫn không ai gỡ ra được gọn ghẽ.

Theo lời Sergey Dunaev kể lại sau tai nạn, chuyến xuống một trăm năm mươi mét vốn là chuyến của riêng ông. Ông định tự đi. Igor Zhalo biết, rồi chủ động xin đi cùng. Ông từ chối, Igor thuyết phục, và cuối cùng ông đồng ý.

Một người dám nghĩ. Một người dám gật đầu.

Igor Zhalo trả hai trăm năm mươi euro cho chuyến lặn ấy.

Một chuyến lặn sâu một trăm năm mươi mét được tổ chức đúng cách ở Dahab thời điểm đó có giá tám trăm đến một nghìn euro. Khoản chênh lệch không nằm ở tiền lãi của ai. Nó nằm ở những thứ đã bị cắt bỏ: khí dự phòng, thợ lặn hỗ trợ, xe ứng cứu trên bờ, oxy y tế, phương án đưa người đi buồng giảm áp.

Igor Zhalo có viết tay một bản kế hoạch lặn cho độ sâu một trăm năm mươi mét.

Khi xuống nước, anh dùng một phương án khác.

Bản kế hoạch dự tính năm loại khí: Tx9/66, Tx14/49, Tx20/25, EANx32 và EANx60. Thứ mà anh mang xuống thực tế lệch cả về cấu hình lẫn lượng dự trữ, và lệch theo hướng thấp hơn chuẩn an toàn.

Trong đó có một chi tiết mà về sau các thợ lặn kỹ thuật đọc lại đều dừng lại rất lâu: tầng giảm áp cuối cùng của anh không phải oxy nguyên chất, mà là hỗn hợp EANx60. Với một chuyến lặn từ độ sâu ấy, đó là chỗ dựa mỏng đến mức gần như không có.

Và một chi tiết nữa. Khi anh vừa xuống nước, đồng hồ áp suất bình khí chính chỉ 200 bar. Theo kế hoạch, con số đáng lẽ phải là 228.

Hai mươi tám bar đã mất trước cả khi chuyến lặn bắt đầu.

Anh hoặc không nhìn thấy nó, hoặc nhìn thấy rồi bỏ qua.

Tám giờ ba mươi. Hai người vào nước ở mép trên của giếng, bám vách trong tụt xuống.

Nước Blue Hole trong. Tầm nhìn ở đây thường trên ba mươi mét.

Buổi sáng ấy nắng đã lên. Ánh sáng xuyên xuống thành những dải nghiêng run rẩy trên vách san hô, và càng xuống thì màu xanh càng đặc lại, ấm, êm, không có gì báo động. Rạn ở phía bên phải họ đầy cá nhỏ. Bên trái, lòng giếng mở ra một khoảng trống không đáy, xanh sẫm dần cho tới lúc thành đen.

Ở khoảng năm mươi hai mét — thấp hơn trần Vòm ở quãng năm mươi lăm mét một chút — họ đi ngang khu vực Vòm. Igor Zhalo quay sang huấn luyện viên, ngón cái và ngón trỏ chụm lại thành một vòng tròn.

OK.

Họ đi qua Vòm, ra ngoài biển khơi, và tiếp tục xuống.

Tám giờ bốn mươi tám phút. Igor Zhalo chuyển sang bình khí đáy và đi tiếp.

Ở quãng này, những dấu hiệu đầu tiên đã hiện ra. Tay ra hiệu chậm lại. Sự tập trung loãng đi. Người huấn luyện thấy vậy, rọi đèn vào anh để kéo anh về.

Tám giờ năm mươi hai phút, hai người chạm mốc một trăm năm mươi mét.

Từ lúc rời mặt nước đến lúc ấy là hai mươi hai phút.

Áp suất bình khí chính của Igor Zhalo lúc này còn 18 bar.

Ở độ sâu ấy, mười tám bar không phải là một phần khí. Nó là vài phút.

Chỗ đó không còn ánh sáng của mặt trời nữa. Nước quanh họ là một màu xanh đen không đáy, không vách, không mốc nào để mắt bám vào. Chỉ có hai chùm đèn, và cái lạnh ép lên toàn thân từ mọi phía cùng một lúc.

Theo kế hoạch, khi tới đáy, lượng khí còn lại của anh phải đủ đưa anh ngược lên tới mốc chín mươi mét.

Nó không đủ.

Igor Zhalo ra hiệu cho huấn luyện viên: hết khí, phải lên.

Rồi anh bắt đầu run. Toàn thân.

Người huấn luyện đưa tay ra giữ anh lại.

Igor Zhalo đổi sang bình khí khác, gạt tay ông ra, và bơi đi.

Đó là lời kể của Sergey Dunaev. Ban đầu ông nói chính ông là người ra lệnh cho học viên lên trước. Sau khi bị chất vấn, ông đổi lời: Igor đẩy ông ra rồi chạy, và ông không đuổi theo vì không nhìn thấy nữa.

Ở một chỗ nước trong ba mươi mét, người ta khó tin được điều đó.

Theo đúng bài, hai người lẽ ra phải đi thẳng lên dọc vách ngoài của Blue Hole, dừng lại ở từng tầng giảm áp theo bảng.

Igor Zhalo không đi lên. Anh bơi chếch — hướng ngược vào trong lòng giếng.

Không ai biết chắc vì sao. Có thể trong cơn say khí, anh nhầm khoảng sáng phía Vòm là mặt nước. Cũng có thể đơn giản là anh muốn về phía quen thuộc.

Sergey Dunaev không đuổi theo. Ông ở lại vách ngoài, bắt đầu quy trình giảm áp của chính mình, đúng như kế hoạch ban đầu.

Từ đây, mọi thứ diễn ra trong sáu phút.

Igor Zhalo đi lên với tốc độ khoảng hai mươi lăm mét mỗi phút.

Tốc độ an toàn là chín mét mỗi phút.

Ở khoảng tám mươi mét, anh còn đổi khí một lần.

Ở sáu mươi mét là điểm dừng giảm áp đầu tiên trong kế hoạch. Anh không dừng.

Tám giờ năm mươi chín phút, anh vượt qua tầng Vòm ở năm mươi hai mét và tiếp tục lên.

Đến quãng này, những triệu chứng đầu tiên của bệnh giảm áp đã xuất hiện: đau khớp, khó thở.

Rồi anh gặp người.

Trên vách trong của giếng, một thợ lặn khác nhìn thấy anh, thấy anh bơi không vững, và ra hiệu hỏi: có ổn không?

Igor Zhalo chụm ngón cái và ngón trỏ lại thành một vòng tròn.

OK.

Rồi anh đi tiếp lên trên.

Nhiều thợ lặn khác cũng nhìn thấy anh trong quãng ấy. Không ai trong số họ được anh xin giúp.

Đó là chi tiết ở lại lâu nhất trong đầu những người có mặt hôm đó. Anh đã đi ngang qua sự giúp đỡ, ít nhất một lần, có thể vài lần — và mỗi lần, thứ anh đưa ra vẫn là cái vòng tròn nhỏ bằng hai ngón tay ấy.

Người ta cho rằng lúc đó anh không còn tỉnh táo để hiểu mình đang ở đâu.

Quãng nước ấy sáng dần lên quanh anh. Vách giếng hiện rõ trở lại, phủ san hô, có cá bơi qua. Phía trên, mặt nước đã thành một vòng tròn sáng loang loáng, gần đến mức tưởng với tay là chạm. Chưa bao giờ nơi này trông hiền lành hơn lúc đó.

Những tầng giảm áp cuối cùng, anh bỏ qua tất cả.

Dữ liệu máy tính lặn ghi lại: trong sáu phút, anh đi từ một trăm năm mươi mét lên tới mặt nước.

Trên bờ, sáng hôm ấy vẫn là một buổi sáng bình thường ở Dahab. Nắng chói trên nền đá, mấy quán nước bày đệm ra sát mép, biển lặng.

Những người đứng trên bãi đá thấy anh nổi lên.

Anh đã không còn tự thở. Có bọt ở miệng. Mặt tím.

Nhiều khả năng anh đã bất tỉnh từ quãng hai mươi mét, và thứ đưa anh lên hết đoạn cuối chỉ là cái áo phao căng khí trên người.

Người ta kéo anh vào bờ ngay lập tức.

Một thợ lặn tự do và một người đeo bình đơn đưa anh vào. Một nữ thợ lặn có mặt ở đó, Yevgeniya Peskova, bắt đầu ép tim. Ai đó chạy đi lấy bình oxy từ một cửa hàng gần đấy.

Kiểm tra bình khí trên người anh: bình chính 0, bình chuyển tiếp 0.

Ở Blue Hole sáng hôm ấy không có oxy y tế, không có buồng giảm áp, không có gì cả. Toàn bộ những gì diễn ra trên bãi đá là mấy bàn tay người lạ và một bình oxy đi mượn.

Khi xe cấp cứu tới nơi, Igor Zhalo đã không còn dấu hiệu sinh tồn.

Kết luận y tế: bệnh giảm áp thể tối cấp, dẫn tới suy đa cơ quan.

Khoảng hai tiếng sau, Sergey Dunaev hoàn tất quy trình giảm áp của mình và nổi lên.

Ông bơi từ khu yên ngựa ngoài biển vòng về Blue Hole, rồi vào bờ.

Đến lúc đặt chân lên bãi đá, ông mới biết học viên của mình đã chết từ hai tiếng trước.

Sau đó, thứ đáng lẽ trả lời được mọi câu hỏi — chiếc máy tính lặn của Igor Zhalo, nơi ghi từng mét độ sâu, từng giây, từng lần đổi khí — bị nhà chức trách Ai Cập giữ lại.

Cộng đồng lặn kỹ thuật Nga chưa bao giờ đọc được dữ liệu đầy đủ trong đó.

Vì thế, câu hỏi cuối cùng vẫn để ngỏ đến hôm nay: trước khi anh hoảng loạn, đã có sẵn một thứ gì khác xảy ra trong cơ thể anh chưa — giảm áp tai trong, ngộ độc oxy, hay chỉ đơn giản là say khí cộng với hết khí.

Cái người ta biết chắc chỉ có ba con số: mười ngày, mười bốn lần lặn kỹ thuật, một trăm năm mươi mét.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.

• https://www.yumpu.com/de/document/view/11364822/im-knochengarten
• https://abcnews.com/International/visit-worlds-deadliest-dive-site/story?id=16772927
• http://forum.tetis.ru/viewtopic.php?f=17&t=66543
• http://forum.tetis.ru/viewtopic.php?t=66419
• https://baltikadiving.ru/proishestvia/proisshestviya-2011
• https://en.wikipedia.org/wiki/Blue_Hole_(Red_Sea)