Một lệnh cấm đẩy 250 người vào tuyến núi hoang

Trên một ứng dụng chia sẻ đường đi của dân leo núi Trung Quốc, tuyến này chỉ có hơn ba trăm lượt tải.

Ba trăm — cho một tuyến dài năm sáu chục cây số, vắt qua những con đèo cao hơn bốn nghìn mét, nơi bình thường chỉ có người chăn gia súc lui tới.

Con số đó có nghĩa là gần như không ai đi.

Trong tám ngày nghỉ lễ đầu tháng 10 năm 2025, hơn hai trăm năm mươi người cùng lúc có mặt trên tuyến ấy.

Không phải một đoàn.

Vài chục nhóm nhỏ, rời rạc, nhiều nhóm gồm những người vừa quen nhau trên mạng vài hôm trước.

Rạng sáng ngày 4, tuyết bắt đầu rơi.

Bối cảnh

Lãnh Long Lĩnh là đoạn phía đông của dãy Kỳ Liên Sơn, nằm vắt qua ranh giới hai tỉnh Cam Túc và Thanh Hải, tây bắc Trung Quốc.

Độ cao trung bình của tuyến trên bốn nghìn mét.

Các con đèo phải vượt còn cao hơn con số đó.

Người ta thường xuất phát từ thảo nguyên Bạch Hoa Chưởng thuộc huyện Túc Nam, thành phố Trương Dịch, phía Cam Túc, rồi đi xuyên núi về hướng huyện Môn Nguyên, châu Hải Bắc, phía Thanh Hải.

Có hai biến thể tuyến được cộng đồng chia sẻ với nhau.

Một bản dài khoảng năm mươi sáu cây số, tổng độ cao phải leo tích lũy một nghìn tám trăm ba mươi chín mét.

Bản còn lại dài khoảng sáu mươi tám cây số, leo tích lũy một nghìn sáu trăm hai mươi sáu mét.

Cả hai đều mất ba đến bốn ngày.

Về mặt giấy tờ, đây không phải tuyến du lịch.

Đây là khu chưa khai phá: không trạm tiếp tế, không điểm trú, gần như không sóng điện thoại, không ai trực.

Vậy mà đầu tháng 10 năm 2025, chỗ ấy đông người hơn nhiều điểm du lịch có bán vé.

Lý do trực tiếp nằm cách đó vài trăm cây số, ở một nơi tên là Trát Cát Na.

Trát Cát Na thuộc Cam Túc, là tuyến trekking nổi tiếng bậc nhất trong mùa lễ.

Cuối tháng 9 năm 2025, ở đó xảy ra một vụ tai nạn chết người.

Ngày 1 tháng 10 — đúng ngày đầu kỳ nghỉ tám ngày — chính quyền ra thông báo cấm trekking, thám hiểm và cắm trại ở các vùng chưa khai phá thuộc khu vực này.

Đây là chỗ mà câu chuyện rẽ hướng.

Hàng loạt nhóm đã mua vé, đã đặt xe, nhiều nhóm đã có mặt tại chỗ.

Kỳ nghỉ tám ngày một năm chỉ có một lần.

Họ không hủy.

Họ đổi mục tiêu.

Và mục tiêu được chọn là Lãnh Long Lĩnh, với lý do được lan truyền trên mạng: độ cao tương đương.

Từ ngày 2 tháng 10 trở đi, các nhóm lần lượt vào núi từ phía Cam Túc.

Cộng đồng mạng tự đặt cho mình một biệt danh, "dân tị nạn Trát Cát Na" — cách gọi này chỉ lưu truyền trên mạng, chưa thấy nguồn chính thống nào dùng.

Nhưng cơ chế mà nó mô tả thì có thật và đã được kiểm chứng: một lệnh cấm ở nơi này đẩy đám đông sang nơi khác, mà nơi khác ấy hoang dã hơn nơi vừa bị cấm.

Có ba thứ nữa cộng hưởng vào, và chúng không phải chuyện riêng của mùa lễ năm đó.

Thứ nhất là văn hóa săn "viên ngọc giấu kín".

Khi các tuyến chính thức quá tải và bị kiểm soát chặt, người chơi quay sang tìm những nơi chưa khai phá, ít người biết.

Cái mác "tuyến ngách, chưa ai đi" trở thành sức hút chứ không phải tín hiệu cảnh báo — mà trong nghề leo núi, "chưa ai đi" và "không ai đến cứu được" là cùng một câu.

Thứ hai là các ứng dụng chia sẻ đường đi bằng GPS.

Trên những nền tảng loại này, một người đi lọt là cả cộng đồng tải được đúng đường của người đó: tọa độ, biểu đồ độ cao, ảnh chụp dọc tuyến.

Vấn đề nằm ở chỗ file đường đi không kèm theo ba thứ quyết định sống chết — thể lực người đi trước, thời tiết hôm người đó đi, và trang bị người đó mang.

Con số so sánh cho thấy mức độ chênh lệch: trên ứng dụng, Lãnh Long Lĩnh chỉ hơn ba trăm lượt tải đường đi, trong khi Trát Cát Na hơn hai nghìn bảy trăm.

Một tuyến thật sự vắng, rồi đột ngột hứng cả đám đông của tuyến đông nhất.

Thứ ba là kiểu đội hình ghép tạm qua mạng.

Hơn hai trăm năm mươi người ấy không thuộc một đoàn nào.

Họ là nhiều nhóm nhỏ tách biệt, không đăng ký với ai, không có trưởng đoàn đủ năng lực, không đánh giá rủi ro trước chuyến đi, và trong nhiều nhóm thì các thành viên chỉ mới quen nhau trên mạng xã hội.

Cấu trúc ấy hoạt động được khi trời đẹp.

Nó không chịu nổi một cơn bão tuyết.

Chuyện xảy ra

Bốn giờ ba mươi sáng ngày 4 tháng 10 năm 2025, tuyết đổ xuống.

Kèm theo là gió mạnh và sương mù, có lúc tầm nhìn gần như bằng không.

Nhiệt độ trong những ngày đó, theo lời kể của một người đi tuyến có biệt danh "Tiểu Tiểu" thuật lại với báo chí Trung Quốc, ban ngày ở khoảng âm năm đến âm mười độ.

Ban đêm xuống dưới âm mười lăm.

Ở những chỗ cao nhất, cô ước chừng khoảng âm hai mươi.

Đây là điểm mà rất nhiều bản kể lại vụ này nói nhẹ đi: con số âm năm độ được lan truyền như "nhiệt độ thấp nhất", trong khi thực ra đó là nhiệt độ ban ngày.

Cái giết người là đêm.

Nhóm bảy người của người kể trên quyết định quay xuống.

Cô nói đã khuyên nhiều người khác rút theo, nhưng họ không nghe.

Những gì cô mô tả về trang bị của đám đông trên tuyến giải thích vì sao lời khuyên ấy quan trọng đến thế.

Có hai người dùng chung một bộ đinh bám tuyết.

Có người không mặc áo lông vũ.

Có người không mang túi ngủ, không mang lều.

Có người không có găng tay.

Có người mang theo túi mỹ phẩm nặng hơn túi ngủ mà họ không mang.

Cũng trong ngày 4 tháng 10, tại khu vực Lão Hổ Câu thuộc huyện Môn Nguyên, phía sườn Thanh Hải, một người đi bộ đến từ Đài Loan gặp nạn.

Người này là nhân viên của một doanh nghiệp Đài Loan đầu tư, được cử sang làm việc tại đại lục.

Đó là toàn bộ những gì có nguồn.

Không họ, không tên, không tuổi, không giới tính, không nơi làm việc — các cơ quan liên quan đã từ chối công bố những thông tin này, viện dẫn bảo vệ dữ liệu cá nhân và nguyện vọng của gia đình.

Bài này tôn trọng đúng ranh giới đó.

Nguyên nhân tử vong được xác định là hạ thân nhiệt kết hợp phản ứng độ cao.

Về ngày mất, các nguồn vênh nhau: tường thuật phía đại lục và lời nhân chứng đặt thời điểm gặp nạn vào ngày 4, trong khi truyền thông Đài Loan mô tả người này mắc kẹt hôm Chủ nhật và tử vong hôm thứ Hai, tức trong khoảng ngày 5 đến 6 tháng 10.

Chỗ nào nguồn chưa thống nhất thì ghi cả hai, không chọn bừa một con số cho gọn câu.

Mười hai giờ trưa ngày 5 tháng 10, Công an huyện Môn Nguyên nhận được tin báo cứu nạn.

Đó là lúc phía ngoài núi mới biết chuyện gì đang xảy ra bên trong.

Cuộc tìm kiếm

Chiến dịch khởi động ngay trong ngày 5.

Vì tuyến vắt qua ranh giới hai tỉnh, Thanh Hải và Cam Túc mở tìm kiếm từ hai đầu, một mũi từ hướng nam, một mũi từ hướng bắc, tiến vào giữa.

Quy mô lực lượng, theo thông báo chính thức: hơn bảy trăm năm mươi lượt người.

Trong đó có năm mươi kiểm lâm và nhân viên bảo vệ sinh thái — những người thông thạo địa hình vùng này, thứ không có phần mềm nào thay được.

Ba mươi tư nhân viên y tế nòng cốt.

Mười một máy bay không người lái.

Và ba mươi lượt ngựa.

Chi tiết cuối cùng đó đáng dừng lại một nhịp.

Ở độ cao trên bốn nghìn mét, tuyết dày, không đường xe, thứ chở được đồ tiếp tế vào tới nơi người mắc kẹt không phải trực thăng cũng không phải xe địa hình.

Là ngựa.

Trên lưng ngựa là áo bông, thực phẩm và bình oxy.

Máy bay không người lái tìm người từ trên cao; ngựa mang thứ giữ người ta sống cho tới lúc được tìm thấy.

Ngày 5 tháng 10, cùng lúc với chiến dịch, huyện Môn Nguyên và châu Hải Bắc ra thông báo nghiêm cấm hoạt động thám hiểm, trekking tại các khu vực chưa khai phá thuộc Lãnh Long Lĩnh.

Mười hai giờ hai mươi phút ngày 7 tháng 10 năm 2025, hai mũi tìm kiếm nam và bắc gặp nhau.

Chiến dịch kết thúc.

Tổng cộng hai trăm năm mươi mốt người được đưa ra khỏi núi: một trăm tám mươi sáu nam và sáu mươi lăm nữ.

Một người tử vong.

Trong số hai trăm năm mươi mốt người ấy, người nhỏ tuổi nhất mới mười lăm.

Nhóm mắc kẹt có nhiều sinh viên và cả học sinh trung học phổ thông.

Cần nói rõ một chỗ về con số: 251 là số người được đưa ra, không phải tổng số người đã vào tuyến.

Những nhóm tự rút xuống trước bão — như nhóm bảy người kể trên — không nằm trong con số đó.

Nên tổng số người thực sự có mặt trên Lãnh Long Lĩnh tuần lễ ấy cao hơn 251, nhưng cao hơn bao nhiêu thì không có nguồn nào biết.

Vì sao không kịp

Trong vụ này, người tử vong không hề đơn độc theo nghĩa vật lý.

Có đồng đội, có người qua đường, và cứu hộ đã lên đường.

Vẫn không kịp.

Lý do nằm ở chỗ hai thứ đang xảy ra trong cơ thể cùng lúc, và chúng phá hủy đúng một khả năng: khả năng tự đi xuống thấp.

Thứ nhất là hạ thân nhiệt.

Theo hướng dẫn thực hành lâm sàng của Wilderness Medical Society, hạ thân nhiệt là khi thân nhiệt lõi tụt xuống từ ba mươi lăm độ trở xuống ngoài ý muốn.

Ở mức nhẹ, khoảng ba mươi hai đến ba mươi lăm độ, người bệnh run mạnh và bắt đầu rối loạn vận động: tay vụng về, đi loạng choạng.

Nghe thì nhẹ.

Thực tế thì đây đã là ranh giới của tự cứu.

Bàn tay hết khéo nghĩa là không kéo nổi khóa áo, không bật nổi bật lửa, không dựng nổi lều, không mở nổi túi ngủ.

Tất cả những gì người ta mang theo để sống sót đều cần bàn tay mở chúng ra.

Ở mức vừa, khoảng hai mươi tám đến ba mươi hai độ, ý thức giảm và — đây là dấu hiệu chí mạng — người bệnh ngừng run.

Người xung quanh thường hiểu ngược: hết run là đỡ rồi.

Không phải.

Hết run nghĩa là cơ thể đã cạn khả năng tự sinh nhiệt.

Dưới hai mươi tám độ là hôn mê và nguy cơ ngừng tim.

Ngoài thực địa gần như không ai đo được thân nhiệt lõi, nên hướng dẫn của WMS khuyến cáo đánh giá bằng dấu hiệu lâm sàng — nghĩa là người đi cùng phải biết nhìn, mà phần lớn đội hình ghép tạm thì không ai được huấn luyện việc đó.

Vì sao thiếu trang bị là chí mạng, đến đây đã rõ.

Sinh nhiệt cần ba thứ: lớp cách nhiệt khô, năng lượng nạp vào, và một chỗ trú.

Ở âm mười lăm đến âm hai mươi độ ban đêm, cộng gió và quần áo ẩm, không lều và không túi ngủ nghĩa là không có bất kỳ cách nào để dừng lại hồi phục.

Dừng thì lạnh chết.

Đi tiếp thì kiệt sức.

Đó không phải hai lựa chọn, đó là một cái bẫy hai cửa.

Thứ hai là bệnh độ cao.

Trên bốn nghìn mét, người chưa thích nghi độ cao dễ mắc say độ cao cấp: đau đầu, buồn nôn, khó thở, mệt lả, mất ngủ.

Theo CDC Hoa Kỳ, tình trạng này có thể tiến triển thành hai thể gây tử vong.

Phù não do độ cao có dấu hiệu đặc trưng là mất điều hòa vận động — đi lảo đảo như say rượu, không đi nổi một đường thẳng — kèm lú lẫn, thay đổi ý thức, rồi hôn mê.

Một người đang leo cao mà đi lảo đảo là báo động đỏ, không phải "mệt thôi".

Phù phổi do độ cao thì bắt đầu bằng tức ngực, ho, khó thở khi gắng sức nhiều bất thường và tụt hiệu suất vận động thấy rõ.

Nếu bỏ qua, nó tiến tới khó thở ngay cả khi ngồi nghỉ, suy hô hấp, ho ra bọt hồng.

CDC nhấn mạnh một điều nhiều người không ngờ: phù phổi độ cao có thể gây tử vong nhanh hơn cả phù não.

Về tốc độ, cả hai thể thường khởi phát sau vài chục giờ ở độ cao và có thể xấu đi trong vòng một đêm.

Người tối qua còn đi được, sáng ra không dậy nổi.

Đó là lý do câu "hôm qua vẫn ổn" không có giá trị trấn an nào ở độ cao.

Điều trị hiệu quả nhất cho cả ba thể là một việc duy nhất: xuống thấp.

Nghi phù phổi độ cao thì phải tụt độ cao ngay, khoảng sáu trăm đến một nghìn hai trăm mét.

Thở oxy, thuốc, túi tăng áp di động đều chỉ là biện pháp cầm cự trong lúc xuống.

Bây giờ ghép hai thứ lại.

Lạnh và gắng sức là yếu tố nguy cơ của phù phổi độ cao.

Ngược lại, người đang phù phổi hoặc phù não thì kiệt sức, đi chậm, phải phơi mình ngoài trời lâu hơn, tức mất nhiệt nhiều hơn.

Chúng nuôi nhau.

Và cả hai cùng đòi một thứ thuốc giải duy nhất: xuống thấp, càng nhanh càng tốt.

Nhưng khi người bệnh đã mất điều hòa vận động và mất khéo léo bàn tay, họ không còn tự xuống được nữa.

Ở một nơi không sóng điện thoại, không tiếp tế, cách cửa núi nhiều giờ đến vài ngày đường, việc cứu hộ đến sau là gần như chắc chắn về mặt số học, không phải về mặt thiện chí.

Từ lúc tin báo tới nơi — mười hai giờ trưa ngày 5 — đến khi chiến dịch khép lại là hơn hai ngày.

Người gặp nạn thì đã ở trong bão từ ngày 4.

Đó là toàn bộ khoảng cách giữa "có người tới cứu" và "kịp".

Những điều nhiều người kể sai

Vụ này lan rộng chủ yếu qua các video kể chuyện, và bản kể lại phổ biến nhất chứa vài lỗi đủ nặng để cần nói riêng.

• Sai tháng. Nhiều bản kể ghi vụ việc xảy ra vào tháng 11, thậm chí nói mốc kết thúc cứu hộ là ngày 7 tháng 11. Toàn bộ sự việc diễn ra trong tháng 10 năm 2025, trong kỳ nghỉ Quốc khánh từ ngày 1 đến 8 tháng 10. Mốc kết thúc là 12 giờ 20 ngày 7 tháng 10. Lỗi này gần như chắc chắn sinh ra từ khâu bóc lời bằng máy: "tháng mười" trong tiếng Trung bị nghe thành "tháng mười một".

• Gán họ cho người tử vong. Một số bản kể gọi nạn nhân bằng một họ cụ thể, kèm chức danh "cán bộ quản lý" của một công ty. Không nguồn nào công bố họ tên người này; các cơ quan liên quan đã từ chối tiết lộ tuổi, giới tính và nơi làm việc theo nguyện vọng gia đình. Chức danh "quản lý" cũng không có nguồn — thứ duy nhất xác minh được là người này làm việc cho một doanh nghiệp Đài Loan đầu tư và được cử sang đại lục. Đặt một cái họ vào chỗ trống chỉ vì câu chuyện kể sẽ mượt hơn là việc không được phép làm.

• Nói nhẹ cái lạnh đi rất nhiều. Con số được lặp lại nhiều nhất là "nhiệt độ thấp nhất âm năm độ". Âm năm độ là nhiệt độ ban ngày. Theo lời nhân chứng, ban đêm xuống dưới âm mười lăm và chỗ cao nhất khoảng âm hai mươi. Chênh lệch mười lăm độ này không phải chi tiết trang trí — nó chính là khác biệt giữa một đêm khó chịu và một đêm chết người, và nó khiến người nghe hiểu sai hoàn toàn vì sao thiếu túi ngủ lại là chuyện sinh tử.

• Những con số không có nguồn đặt cạnh những con số có nguồn. Bản kể phổ biến nêu việc xả một hồ chứa với khối lượng nước rất cụ thể; con số ấy không tra ra được ở bất kỳ nguồn nào và bài này bỏ hẳn. Trớ trêu là ngay bên cạnh nó, các số liệu cứu hộ lại khớp chính xác thông báo chính thức: 251 người được đưa ra, 186 nam và 65 nữ, hơn 750 lượt cứu hộ, 11 máy bay không người lái, 30 lượt ngựa. Đúng và sai nằm chung một đoạn văn là lý do vì sao không thể tin cả cụm chỉ vì vài chi tiết kiểm tra thấy khớp.

Vụ này không phải câu chuyện về một người xui xẻo.

Nó là câu chuyện về việc nhu cầu vượt quá chỗ chứa.

Tân Hoa Xã đưa ra bộ số giải thích gốc rễ: Trung Quốc có khoảng ba trăm năm mươi triệu người ưa vận động ngoài trời, dự báo lên bốn trăm mười triệu vào năm 2027.

Trong khi đó, hệ thống đường mòn chính thức chỉ khoảng một trăm bảy mươi mốt nghìn tám trăm tuyến.

Còn số tuyến do chính người chơi tự mở, nằm hoàn toàn ngoài quản lý, là gần một triệu.

Cầu tràn ra ngoài cung hợp pháp, và phần tràn ấy chảy vào những nơi không ai trực.

Thêm vào đó, ở nhiều khu vực không có quy trình đăng ký rõ ràng, hoặc thủ tục rườm rà tới mức người đi ngại làm, hoặc họ sợ bị từ chối.

Nên họ đi chui.

Cấm một tuyến, như đã thấy ở Trát Cát Na ngày 1 tháng 10, không làm nhu cầu biến mất.

Nó chỉ đẩy nhu cầu sang tuyến kế bên — thường là tuyến ít người biết hơn, ít cứu hộ hơn, ít dấu vết để lần theo hơn.

Việc cấm vẫn có tác dụng của nó: tuyến Ao Thái bị cấm từ năm 2018, và tai nạn ở đó giảm hẳn sau đó.

Nhưng lệnh cấm chỉ giải quyết được một tuyến tại một thời điểm, còn ba trăm năm mươi triệu người thì vẫn ở đó, vẫn có tám ngày nghỉ, và vẫn có một ứng dụng đầy các đường đi tải về được trong ba mươi giây.

Ngày 5 tháng 10, Lãnh Long Lĩnh trở thành cái tên tiếp theo trong danh sách cấm.

Người nhỏ nhất được đưa ra khỏi núi hôm ấy mười lăm tuổi.

Điều em ấy vừa học được, bằng cách khó nhất, là thứ không có trong bất kỳ file đường đi nào tải về từ mạng: đường đi thì tải được, còn thời tiết, thể lực và cái túi ngủ thì không.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.

• 新京报 (Tân Kinh Báo) — thông báo chính thức về kết thúc cứu hộ: 251 người, 186 nam/65 nữ, hơn 750 lượt cứu hộ, 50 kiểm lâm, 11 drone, 30 lượt ngựa, 34 nhân viên y tế — https://www.bjnews.com.cn/detail/1759842376129287.html
• 新华社 (Tân Hoa Xã) — phân tích "251 người thoát hiểm, người nhỏ nhất 15 tuổi": số liệu 350 triệu người ưa vận động ngoài trời, 171.800 tuyến chính thức, gần 1 triệu tuyến tự mở, tiền lệ cấm tuyến Ao Thái — https://app.xinhuanet.com/news/article.html?articleId=6ca7f4361c5fdc2e8541dd9273c82868
• 凤凰网 (ifeng) — lời kể nhân chứng "Tiểu Tiểu": tuyết lớn 4h30 sáng 4/10, nhiệt độ ban ngày −5 đến −10 °C, ban đêm dưới −15 °C, cảnh trang bị thiếu — https://news.ifeng.com/c/8nIBjItig81
• 凤凰网甘肃 (ifeng Cam Túc) — điểm xuất phát Bạch Hoa Chưởng; tuyến 56 km/leo 1.839 m và 68 km/leo 1.626 m; nguyên văn thông báo cấm Trát Cát Na ngày 1/10 — https://gs.ifeng.com/c/8nNNi8QeGQJ
• Sixth Tone — "Whiteout: Trapped Trekkers Discover Dangers of 'Hidden Gems'": văn hóa hidden gems, ứng dụng chia sẻ track GPS, hiệu ứng dồn từ Trát Cát Na, nhóm ghép qua mạng — https://www.sixthtone.com/news/1017750
• Taipei Times — xác nhận nguyên nhân tử vong là hạ thân nhiệt kết hợp bệnh độ cao; ghi rõ việc từ chối công bố tuổi, giới tính, nơi làm việc theo nguyện vọng gia đình — https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2025/10/09/2003845203
• Wilderness Medical Society — Clinical Practice Guidelines for Out-of-Hospital Evaluation and Treatment of Accidental Hypothermia (2019 Update): phân độ 35/32/28 °C, dấu hiệu ngừng run — https://journals.sagepub.com/doi/10.1016/j.wem.2019.10.002
• CDC Yellow Book — High-Altitude Travel and Altitude Illness: AMS/HACE/HAPE, ataxia là dấu hiệu phù não, HAPE có thể tử vong nhanh hơn HACE, xuống thấp 600–1.200 m — https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/environmental-hazards-risks/high-altitude-travel-and-altitude-illness.html