Ngọn núi 6.178 mét và câu hỏi chưa ai trả lời

Vương Đào đã lên tới đỉnh, sống sót qua một đêm bão trong hố tuyết, và bò được về đúng chỗ dựng trại của đội mình.

Trại không còn ở đó nữa.

Đội của anh đã dỡ lều xuống núi hôm trước.

Ba ngày sau, một đội khác lên cùng ngọn núi ấy đi ngang qua chỗ anh nằm, cách lối mòn chưa tới một trăm mét.

Họ dừng lại, thu giữ máy ảnh và máy quay của anh, không di dời thi thể, rồi hôm sau tiếp tục hành trình lên đỉnh.

Hai mươi sáu năm sau, đó vẫn là chuyện gây tranh cãi nhiều nhất trong lịch sử leo núi nghiệp dư Trung Quốc.

Và cho tới nay, chưa có cơ quan điều tra nào ra kết luận về nó.

Bối cảnh

Ngọn núi tên là Ngọc Châu Phong, chữ Hán viết 玉珠峰, phiên âm quốc tế Yuzhu Peak.

Cao 6.178 mét, một số tài liệu ghi chính xác hơn là 6.178,6 mét.

Núi nằm trên ranh giới thành phố Cách Nhĩ Mộc, tỉnh Thanh Hải, thuộc đoạn phía đông dãy Côn Lôn.

Cần nói rõ tên ngay từ đầu, vì rất nhiều bản kể lại vụ này trên mạng gọi nó là "Ngọc Trúc Phong", có bản gọi "Ngọc Tô Phong", có bản gọi "Ngọc Thụ Phong".

Không có ngọn núi nào mang những cái tên đó.

Vào cuối thập niên 1990, Ngọc Châu Phong được quảng bá rộng rãi ở Trung Quốc bằng một cụm từ rất dễ nghe: núi tuyết nhập môn.

Ý là ngọn núi tuyết đầu đời, chỗ để người mới tập leo cao trước khi nghĩ tới những đỉnh lớn hơn.

Cái nhãn ấy có cơ sở kỹ thuật một phần: sườn nam độ dốc vừa phải, đường lên không có đoạn leo kỹ thuật thực sự khó, xe có thể chạy khá gần chân núi.

Nhưng nhãn ấy bỏ qua một thứ.

Ngọc Châu Phong nổi tiếng trong giới leo núi Trung Quốc vì cái gọi là tiểu chu kỳ thời tiết: buổi sáng trời có thể quang đãng hoàn toàn, tới trưa đã thành bão tuyết cấp tám, cấp mười.

Ở độ cao trên 5.500 mét, lượng oxy trong mỗi hơi thở chỉ còn khoảng một nửa so với mực nước biển.

Một đội nghiệp dư mắc kẹt trong bão ở độ cao đó, không có thiết bị liên lạc vệ tinh, thì phần lớn những gì xảy ra tiếp theo nằm ngoài tầm can thiệp của họ.

Tháng 5 năm 2000, có bốn đội leo núi nghiệp dư cùng có mặt trên ngọn núi này.

Trong bài này có hai đội.

Đội thứ nhất là Lục Dã Quảng Đông, năm người, đội trưởng là Mã Diêu, người Quảng Châu.

Đội thứ hai là K2 Bắc Kinh, chín người, lĩnh đội là Lưu Tuyết Bằng, khi ấy hai mươi tư tuổi, đội trưởng leo là Đổng Chí Hoằng, hai mươi hai tuổi.

Trong tổng số mười bốn người của hai đội, chỉ ba người từng có kinh nghiệm núi tuyết thật sự.

Năm ấy, tỉnh Thanh Hải chưa có đội cứu hộ núi cao chuyên nghiệp.

Chuyện xảy ra

Ngày 6 tháng 5 năm 2000, năm người của đội Quảng Đông xuất phát đánh đỉnh từ trại C1.

Độ cao trại này là một trong những con số mà các nguồn không thống nhất được: báo cáo của đội Bắc Kinh ghi 4.950 mét, hồ sơ tố cáo về sau ghi 5.200 mét, còn các bản kể trên mạng ghi 5.600 mét.

Có khả năng đây là hai trại khác nhau — một trại quá độ và một trại C1 truyền thống — nên phần dưới sẽ gọi bằng tên trại chứ không bằng con số.

Trên đường lên, thời tiết đổi.

Gió mạnh và tuyết ập xuống khi đội đang ở phần trên của tuyến.

Mã Diêu và Trương Vĩ Phong rút xuống được.

Ba người còn lại không.

Đó là Vương Đào, ba mươi mốt tuổi, làm ngành công nghệ thông tin ở Thâm Quyến; Khuông Tuấn Dĩnh, nữ, cùng năm sinh, người Quảng Châu; và Chu Hồng Tuấn, nhân viên chứng khoán, cũng ở Thâm Quyến.

Đội Quảng Đông không mang điện thoại vệ tinh.

Họ chỉ có bộ đàm.

Khi ba người mất liên lạc, không có cách nào báo tin ra ngoài núi.

Ngày 7 tháng 5, Mã Diêu dỡ toàn bộ trại C1 và xuống núi.

Quyết định ấy về sau trở thành nội dung chính của đơn tố cáo mà gia đình ba nạn nhân gửi Công an Quảng Châu ngày 4 tháng 7 năm 2000.

Lý do nằm ở những gì người ta biết được sau đó, từ chính máy ảnh và máy quay của Vương Đào.

Ba người đã lên tới đỉnh.

Trên đường xuống họ lạc đường trong bão.

Vương Đào qua một đêm trong hố tuyết và vẫn còn sức để đi tiếp vào hôm sau.

Anh đi về hướng trại C1, tới được chỗ cách đó chưa đầy một trăm mét, và dừng lại ở đấy.

Chỗ ấy không còn lều, không còn túi ngủ, không còn thức ăn, không còn nhiên liệu.

Anh chết vì lạnh tại chỗ.

Khuông Tuấn Dĩnh được tìm thấy trên sườn dốc ở khoảng 5.730 tới 5.750 mét, nhiều khả năng trượt ngã rồi bất tỉnh trước khi chết cóng.

Chu Hồng Tuấn mất rìu băng và đinh băng khi trượt, đi lạc xuống phía sông băng, và được tìm thấy ở khoảng 5.350 mét.

Đội thứ hai

Ngày 9 tháng 5, đội K2 Bắc Kinh trên đường lên phát hiện thi thể Vương Đào ở gần trại C1.

Chi tiết này không có phía nào phủ nhận, và nó xuất hiện trong cả ba loại nguồn: báo chí năm 2000, biên bản buổi toạ đàm giới leo núi tổ chức tại Bắc Kinh ngày 2 tháng 6 năm 2000, và chính báo cáo do lĩnh đội Lưu Tuyết Bằng viết.

Họ thu giữ máy ảnh và máy quay của anh để giao lại.

Họ không di dời thi thể.

Hôm sau, ngày 10 tháng 5, họ tiếp tục kế hoạch đánh đỉnh.

Tám giờ ba mươi sáng, bốn người xuất phát từ trại.

Giờ này về sau trở thành một điểm tranh cãi riêng: một bài phê bình đăng trên diễn đàn leo núi cho rằng họ xuất phát lúc mười giờ, tức là quá muộn so với quy tắc an toàn, và Lưu Tuyết Bằng phản bác rằng giờ thật là tám giờ ba mươi.

Mười bốn giờ bốn mươi, bốn người tới độ cao 5.900 mét.

Đỉnh núi lúc đó đã rất gần.

Mười lăm giờ, họ nhận lệnh rút.

Đúng lúc bắt đầu quay xuống thì xảy ra tai nạn.

Bốn người buộc chung một dây.

Một người trượt, và cả dây trượt theo, rơi khoảng một trăm tám mươi mét từ độ cao chừng 5.820 mét.

Trong cú trượt đó, bác sĩ Vương Hải Lượng, ngoài bốn mươi tuổi, bác sĩ ngoại khoa ở Bắc Kinh, bị chính rìu băng của mình đập vào đầu.

Ông mất khả năng nhận thức và trở nên kích động.

Hai người còn khoẻ là Trương Vũ, hai mươi hai tuổi, và Nhâm Ngọc Khôn, ba mươi mốt tuổi, thử cõng ông xuống.

Đây là chỗ cần dừng lại một chút, vì nó liên quan trực tiếp tới câu hỏi đạo đức ở phần sau.

Hai người khoẻ mạnh, có ý chí, cố đưa một người còn sống xuống núi, và họ thất bại hoàn toàn.

Nạn nhân cao lớn, mất kiểm soát hành vi, bão tuyết đang tới.

Cuối cùng họ đào một hố tuyết chắn gió, để lại phần lớn lương thực, cố định ông vào rìu băng, rồi đi tiếp.

Vương Hải Lượng chết trong đêm đó.

Thi thể ông được tìm thấy ở khoảng 5.450 mét, sườn nam phía đông.

Nhâm Ngọc Khôn, người Hàng Châu, mới nhập đội giữa chừng tại Cách Nhĩ Mộc, chọn cách ngồi trượt xuống dốc để đi nhanh hơn.

Đó là một kỹ thuật cực kỳ nguy hiểm trên dốc băng, vì người trượt gần như không còn khả năng phanh.

Gió thổi ông ngã.

Thi thể ông nằm cách Vương Hải Lượng khoảng ba mươi mét theo phương ngang, ở độ cao chừng 5.440 mét.

Trương Vũ qua đêm trong một hố tuyết.

Sáng hôm sau anh bò về được tới trại.

Trại vẫn còn ở đó, nên anh sống.

Anh bị cóng rất nặng và phải cắt cụt các ngón tay, ngón chân.

Con số cụ thể bao nhiêu ngón thì chỉ xuất hiện trong các bản kể lại, không có trong nguồn gốc, nên bài này không nêu.

Tân Vũ Đan, người Liễu Châu, ba mươi mốt tuổi, bị chấn thương vùng xương đòn trong cú trượt, là người chạy về trại báo tin.

Ngày 13 tháng 5, chính quyền Cách Nhĩ Mộc điều hơn hai mươi người gồm công an, vũ cảnh và bộ đội lên núi.

Ngày 15 tháng 5, lực lượng này buộc phải rút, vì thời tiết và vì họ không có năng lực tác nghiệp ở độ cao đó.

Ngày 19 tháng 5, tỉnh Thanh Hải lập tổ tìm kiếm, do Vương Dũng Phong, đội trưởng Đội tuyển leo núi Quốc gia, làm tổng chỉ huy.

Ngày 21 tháng 5, tìm đủ cả năm thi thể.

Ngày 22 tháng 5, cả năm người được chôn tại chỗ, ở các độ cao khoảng 5.000, 5.350 và 5.750 mét, theo nguyện vọng của gia đình.

Vì sao không kịp

Câu hỏi mà phần lớn người đọc muốn hỏi ở đây là: tại sao đội Bắc Kinh không làm gì cho thi thể Vương Đào.

Trước khi trả lời, cần tách hai chuyện ra, vì hai chuyện này thường bị gộp làm một.

Chuyện thứ nhất là dữ kiện, và dữ kiện thì rõ: ngày 9 tháng 5, họ phát hiện thi thể, thu giữ máy ảnh và máy quay, không di dời, hôm sau tiếp tục lên đỉnh.

Chuyện thứ hai là quy kết đạo đức, và chuyện này chưa ngã ngũ.

Phía chỉ trích, mà nguồn nặng nhất là bài báo trên Sina Sports ngày 12 tháng 7 năm 2000, viết rằng đội Bắc Kinh biết đội Quảng Đông gặp nạn nhưng đã không có biện pháp gì, không hỗ trợ nhân đạo, và vẫn leo tiếp.

Phía bên kia có ba điểm bào chữa, cả ba đều có nguồn.

Điểm thứ nhất nằm trong báo cáo chính thức do Lưu Tuyết Bằng viết.

Nguyên văn câu của ông: "出于对死者的尊重，我们没有挪动尸体" — vì tôn trọng người đã khuất, chúng tôi đã không di dời thi thể.

Tức là việc không đụng vào thi thể được giải thích là làm theo thông lệ leo núi, chứ không phải vì vô cảm.

Thông lệ ấy có thật và có lý do kỹ thuật: giữ nguyên hiện trường để đội cứu hộ chuyên nghiệp xác định được vị trí, tư thế và nguyên nhân.

Điểm thứ hai là họ có xử lý, chỉ là xử lý theo cách khác.

Máy ảnh và máy quay được thu giữ và bảo quản để giao lại.

Chính từ cuộn băng đó mà người ta mới biết ba người của đội Quảng Đông đã lên tới đỉnh trước khi chết, và mới dựng lại được hành trình cuối cùng của Vương Đào.

Nói rằng đội Bắc Kinh "không hề đoái hoài" là mô tả thiếu chi tiết này.

Điểm thứ ba, và là điểm quan trọng nhất về mặt sự thật: không có cơ quan điều tra nào từng ra kết luận về hành vi của đội Bắc Kinh.

Vụ kiện duy nhất có thật trong toàn bộ sự việc là đơn của gia đình ba nạn nhân Quảng Đông gửi ngày 4 tháng 7 năm 2000, tố cáo Mã Diêu, lĩnh đội đội Quảng Đông, về việc dỡ trại C1.

Không phải kiện đội Bắc Kinh.

Và kết quả của chính đơn tố cáo đó, đến nay cũng không có thông tin công khai nào cho biết vụ án có được khởi tố hay xét xử hay không.

Bây giờ tới phần yếu của lập luận bào chữa, vì nó cũng phải được nói.

Ở độ cao trên năm nghìn mét, di chuyển hay chôn cất một thi thể là việc gần như bất khả thi với một đội nghiệp dư — chính vụ này đã chứng minh, khi hai người khoẻ mạnh không cõng nổi một người còn sống.

Nhưng che đậy một thi thể thì khác.

Phủ tuyết lên, trùm bạt, hoặc dùng túi ngủ — việc đó tốn khoảng mười lăm tới ba mươi phút và không đòi hỏi kỹ thuật gì.

Đây là chỗ mà lời giải thích "vì tôn trọng người đã khuất" không phủ hết được.

Có một chi tiết thường được nhắc kèm ở đoạn này, và cần đặt nó đúng chỗ.

Ngày 12 tháng 5, Đường Sam, thành viên đội Tái Long Tân Cương, lên tới khu vực đó và chôn tạm Vương Đào.

Theo lời kể của chính ông, ông tìm ra vị trí thi thể nhờ nhìn thấy đàn quạ tụ lại từ xa — ba mươi năm kinh nghiệm đi săn cho ông biết chỗ đó có gì.

Khi tới nơi, phần đầu thi thể đã bị chim rỉa, và ông phải trùm lại trước khi chôn.

Chi tiết đàn quạ và việc Đường Sam chôn là có nguồn độc lập.

Nhưng mệnh đề tiếp theo — rằng nếu đội Bắc Kinh che đậy thì đã không xảy ra chuyện đó — là suy luận quy trách của người kể lại, không phải kết luận của bất kỳ cuộc điều tra nào.

Hai câu ấy khác nhau, và trộn chúng vào nhau là chỗ mà phần lớn các bản kể lại vụ này mắc lỗi.

Còn nếu lùi ra xa hơn một bước, thì cái sai lớn nhất trong tháng 5 năm 2000 có lẽ không nằm ở quyết định của ai trên núi cả.

Một ngọn núi 6.178 mét được gắn nhãn "nhập môn" và bán ra cho người mới.

Mười bốn người của hai đội mà chỉ ba người từng leo núi tuyết.

Hai lĩnh đội hai mươi hai và hai mươi tư tuổi.

Không đội nào có điện thoại vệ tinh, nên khi có người mất tích thì giờ vàng trôi qua trong im lặng.

Đội K2 để lại bộ đàm cho hai người không biết dùng.

Và cả tỉnh không có một đội cứu hộ núi cao nào, phải chờ Đội tuyển Quốc gia từ nơi khác tới — khi họ tới thì không còn ai để cứu.

Lưu Tuyết Bằng, người bị chỉ trích nhiều nhất trong vụ này, tự viết về thất bại của mình bằng một câu khác, ít được trích hơn: "这使得我们在这次登山中为初学者构筑的安全框架完全崩溃" — điều đó khiến khung an toàn chúng tôi dựng cho người mới hoàn toàn sụp đổ.

Những điều nhiều người kể sai

• Tên núi. Rất nhiều bản kể gọi đây là "Ngọc Trúc Phong", có bản gọi "Ngọc Tô Phong" hoặc "Ngọc Thụ Phong". Không có ngọn núi nào tên như vậy. Tên đúng là Ngọc Châu Phong, 玉珠峰, Yuzhu Peak, cao 6.178 mét, tỉnh Thanh Hải.

• Chuyện đội cứu hộ đánh hội đồng Đổng Chí Hoằng và Mã Diêu. Chi tiết này lan rộng trên mạng nhưng không xuất hiện trong bất kỳ nguồn gốc nào: không có trong báo chí năm 2000, không có trong biên bản toạ đàm, không có trong báo cáo của hai đội. Điều xác minh được chỉ là giữa đội cứu hộ và hai lĩnh đội có mâu thuẫn gay gắt, trong đó Tào Tuấn, người chủ trì buổi toạ đàm ngày 2 tháng 6, phản ứng dữ dội khi thấy thi thể Nhâm Ngọc Khôn bị kéo lê trên tuyết bằng dây buộc vào đai an toàn.

• Vương Thạch, chủ tịch Vanke, tham gia cuộc cứu hộ. Không tìm được nguồn nào xác nhận điều này trong đợt tìm kiếm tháng 5 năm 2000. Người chỉ huy tổ tìm kiếm của tỉnh Thanh Hải là Vương Dũng Phong, đội trưởng Đội tuyển leo núi Quốc gia — một số bản kể chép nhầm tên ông thành "Vương Vĩnh Phong".

• Vụ tai nạn năm 2025 trên cùng ngọn núi. Có bản kể rằng bốn người leo, ba người rơi xuống khe băng sâu năm trăm mét. Thực tế theo báo chí Trung Quốc: ngày 14 tháng 4 năm 2025, ba người leo Ngọc Châu Phong không đăng ký báo cáo, đi vòng qua chốt kiểm soát, và cả ba tử vong ở khoảng 5.600 mét trên sườn đông nam. Nguyên nhân là hạ thân nhiệt, kiệt sức và trượt ngã, không phải rơi xuống khe băng.

• Con số vênh giữa các nguồn. Độ cao trại C1 được ghi là 4.950 mét trong báo cáo đội K2 và 5.200 mét trong hồ sơ tố cáo. Nơi tìm thấy Vương Đào được ghi là khoảng 5.000 mét ở nguồn này và 5.550 mét ở nguồn kia. Tuổi Nhâm Ngọc Khôn được ghi 31, 32 và 43 tuỳ nguồn. Những con số này chưa bao giờ được thống nhất, và bất kỳ bản kể nào đưa ra một con số duy nhất mà không nói gì thêm đều đang chọn giúp người đọc.

Vụ việc khép lại trên giấy tờ vào cuối tháng 5 năm 2000, khi năm ngôi mộ được đắp xong ở ba độ cao khác nhau trên sườn núi.

Nhưng câu hỏi thì không khép lại.

Nếu bạn đứng ở độ cao năm nghìn mét, trong một cửa sổ thời tiết chỉ còn tính bằng giờ, với một đội chín người mà sáu người chưa từng leo núi tuyết, và trước mặt là thi thể của một người bạn không quen — bạn sẽ làm gì trong ba mươi phút tiếp theo?

Đội Bắc Kinh nói họ đã chọn tôn trọng người đã khuất theo cách của núi.

Những người chỉ trích họ nói ba mươi phút ấy lẽ ra đủ để làm một việc đơn giản hơn nhiều.

Cả hai câu đều được nói ra bởi những người đã ở trên núi.

Và trong hai mươi sáu năm, chưa có ai đủ thẩm quyền để nói câu nào đúng.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.

• Sohu Thể thao (2004) — Bị vong lục thảm hoạ Ngọc Châu Phong Thanh Hải — https://sports.sohu.com/2004/07/07/56/news220895687.shtml
• Guangming Daily / Sinh Hoạt Thời Báo, 6/7/2000 — bản tin về đơn tố cáo của gia đình nạn nhân — https://www.gmw.cn/01shsb/2000-07/06/GB/07%5E1396%5E0%5ESH4-642.htm
• Sina Sports, 12/7/2000 — "Chết trong tuyệt vọng: thảm hoạ Ngọc Châu Phong, thiên tai hay nhân hoạ?" — https://sports.sina.cn/sa/2000-07-12/detail-ikftpnnz0656244.d.html
• Tân Văn Chu San / Sina, 2/6/2000 — Báo cáo về cái chết của 5 đội viên trên Ngọc Châu Phong — http://news.sina.com.cn/weekend/2000-06-02/310.html
• Bingyan (冰岩地带) — Biên bản toạ đàm ngày 2/6/2000 tại Bắc Kinh — https://rockice.com.cn/posts/feeling-distress-yuzhufeng-symposium.html
• Bingyan — Báo cáo chính thức của đội K2 Bắc Kinh do Lưu Tuyết Bằng viết — https://rockice.com.cn/posts/feeling-distress-yuzhufeng-report2.html
• Bingyan — Tự thuật "Ngày 10 tháng 5 đen tối" của Tân Vũ Đan — https://rockice.com.cn/posts/feeling-distress-yuzhufeng-report1.html
• Bingyan — Bài phê bình của "mh" và phần phản bác của Lưu Tuyết Bằng — https://rockice.com.cn/posts/feeling-distress-yuzhufeng-discuss1.html
• Cơ sở dữ liệu đỉnh núi PeakWiki — độ cao, toạ độ, lịch sử tai nạn — https://www.peakwiki.org/peak.php?pid=47
• Tencent News, 15/4/2025 — vụ 3 người tử vong trên Ngọc Châu Phong — https://news.qq.com/rain/a/20250415A03XBR00