Người đi bộ 1.100 km qua Lop Nur và sống sót

Chuyện bắt đầu bằng một cái kéo.

Ngày 8 tháng 10 năm 2008, một người đàn ông 44 tuổi ngồi yên cho người ta cắt đi mái tóc dài một mét hai mà ông đã nuôi suốt mười năm.

Lý do thứ nhất rất thực tế: vào trong đó không có nước gội đầu.

Lý do thứ hai thì không.

Nếu ông không trở ra, chỗ tóc ấy còn lại để làm kỷ niệm.

Hôm sau ông rời phế tích cổ thành Dương Quan ở Đôn Hoàng, đi bộ về phía tây, một mình.

Ba mươi mốt ngày sau ông bước ra khỏi Lop Nur, còn sống.

Nhưng phần đáng chú ý của câu chuyện này không nằm ở chỗ ông sống.

Nó nằm ở chỗ, nếu đặt các con số của chuyến đi cạnh nhau, phép tính ấy lẽ ra không cân.

Bối cảnh

Lop Nur là lòng một cái hồ đã chết.

Năm 1928 nó còn rộng khoảng 3.100 km², rồi các hồ chứa chặn dòng nước đổ vào, và hồ cạn kiệt.

Cái còn lại là một lòng chảo phủ vỏ muối khô, cong vênh và sắc, nằm ở rìa đông bồn địa Tarim, Tân Cương.

Về mặt khí hậu, đây là một trong những chỗ khô nhất mà người ta đo được.

Một nghiên cứu bình duyệt riêng về Lop Nur ghi lượng mưa dưới 50 mm mỗi năm, trong khi lượng bốc hơi lên tới 2.728 mm.

Tỷ lệ giữa hai con số đó là khoảng 55 trên 1.

Trong lòng chảo không có trạm khí tượng nào, nên không ai có số đo trực tiếp tại chỗ; các con số gần nhất là của huyện Nhược Khương ở vành tây nam, một ốc đảo cao 888 m, nơi cả năm chỉ có 34,5 mm mưa.

Điều kiện dưới lòng hồ khắc nghiệt hơn thế.

Về nhiệt độ mặt đất, con số 70 °C hay được nhắc tới; số đo có công bố gần nhất đến từ một trạm quan trắc trong lòng sa mạc Taklamakan cùng bồn địa Tarim, nơi ghi nhận nhiệt độ mặt đất mùa hè lên tới 80 °C.

Người đi bộ vào đó tên là Lôi Điện Sinh, chữ Hán viết là 雷殿生.

Chi tiết chữ Hán này không thừa: rất nhiều bản kể trên mạng viết sai thành 雷电生 hoặc 雷电声, vì ba chữ ấy đọc gần giống nhau.

Ông sinh ngày 11 tháng 12 năm 1963 tại một làng ven sông Hô Lan, Cáp Nhĩ Tân, tỉnh Hắc Long Giang.

Mẹ mất khi ông mười ba tuổi, cha mất khi ông mười lăm.

Trước khi thành người đi bộ, ông bán trứng, rán quẩy, bán cá tươi, bán áo da và bột giặt, có thời gian làm công trường ở vùng rừng Đại Hưng An Lĩnh.

Ngày 20 tháng 10 năm 1998 ông bắt đầu một chuyến đi bộ vòng quanh Trung Quốc.

Mười năm sau, tổng quãng đường ghi nhận là 81.000 km, con số được Nhân Dân Nhật Báo bản hải ngoại và hãng thông tấn Trung Tân Xã dùng, và cũng là con số gắn với kỷ lục Guinness "quãng đường đi bộ liên tục dài nhất" mà ông nhận vào tháng 11 năm 2010.

Một số tài liệu khác ghi 79.303 km.

Lop Nur là chặng cuối cùng của mười năm ấy.

Báo Đảng cũng ghi lại phần chi phí thân thể của quãng đường đó: 52 đôi giày mòn hết, 19 móng chân rụng, hơn 200 vết phồng.

Chuyện xảy ra

Ngày 9 tháng 10 năm 2008, ông xuất phát từ cổ thành Dương Quan.

Ngày thứ hai ông qua Ngọc Môn Quan, tức Tiểu Phương Bàn thành, và đoạn trường thành Hán gần đó, đắp bằng đất nện xen lau sậy.

Ngày thứ ba là công viên địa chất quốc gia Nhã Đan, vùng gò yardang bị gió gọt thành hình.

Đến rìa Nhã Đan thì ông chia tay đoàn và bắt đầu đi một mình.

Từ đó ông rẽ tây qua đèo A Khắc Tháp Cách.

Ngày thứ năm ông gặp những người đào vàng sống trong "địa oa tử", loại nhà đào chìm dưới mặt đất, không cửa sổ, chủ yếu để tránh bão cát.

Tên mỏ vàng đó không xác minh được, nên bài này không nêu.

Ngày thứ sáu ông qua Hắc Sơn Khẩu, nơi còn lạc đà thảo, hồng liễu và lau.

Ngày 15 tháng 10 ông tới một cái giếng cũ đã cạn nằm trên tuyến đường, và một cụm yardang cao chừng 15 m mà người ta quen gọi là "cổng Lop Nur".

Gần đó có một giếng nước mặn, và đó là lần đầu tiên sau một tuần ông rửa mặt.

Ngày thứ tám, ở chỗ bãi đá phong lăng, xảy ra chuyện mà cả câu chuyện này về sau xoay quanh — sẽ nói ở phần riêng.

Ngày 17 tháng 10, ngày thứ chín, ông tới tấm bia tưởng niệm Bành Gia Mộc, nhà khoa học mất tích ở Lop Nur năm 1980 và chưa bao giờ được tìm thấy.

Đêm đó có một trận mưa nhỏ, thứ gần như không xảy ra ở vùng này.

Ông ở lại thêm một ngày nữa, đi ngược lên phía bắc để tìm di vật.

Ông không tìm thấy gì.

Hai ngày trong ba mươi mốt ngày, dùng để tìm một thứ không có ở đó.

Ngày 20 tháng 10 ông qua Dã Lạc Đà Loan và thấy một con lạc đà hoang.

Ngày 21 tháng 10, tại Hồng Liễu Đôi, một đợt hàn lưu kéo nhiệt độ xuống dưới 0 °C, kèm bão cát.

Đây là chi tiết dễ bị hiểu ngược: mùa ông đi là tháng 10 và 11, nên cái giết người trong chuyến này không phải nắng 70 °C mà là chênh lệch — ban ngày vẫn nung, ban đêm xuống dưới không độ.

Trận bão cát đó xoá gần hết dấu vết trên mặt đất, và có một đoạn ông mất liên lạc với đoàn hậu cần 51 giờ.

Ngày 24 tháng 10 ông vào lõi lòng hồ, vùng người ta gọi là "Đại Nhĩ Đóa", vành tai của cái hồ khô, nhìn từ ảnh vệ tinh giống một vành tai người.

Mặt đất ở đó là vỏ muối cong vênh, cứng và sắc, loại địa hình mà xe chạy qua có thể long cả ốc vít.

Ngày 26 tháng 10 ông ngủ đêm gần mộ Dư Thuần Thuận, một người đi bộ khác đã chết ở Lop Nur năm 1996.

Về đêm đó ông kể lại nhiều thứ khó chịu: cảm giác bị bịt miệng, bóng đen, tiếng hát.

Toàn bộ phần này là tự thuật và không thể xác minh; điều duy nhất nói được một cách có căn cứ là mất nước kéo dài, kiệt sức và cô độc là bộ điều kiện quen thuộc sinh ra ảo giác.

Ngày 27 tháng 10 ông đi 35 km tới phế tích Thổ Ngân.

Ngày 29 tháng 10 ông trở lại lòng hồ.

Hai ngày sau đó ông ở phế thành Lâu Lan, nơi ông có giấy phép vào trước — Lâu Lan đã đóng cửa hẳn với khách từ tháng 3 năm 2022 để bảo vệ di tích cấp quốc gia.

Ngày 1 tháng 11 ông đi ngược lòng sông Khổng Tước Hà đã cạn về phía bắc, qua những khu nhà bỏ hoang đổ nát.

Ngày 3 tháng 11 ông tới Thái Dương Mộ, quần mộ khoảng 3.800 năm tuổi với 42 ngôi trên diện tích chừng 1.600 m².

Rồi ông làm một việc không có trong kế hoạch: quyết định đi tìm Tiểu Hà mộ địa.

Ông không tìm ra, và suýt chết vì đoạn đường thêm ấy.

Tối 7 tháng 11 lúc 21 giờ, đoàn truyền hình đi tìm gặp được ông.

Ba giờ sáng ngày 8 họ về tới trại bên Khổng Tước Hà.

Chiều 8 tháng 11 năm 2008, khoảng 16 giờ, ông tới phế thành Doanh Bàn, chữ Hán 营盘, ở đông nam huyện Úy Lê, Khố Nhĩ Lặc.

Đó là một toà thành tròn, đường kính trong khoảng 180 m, tường còn cao 3 đến 7 m, nằm ở độ cao 848,4 m, cách Lâu Lan chừng 200 km về phía đông.

Ba mươi mốt ngày. Một nghìn một trăm cây số.

Con sói

Phần này phải nói rõ nguồn trước khi kể.

Toàn bộ chi tiết dưới đây đến từ lời kể của chính Lôi Điện Sinh, trong sách ông viết sau chuyến đi và trong các buổi ông kể lại.

Không có bản tin báo chí độc lập nào năm 2008 tường thuật việc này.

Đây là tự thuật, và bài này kể nó đúng như một lời tự thuật.

Theo lời ông, trong mấy ngày đầu tuần thứ hai, ông liên tục có cảm giác có thứ gì bám sau lưng.

Mỗi lần quay lại, ông không thấy gì.

Ông tự cho là mình bắt đầu hoang tưởng vì thiếu nước.

Chiều ngày thứ tám, đoàn xe việt dã của Đài Truyền hình Hắc Long Giang đuổi kịp ông.

Họ đi tìm vì điện thoại vệ tinh của ông hỏng và hai bên đã mất liên lạc mấy ngày.

Nhóm này mỗi ngày đều lái xe dò lại dấu chân ông trên đường.

Và họ nói với ông rằng, song song với hàng dấu chân của ông, có một hàng dấu chân sói.

Theo con số ông đưa ra, con sói đã bám theo 94 km.

Đây là chỗ cần chính xác: rất nhiều bản kể ghi "hơn 90 km", nhưng chính ông đặt tên đoạn nội dung này là "Một con sói bám tôi 94 km", gắn với cuốn 《生死罗布泊》 — Sinh Tử Lop Nur.

Vì là sói đơn độc, theo cách ông giải thích, nó không tấn công.

Nó đi sau và chờ ông kiệt sức, say nắng, hoặc gục vì khát.

Tổ quay của Đài Truyền hình Hắc Long Giang là có thật; đài này có loạt tin về chuyến đi, trong đó có bản tin đưa cảnh người Lop đón ông trở về.

Nhưng không truy được bản tin hay bản ghi hình nào trong đó chính họ nói về dấu chân sói.

Nghĩa là nhân chứng có thật, còn lời chứng thì chưa xác minh được.

Điều đáng nói là con sói không bao giờ xuất hiện.

Nó không hiện ra, không tấn công, không có cảnh đối đầu nào.

Thứ duy nhất tồn tại của nó là một hàng dấu chân trên cát, do người khác đọc ra, chứ không phải ông.

Vì sao ông sống được

Ở đây mới là chỗ câu chuyện có sức nặng, và nó nằm trong bốn phép tính.

Phép tính thứ nhất là quãng đường.

Một nghìn một trăm km chia cho ba mươi mốt ngày ra 35,5 km mỗi ngày.

Một cuộc marathon dài 42,195 km.

Nghĩa là ông đi gần một quãng marathon mỗi ngày, liên tục trong một tháng, trên vỏ muối cong và cát mềm, với ba lô trên lưng.

Nhưng con số 35,5 km ấy còn là con số dễ chịu, vì nó giả định ông đi đủ 31 ngày.

Ông không đi đủ.

Hai ngày ở bia Bành Gia Mộc, hai ngày ở Lâu Lan, hai ngày đi tìm Tiểu Hà mộ địa, chưa kể những giờ nằm bẹt trong lều chờ bão cát qua.

Trừ ra, những ngày còn lại phải bù nhiều hơn hẳn.

Phép tính thứ hai là tải trọng.

Ông cho biết ba lô vào Lop Nur nặng 130 đến 140 cân Trung Quốc, tức khoảng 65 đến 70 kg.

Con số này cao hơn hẳn mức thường ngày trong mười năm đi bộ, mà báo Thiên Tân ghi là khoảng 48 kg.

Hai con số đo hai thứ khác nhau, và cả hai đều nên được ghi.

Phép tính thứ ba là nước, và đây là chỗ phép tính gãy.

Người đi bộ cả ngày trong sa mạc nóng cần khoảng 5 đến 8 lít nước một ngày.

Sổ tay sinh tồn sa mạc của quân đội Mỹ đặt mức uống 1 lít mỗi giờ khi nhiệt độ trên 38 °C, và với người lao động nặng dưới nắng 43 °C thì con số cả ngày lên tới 19 lít.

Số đo sinh lý trong môi trường sa mạc khô nóng cho thấy người đi bộ mất khoảng 1,2 lít mồ hôi mỗi giờ.

Cứ 10 tiếng đi ban ngày là mất chừng 12 lít, chưa tính mất qua hô hấp và nước tiểu.

Trong khi đó, nước ông cõng được là khoảng 5 kg, tức chừng 5 lít.

Chưa đủ một ngày.

Vậy nên chuyến đi không đứng trên sức người.

Nó đứng trên hậu cần.

Trước chuyến đi, nước, cháo bát bảo và bánh nướng được chôn sẵn dọc tuyến, mỗi 5 đến 10 km một điểm, mỗi điểm cắm một lá cờ nhỏ màu xanh và trắng để đánh dấu.

Đây là chi tiết chính ông xác nhận trong một cuộc phỏng vấn năm 2023.

Phép tính thứ tư là phép tính khiến toàn bộ chuyện này khó tin.

Nếu tuyến 1.100 km được cắm cờ mỗi 5 đến 10 km, thì phải có khoảng 110 đến 220 điểm chôn.

Trong 31 ngày, ông tìm được không quá 5 điểm.

Tỉ lệ tìm thấy dưới 5%.

Số điểm thật sự được chôn thì không xác minh được; chỉ biết quy tắc khoảng cách, và biết ông tìm được bao nhiêu.

Lý do các lá cờ biến mất không có gì bí ẩn: gió cát vùi lấp chúng, bão cát ngày 21 tháng 10 xoá gần hết dấu vết trên mặt đất, và ngay cả vết bánh xe của đoàn hậu cần cũng làm nhiễu việc định hướng.

Có đoạn ông phải đi gần 50 km trong hơn một ngày chỉ để tìm ra một điểm chôn nước.

Phần còn lại là cách người ta lấp một khoảng trống 95%.

Ông trữ nước tiểu trong chai.

Ông rạch ngón tay để mút máu.

Ông ăn rắn sống, ăn chuột, ăn kiến.

Những chi tiết này là tự thuật, nhưng chúng lặp lại nhất quán trên nhiều tờ báo lớn qua nhiều năm, gồm cả hãng thông tấn Trung Tân Xã.

Chúng không nên được đọc như chuyện gây sốc.

Chúng là hệ quả số học của một phép tính thiếu hụt kéo dài một tháng.

Còn câu trả lời của chính ông cho câu hỏi vì sao ông ra được, thì ngắn hơn nhiều.

Ông nói ông nghiên cứu Lop Nur hai mươi năm trước khi bước vào đó.

Những điều nhiều người kể sai

Con sói là chuyện 94 km, không phải 90 km — và nó là tự thuật. Rất nhiều bản kể lại đưa con số "hơn 90 km", nhưng chính Lôi Điện Sinh đặt tên đoạn nội dung này là "một con sói bám tôi 94 km". Quan trọng hơn con số: không có nguồn độc lập nào tường thuật vụ con sói. Toàn bộ chi tiết đi qua miệng ông. Tổ quay Đài Truyền hình Hắc Long Giang là có thật, nhưng không tìm được bản tin hay bản ghi hình nào trong đó chính họ nói về dấu chân sói.

Có hai vụ sói, xảy ra ở hai nơi và hai năm khác nhau, và chúng thường bị trộn làm một. Vụ trong bài này là một con sói đơn độc bám theo dấu chân ở Lop Nur, tháng 10 năm 2008. Vụ kia xảy ra tháng 7 năm 2002 ở A Lý, Tây Tạng, trên độ cao hơn 5.000 m, khi khoảng hai mươi con sói vây lều ông lúc nửa đêm; vụ này được các báo lớn ghi trong tiểu sử ông. Nhiều bài tổng hợp trên mạng ghép hai vụ thành một đàn sói ở Lop Nur. Không có đàn sói nào ở Lop Nur trong chuyến đi năm 2008.

Tên ông và tên đích đến bị viết sai rất phổ biến. Tên đúng là 雷殿生, với chữ 殿 như trong "cung điện", không phải 电 như trong "điện lực"; các bản chép máy từ video hay ghi thành 雷电生 hoặc 雷电声. Đích đến là phế thành 营盘 — Doanh Bàn — chứ không phải "银盘". Ngọc Môn Quan cũng thường bị chép sai thành "御门关".

"Người đầu tiên đi bộ ra khỏi Lop Nur" là một tuyên bố chưa có cơ quan độc lập phán quyết. Danh xưng này lưu hành ở hai phiên bản, "người đầu tiên kể từ Đường Huyền Trang" và "người đầu tiên trên thế giới", và nguồn tiếng Trung ghi rõ nó đến từ khảo chứng của truyền thông và của chính ông. Kỷ lục có thể khẳng định là kỷ lục Guinness tháng 11 năm 2010 về quãng đường đi bộ liên tục dài nhất; một kỷ lục thứ hai đôi khi được nhắc tới thì không xác minh được.

Kết

Điều đọng lại từ chuyến đi này không phải là ý chí.

Ý chí là thứ dễ kể và khó kiểm chứng.

Thứ kiểm chứng được là những con số, và những con số đều nói cùng một điều: kế hoạch đã sai.

Một trăm mười tới hai trăm hai mươi điểm chôn nước, tìm thấy chưa tới năm.

Năm lít nước trên lưng cho một ngày cần tám lít.

Ba mươi lăm cây số rưỡi mỗi ngày, trong đó có sáu ngày không đi được.

Đó là một hệ thống chuẩn bị suốt hai mươi năm, và nó vẫn hụt.

Người ta hay kể chuyện sinh tồn như thể chuẩn bị kỹ thì sẽ ổn.

Chuyện này kể ngược lại: ông chuẩn bị kỹ hơn gần như bất cứ ai, và vẫn phải uống nước tiểu của chính mình để bù vào phần kế hoạch không giữ được.

Cái ông giữ được, có lẽ, chỉ là biên độ đủ rộng để sai sót không lập tức thành cái chết.

Và ở phía sau, suốt 94 km, có một thứ đi song song với ông để chờ xem biên độ ấy có hết không.

Nó không bao giờ hiện ra.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.

• Nhân Dân Nhật Báo (bản hải ngoại), 22/2/2013 — 「雷殿生十年徒步中国」 — http://paper.people.com.cn/rmrbhwb/html/2013-02/22/content_1202336.htm
• China News (Trung Tân Xã), 14/7/2026 — 「雷殿生：被徒步拯救的人」 — https://www.chinanews.com.cn/sh/2026/07-14/10658992.shtml
• Thiên Tân Nhật Báo, 24/9/2024 — 「雷殿生 十年独行 徒步中国」 — http://epaper.tianjinwe.com/tjrb/h5/html5/2024-09/24/content_143094_1320955.htm
• Sohu, 2023 — Phỏng vấn 「专访知名探险者雷殿生：我准备了20年才能徒步走出罗布泊」 — https://www.sohu.com/a/709917912_121284943
• Sohu Thể thao, 15/11/2008 — 「雷殿生穿越罗布泊10年8万公里成为世界第一人」 — https://sports.sohu.com/20081115/n260651382.shtml
• 2345 Kids — clip chính chủ 「一匹跟了我94公里的狼《生死罗布泊》」 — https://mkids.2345.com/V/MzYxNjIxOTk4
• Wikipedia tiếng Trung — 营盘古城及古墓群 — https://zh.wikipedia.org/zh-my/%E8%90%A5%E7%9B%98%E5%8F%A4%E5%9F%8E%E5%8F%8A%E5%8F%A4%E5%A2%93%E7%BE%A4
• Sci. Rep. / PMC9633776 — nghiên cứu bình duyệt về khí hậu Lop Nur (mưa dưới 50 mm, bốc hơi 2.728 mm/năm) — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9633776/