Căn nhà hoang ở km 98 và một chai nước bỏ lại

Trong một căn nhà bỏ hoang giữa sa mạc, sáu người tìm thấy một chai nước khoáng.

Không ai biết ai đã để nó lại, để lại từ bao giờ, và vì lý do gì.

Họ chia nhau từng ngụm, không ai dám uống nhiều.

Chai nước đó không đưa họ ra khỏi vùng không người.

Nó không chỉ đường, không phát tín hiệu, không gọi được ai.

Nó chỉ làm một việc duy nhất: kéo dài thời gian sáu con người còn tỉnh táo, đủ lâu để một chiếc drone của công an kịp bay tới đúng khoảnh khắc còn có người để cứu.

Vị trí căn nhà ấy về sau được ghi trong bản tin bằng một con số: km 98, đường Trà Lãnh cũ.

Bối cảnh

Mang Nhai là một thành phố cấp huyện nằm ở rìa tây bắc lòng chảo Sài Đạt Mộc, cực tây tỉnh Thanh Hải, sát biên giới Tân Cương.

Nó thường được gọi là một trong những thành phố cô độc nhất Trung Quốc, và cách gọi đó không phải lối nói cho đẹp.

Diện tích thành phố khoảng 49.900 km vuông — gần bằng một phần bảy Việt Nam.

Dân số thường trú vào khoảng 68.000 người tính tới năm 2022, gồm hơn năm mươi tư nghìn hộ khẩu và mười bốn nghìn dân lưu động.

Chia ra, mật độ rơi vào khoảng 1,4 người trên mỗi cây số vuông.

Trong bán kính 200 km quanh Mang Nhai không có lấy một huyện lỵ.

Trong bán kính 350 km không có một thành phố nào.

Thành phố gần nhất là Đôn Hoàng thuộc tỉnh Cam Túc, cách 389 km, lái xe khoảng năm tiếng nếu đường thông.

Thành phố có ba trấn: Hoa Thổ Câu nơi chính quyền đóng ở độ cao 2.971 m, trấn Mang Nhai, và trấn Lãnh Hồ.

Lãnh Hồ là mấu chốt của câu chuyện này.

Đó từng là một thị trấn mỏ dầu, và mỏ dầu thì có vòng đời của nó.

Khi các giếng cạn dần và người rút đi, thứ ở lại không biến mất theo: hàng loạt con đường công vụ dầu khí trải khắp vùng, không bị xoá khỏi bản đồ, nhiều đoạn vẫn còn nguyên cột cây số bên vệ đường.

Nhìn từ trên yên xe, một con đường bỏ hoang hai mươi năm và một con đường đang dùng không khác nhau bao nhiêu.

Thứ kéo khách tới đây là trại Hoả Tinh, một tổ hợp nghiên cứu kết hợp du lịch vận hành từ tháng 3 năm 2019, rộng khoảng 80 mẫu, có khoang ngủ chứa 60 người và khu lều cho 100 người.

Đường dẫn tới đó tên là đường Hoả Tinh số 1, dài 95 km, thông xe tháng 6 năm 2018, nối khoảng km 806–807 trên quốc lộ G215 với km 977–978 trên G315.

Con đường này chưa được đưa vào mạng lưới quốc lộ Trung Quốc.

Nó vẫn được duy tu và vẫn là tuyến du lịch chính thức, nhưng phần lớn chiều dài không có cơ sở dịch vụ và không có sóng di động.

Nói cách khác: một điểm đến hút khách được đặt giữa một khu vực gần như không có hạ tầng cứu hộ.

Địa hình quanh đó là Yardang — những cột đá bị gió xói qua hàng nghìn năm, mọc thành rừng đá trải dài hàng chục cây số.

Điều đáng sợ của Yardang không phải là nó hiểm trở.

Là nó lặp lại.

Các cột đá giống nhau tới mức mắt thường không dùng được cái nào làm mốc, và công an Mang Nhai về sau mô tả hiện trường bằng đúng ý đó: địa mạo Yardang đan xen dữ dằn, địa thế gồ ghề, không có bất kỳ vật tham chiếu định hướng nào.

Trong cùng bản tin, họ gọi nơi ấy là "vùng cấm sự sống".

Còn một yếu tố nữa, và nó là yếu tố giết người nhanh nhất.

Ban ngày, nhiệt độ mặt đất ở khu vực này lên tới 40 độ.

Cần nói rõ đây là nhiệt độ mặt đất, không phải nhiệt độ không khí — nguồn Trung ghi chính xác như vậy, và hai con số đó không thay thế cho nhau được.

Ban đêm, nhiệt độ tụt xuống dưới 0 độ.

Nghĩa là trong vòng hai mươi tư tiếng, một người mắc kẹt ở đây phải chống lại mất nước vào ban ngày rồi chống lại hạ thân nhiệt vào ban đêm, bằng cùng một cơ thể đã kiệt sức.

Chuyện xảy ra

Sáu người đến từ một thành phố ven biển.

Nguồn chỉ ghi đúng chừng ấy — không tỉnh, không thành, không tên, không tuổi của bất kỳ ai trong nhóm.

Họ là dân mê chạy xe, và họ tới Thanh Hải vào đúng dịp nghỉ lễ 1/5 năm 2025 để đi đường Hoả Tinh số 1.

Khoảng 11 giờ trưa ngày 1/5, cả nhóm trả phòng khách sạn ở trấn Lãnh Hồ và xuất phát.

Đi được chừng 7 km, họ tới một ngã ba nằm cạnh phế tích thị trấn dầu mỏ.

Ở ngã ba đó, họ rẽ nhầm.

Con đường họ đi vào tên là Trà Lãnh, tuyến hương đạo mang ký hiệu X430, dài 135 km, nền đất muối kiềm, bỏ hoang gần hai mươi năm và nhiều đoạn đã bị cát vùi.

Không sóng.

Không biển chỉ đường.

Không vật tham chiếu.

Đây là chỗ cần dừng lại một chút, vì nó là lời giải cho câu hỏi vì sao vùng này năm nào cũng có người lạc.

Đoạn đầu của đường Hoả Tinh số 1 trùng tuyến với đường bỏ hoang X430.

Hai con đường chạy chung một quãng rồi tách ra ở ngã ba kia.

Cột cây số bên đường Trà Lãnh vẫn còn, và số trên cột vẫn nối tiếp đúng thứ tự: 8, 9, 10 km.

Thứ duy nhất biến mất sau ngã ba là bốn chữ "火星公路" — tên đường Hoả Tinh.

Một người lái xe nhìn thấy cột cây số đúng số, đúng khoảng cách, đúng nhịp, sẽ không có lý do gì để nghi ngờ mình đã đi sai.

Ở lối rẽ vào Trà Lãnh có biển cảnh báo: phía trước là vùng không người, cấm du lịch và thám hiểm.

Nhưng đường Hoả Tinh số 1 cũng đi qua vùng không người, cũng không có sóng, cũng có biển cảnh báo tương tự dọc tuyến.

Với người mới tới, tấm biển ấy trông như chuyện bình thường của cả khu vực chứ không phải một ranh giới.

Đây không phải lỗi ngu ngốc của sáu người ấy.

Đây là một cái bẫy hạ tầng: hai con đường có chung một đoạn đầu, chung một hệ cột cây số, chung một loại biển cảnh báo, và chỉ khác nhau ở bốn chữ đã không còn.

Trong ngày hôm đó, nước mang theo cạn sạch.

Thức ăn cũng hết.

23 giờ ngày 1/5 là lần cuối họ liên lạc được với người nhà.

Sau đó là mười tiếng không có gì.

Không phải mười tiếng không ai cứu — mà là mười tiếng không ai biết có chuyện gì phải cứu.

Trong vùng không sóng, người bấm nút báo động không phải người đang gặp nạn.

Là người ở nhà, và người ở nhà chỉ bấm khi họ nhận ra sự im lặng đã kéo dài bất thường.

Tới 9 giờ sáng ngày 2/5, người nhà báo lên trung tâm chỉ huy 110 của thành phố Mang Nhai.

Tính từ lần liên lạc cuối, đã hơn mười tiếng trôi qua.

Công an Mang Nhai chia lực lượng thành hai mũi.

Mũi thứ nhất thả drone quét từ trên cao, đổi lại tầm nhìn bao quát mà mặt đất không có.

Mũi thứ hai đi bằng xe, kết hợp cuốc bộ và hô gọi để truyền tín hiệu bằng âm thanh trong rừng đá.

Cuộc tìm kiếm kéo dài liên tục tám tiếng.

Khoảng 16 giờ ngày 2/5, cả sáu người được tìm thấy.

Tất cả đều kiệt sức nặng.

Một người lớn tuổi trong nhóm đã có triệu chứng mất nước.

Sinh hiệu của cả sáu vẫn ổn định.

Lực lượng cứu hộ tiếp nước nóng, thức ăn và áo ấm ngay tại chỗ.

Khoảng 21 giờ cùng ngày, cả sáu được hộ tống về tới trấn Lãnh Hồ.

Không ai chết.

Căn nhà ở km 98

Bây giờ quay lại chi tiết làm nên vụ này.

Khi nước cạn và thức ăn hết, sáu người đang ở giữa một vùng mà bán kính hàng chục cây số quanh họ chỉ có cát và đá.

Và họ va phải một căn nhà bỏ hoang ở km 98 đường Trà Lãnh cũ.

Không nguồn nào xác nhận được căn nhà ấy nguyên là gì.

Suy đoán hợp lý nhất là tàn tích của thời Lãnh Hồ còn khai thác dầu, nhưng không có tài liệu nào chứng thực, nên đây chỉ là suy đoán.

Trong căn nhà đó có một chai nước khoáng.

Không ai biết ai đã bỏ nó lại.

Sáu người chia nhau uống, từng ngụm một.

Cần nói cho rõ chai nước ấy đã làm gì và không làm gì.

Nó không giúp họ tìm được đường ra.

Nó không giúp họ liên lạc với ai.

Một chai nước chia cho sáu người trưởng thành trong sa mạc là một lượng gần như không đáng kể so với nhu cầu thật của cơ thể.

Thứ nó mua được là thời gian tỉnh táo.

Và trong một cuộc tìm kiếm mà đội cứu hộ phải quét tám tiếng liên tục mới thấy người, thời gian tỉnh táo chính là biến số quyết định.

Bản thân căn nhà cũng có giá trị riêng, tách khỏi chai nước.

Trong Yardang, hầu như không có bóng râm.

Các cột đá cho bóng đổ hẹp và dịch chuyển theo mặt trời, nên muốn ở trong bóng thì phải liên tục di chuyển theo nó — tức là phải hoạt động vào đúng lúc cần nằm im để giữ nước.

Một mái nhà, dù đã sập một phần, cho bóng râm đứng yên vào ban ngày và chắn gió vào ban đêm khi nhiệt độ xuống dưới 0.

Có một điểm vênh giữa các nguồn ở chỗ này, và cần ghi lại đúng.

The Paper và 网易 ghi nhóm được tìm thấy ở căn nhà bỏ hoang km 98.

Bản tin của Sina Finance lại mô tả họ co ro dưới một cột đá gió xói.

Hai bản này không nhất thiết mâu thuẫn — có khả năng nhóm đã rời căn nhà để đi tìm lối ra rồi trú tạm dưới một cột Yardang, nhưng đó vẫn là suy luận, không phải điều nguồn nói ra.

Điều đọng lại nhiều nhất ở vụ này không phải kỹ năng sinh tồn của ai cả.

Là việc sáu người sống được nhờ một vật mà không ai chuẩn bị cho họ.

Một chai nước bị bỏ quên trong một căn nhà không còn ai ở, trên một con đường đã bị bỏ mặc gần hai mươi năm.

Không có kế hoạch nào tính được thứ đó vào.

Và cũng vì thế, không ai nên đặt cược vào nó.

Vì sao mô tô nguy hiểm hơn

Phần này là suy luận cơ chế dựa trên các dữ kiện đã xác minh, không phải trích dẫn trực tiếp từ nguồn — nói rõ để người đọc không lẫn hai loại thông tin.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa mô tô và ô tô trong sa mạc là tải nước.

Một chiếc SUV chở dư sức bốn mươi tới sáu mươi lít nước, cộng thêm đồ ăn, chăn, xẻng, tấm cứu hộ, mà vẫn còn chỗ trống.

Một chiếc mô tô đường trường, sau khi đã trừ phần xăng dự phòng, thực tế chỉ nhét thêm được vài lít.

Điều dễ hiểu nhầm là nghĩ sáu xe thì gấp sáu lần.

Không phải: mỗi chiếc còn phải cõng một người, và người đó cũng uống nước.

Cộng lại, sáu chiếc mô tô vẫn thua xa một chiếc ô tô về lượng nước mang theo trên đầu người.

Dữ kiện khớp với suy luận này: nhóm sáu người uống cạn nước ngay trong ngày đầu tiên.

Thứ hai là chuyện phơi nắng.

Người ngồi trong ô tô có mái, có kính, có điều hoà, và mất nước chậm.

Người trên mô tô phơi trực tiếp dưới nắng sa mạc, trên nền đất 40 độ, cộng thêm gió khô thổi liên tục.

Gió khô làm mồ hôi bay hơi gần như tức thì, nên người lái không thấy mình ướt, không thấy mình đang mất nước, và cảm giác khát không tăng tương xứng với lượng nước thật sự mất đi.

Đây là kiểu mất nước nguy hiểm nhất: nhanh mà không báo trước.

Nó cũng giải thích vì sao trong nhóm, người lớn tuổi là người có triệu chứng mất nước trước những người còn lại.

Ban đêm thì tình thế đảo ngược, và mô tô vẫn thiệt.

Ô tô là một buồng trú kín gió, còn ắc quy để bật đèn, còi và sưởi.

Mô tô không cho bất kỳ chỗ trú nào.

Chính vì thế căn nhà ở km 98 quan trọng với nhóm này đến vậy — với một nhóm đi ô tô, nó chỉ là một cảnh bên đường không cần dừng lại.

Thứ ba là nền cát.

Mô tô nhẹ, có thể lách qua những vũng cát khiến ô tô sa lầy, và khi lún thì một người vẫn nhấc xe ra được.

Nhưng bánh mô tô hẹp, nó cắt xuống nền cát mềm thay vì nổi lên trên.

Trên những vũng cát dày, xe mất lái và đổ liên tục, và mỗi lần dựng xe lên là một lần đốt sức — vào đúng giai đoạn cơ thể đang mất nước.

Thứ tư là xăng.

Bình xăng mô tô nhỏ, tầm hoạt động ngắn hơn ô tô đáng kể.

Trên một tuyến 135 km không có một cây xăng nào, biên an toàn về nhiên liệu của nhóm đi mô tô mỏng hơn nhiều so với nhóm đi ô tô.

Thứ năm, và có lẽ là điểm nặng nhất: hỏng xe.

Ô tô hỏng vẫn còn nguyên giá trị làm nơi trú ẩn, vẫn có nguồn điện để phát tín hiệu, và quan trọng nhất, nó là một khối kim loại lớn, dễ nhận ra từ trên không.

Mô tô hỏng chỉ còn là cục sắt.

Không trú được, không phát tín hiệu được, và sáu chiếc mô tô nằm rải rác giữa rừng cột đá Yardang gần như vô hình khi nhìn từ drone.

Điều đó khớp với hai chi tiết trong bản tin: drone phải quét tới tám tiếng, và tổ mặt đất phải hô gọi bằng miệng để truyền tín hiệu.

Trong một môi trường mà mắt không dùng được, họ phải chuyển sang tai.

Những điều nhiều người kể sai

"Trời nóng 40 độ." Đây là chỗ sai phổ biến nhất khi vụ này được kể lại. Con số 40 độ trong nguồn là nhiệt độ mặt đất ban ngày, không phải nhiệt độ không khí. Hai đại lượng này chênh nhau rất nhiều trong sa mạc — mặt đất trần hấp thụ bức xạ trực tiếp và thường nóng hơn không khí ở độ cao ngang đầu người hàng chục độ. Nguồn không cung cấp nhiệt độ không khí của ngày hôm đó, nên bất kỳ con số nào được nêu ra như "trời 40 độ" đều là suy diễn. Cùng nguồn cũng ghi nhiệt độ ban đêm tụt xuống dưới 0 độ.

"Sáu người đi xe đạp." Có bản tin tiếng Trung viết như vậy, và nó không phải bịa — nó là hệ quả của ngôn ngữ. Chữ "骑行者" trong tiếng Trung dùng chung cho cả người đi xe đạp lẫn người đi mô tô. The Paper, nguồn chi tiết nhất về vụ này, ghi đích danh 摩托车 tức mô tô, và 网易 xác nhận độc lập cùng cách hiểu đó. Bản của Sina Finance đọc thành xe đạp. Bài này theo cách đọc mô tô, và ghi lại cách đọc còn lại để người đọc biết sự vênh này tồn tại.

"Họ mất tích gần 24 tiếng" hay "hơn 10 tiếng"? Cả hai con số đều xuất hiện trên báo, và cả hai đều đúng theo cách tính khác nhau. Tính từ lần liên lạc cuối lúc 23 giờ ngày 1/5 tới lúc được tìm thấy khoảng 16 giờ ngày 2/5 là mười bảy tiếng. Tính từ lúc xuất phát lúc 11 giờ ngày 1/5 thì ra con số gần hai mươi tư tiếng, và đó là con số 极目新闻 đặt lên tiêu đề. Tính từ lúc báo án 9 giờ sáng tới lúc tìm thấy chỉ là bảy tiếng. Cách an toàn nhất là đọc theo mốc giờ chứ không theo con số tổng.

"Đây lại là vụ Mang Nhai quen thuộc." Vùng này có nhiều vụ, và chúng hay bị trộn vào nhau. Vụ này khác ba mặt so với hai vụ hay bị nhắc chung. Gia đình tám người Quảng Đông mắc kẹt ngày 5–6/8/2023, đi xe thương vụ, sa lầy cách Trà Lãnh Khẩu 6 km, kẹt hai mươi tám tiếng. Bốn khách Tứ Xuyên mất tích ngày 26–28/7/2025, đi hai xe con, bỏ xe đi bộ và viết chữ SOS bằng son môi. Vụ trong bài này là 1–2/5/2025, sáu người đi mô tô, mắc kẹt tại km 98 trong một căn nhà bỏ hoang. Khác ngày, khác người, khác phương tiện, khác cả cách được tìm thấy.

"Chính người bị nạn đã gọi cứu hộ." Một bản tin dựng lại cuộc gọi với lời thoại xin cứu viện. The Paper và 网易 đều ghi người báo là người nhà, vào 9 giờ sáng ngày 2/5, sau khi mất liên lạc quá lâu. Bài này theo bản của người nhà, và ghi nhận rằng bản còn lại tồn tại.

Kết

Sáu người ấy về được, và không ai chết.

Nhưng chuỗi sự việc dẫn tới đó gần như không có chỗ nào phụ thuộc vào quyết định của họ sau khi đã rẽ nhầm.

Họ được cứu vì có người ở nhà để ý rằng cuộc gọi cuối cùng đã quá cũ.

Vì công an ở một thành phố 68.000 dân có drone và biết dùng nó.

Và vì ai đó, vào một thời điểm không ai biết, đã bỏ lại một chai nước trong một căn nhà không còn ai ở.

Trong ba lý do đó, chỉ có lý do thứ nhất là thứ người ta có thể chủ động sắp xếp trước khi lên đường.

Cột cây số ở ngã ba km 7 vẫn đứng đó.

Chúng vẫn đếm tiếp 8, 9, 10, đúng thứ tự, đúng khoảng cách, trên một con đường đã bị bỏ mặc gần hai mươi năm.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.

• 澎湃新闻 (The Paper) — 6名骑行者被困青海荒漠，警方：事发地系"生命禁区" — https://m.thepaper.cn/newsDetail_forward_30777688
• 网易 — 惊险！6人被困，警方：事发地系"生命禁区" — https://m.163.com/dy/article/JUVGGTKA0530JPVV.html
• 新浪财经 — 五一期间7名游客接连被困青海荒漠，警方提醒严禁非法穿越 — https://cj.sina.com.cn/articles/view/5044281310/12ca99fde02002cwe4
• 极目新闻 — 6名骑行者，在青海无人区失联接近24小时 — https://www.ctdsb.net/c1716_202505/2437348.html
• 新浪财经 (bản mobile) — chi tiết môi trường: nhiệt độ mặt đất 40°C, đêm dưới 0°C, km 98 — https://finance.sina.cn/2025-05-05/detail-inevnqxw4840329.d.html
• 腾讯新闻 — vụ 4 khách Tứ Xuyên 26–28/7/2025; thông số đường Trà Lãnh 135 km, đất muối kiềm, bỏ hoang ~20 năm — https://news.qq.com/rain/a/20250729A06QBD00
• 腾讯新闻 — vụ gia đình 8 người Quảng Đông 5–6/8/2023, cách Trà Lãnh Khẩu 6 km — https://news.qq.com/rain/a/20230818A03OAY00
• Chính quyền châu Hải Tây — trại Hoả Tinh Lãnh Hồ: vận hành 3/2019, ~80 mẫu, 60 khoang ngủ, khu lều 100 người — https://www.haixi.gov.cn/info/4992/273825.htm