Bức tường xi măng dưới đáy hang Font Estramar

Ai muốn lập kỷ lục lặn sâu nhất thế giới đều phải bơi ngang qua một bức tường xi măng ở dưới đó.

Bức tường không nằm chắn đường.

Nó nằm bên sườn tuyến chính, xây bằng những bao xi măng chồng lên nhau, bịt kín ba cái lối.

Nó được xây năm 1958.

Sau nó là một người tên Jean-Claude Guiter, mất tháng 7 năm 1955, và chưa từng rời khỏi chỗ ấy.

Năm 2017, người ta gắn lên bức tường đó một tấm bảng tưởng niệm.

Từ đó, việc bơi ngang một ngôi mộ không còn là chuyện tình cờ nữa.

Nó thành một nghi thức bắt buộc của bất cứ ai muốn xuống sâu hơn ở Font Estramar.

Bối cảnh

Font Estramar nằm ở xã Salses-le-Château, tỉnh Pyrénées-Orientales, miền nam nước Pháp, dưới chân khối núi Corbières maritimes.

Người địa phương còn gọi nó là Fontaine de Salses.

Nhìn từ trên bờ, đó chỉ là một vũng nước trồi lên giữa đồng, đổ ra đầm Leucate.

Không có vách đá dựng đứng, không có sóng, không có gì báo hiệu.

Đây là một résurgence — mạch nước ngầm trồi lên mặt đất — chứ không phải một cái hố.

Toàn bộ hệ hang nằm dưới nước, ngập hoàn toàn, không có một túi khí nào để nổi lên thở.

Nước ở đây là nước lợ: nước ngầm karst trộn với nước biển Địa Trung Hải thấm ngược vào lòng núi.

Nhiệt độ giữ gần như bất biến quanh năm, khoảng 17 đến 18 độ C.

Tuyến hang đã được lập bản đồ dài chừng 2.900 mét.

Chỗ sâu nhất từng có người chạm tới là âm 312,10 mét.

Đáy thật của nó thì đến giờ vẫn chưa ai biết ở đâu.

Chính vì thế Font Estramar là một trong những siphon sâu nhất thế giới, và là nơi các kỷ lục lặn hang lần lượt được lập rồi bị phá.

Lịch sử thăm dò ở đây kéo dài gần tám mươi năm.

Năm 1949, Dupas và Georges là những người đầu tiên xuống thử.

Năm 1951, Jacques-Yves Cousteau đến khảo sát.

Giữa thập niên 1950, kỹ thuật thời đó mới chỉ cho phép xuống khoảng 50 mét.

Thập niên 1970, Claude Touloumdjian thăm dò cụm hang khoảng một cây số đầu tiên, tới độ sâu 90 mét.

Ngày 15 tháng 8 năm 1997, Cyrille Brandt chạm mốc âm 164 mét.

Ngày 4 tháng 6 năm 2006, Pascal Bernabé xuống âm 184 mét.

Tháng 7 năm 2013, Jordi Yherla, thợ lặn người Catalonia, xuống âm 192 mét và phát hiện một khoang lớn mà về sau người ta đặt tên là Phòng của Jordi.

Ngày 16 tháng 8 cùng năm, Xavier Méniscus xuống âm 248 mét, men theo một vách dựng đứng phía dưới.

Năm 2015, cũng Méniscus, tới âm 262 mét, chỗ vách kết thúc và đường hang chuyển sang nằm ngang.

Ngày 30 tháng 12 năm 2019, ông xuống âm 286 mét, phá kỷ lục thế giới 283 mét mà Nuno Gomes giữ suốt 23 năm.

Ngày 3 tháng 11 năm 2023, Frédéric Swierczynski giành lại kỷ lục ở âm 308 mét.

Ngày 6 tháng 1 năm 2024, Méniscus xuống âm 312,10 mét, với hai máy thở tuần hoàn kín, hai scooter đẩy nước và mười một người hỗ trợ.

Đó là kỷ lục thế giới hiện hành.

Song song với danh sách kỷ lục ấy là một danh sách khác.

Tính đến năm 2026, Font Estramar đã ghi nhận ít nhất chín người chết.

Người đầu tiên là năm 1955.

Bảy vụ còn lại dồn vào quãng từ 2008 đến nay.

Và hiện còn hai thi thể nằm lại trong lòng hang, vì hai lý do hoàn toàn khác nhau.

Một người ở lại vì gia đình xin để ông yên.

Một người ở lại vì không ai lên tới được chỗ đó.

Chuyện xảy ra

Mùa hè năm 1955, một đoàn làm phim vào Font Estramar quay tư liệu.

Jean-Claude Guiter là một thành viên trong đoàn.

Ngày 3 tháng 7, buổi quay kết thúc và mọi người bắt đầu ra.

Khi lên tới mặt nước, đoàn phát hiện thiếu một người.

Trên đường quay ra, Guiter đã rẽ vào một nhánh cụt thuộc khu vực mà giới lặn gọi là Hành lang H.

Ông không tìm được lối thoát khỏi nhánh đó và chết đuối bên trong.

Đây không phải một vụ tai nạn ở độ sâu lớn.

Chỗ ông nằm không sâu.

Cái giết ông là hình thể của cái hang, không phải áp suất của nó.

Ở một hang ngập, mất phương hướng nguy hiểm ngang với hết khí, vì phía trên đầu không có mặt nước mà là đá.

Muốn ra, chỉ có đúng một cách: bơi ngược lại đúng con đường đã vào.

Nếu con đường ấy dẫn vào một cái túi đá không có đầu kia, thì không còn phương án nào khác.

Bảy mươi mốt năm sau, cơ chế giết người ấy vẫn y nguyên.

Bản tin của đài ICI về vụ tháng 1 năm 2026 vẫn nêu lại đúng đặc điểm đó khi giải thích vì sao việc tiếp cận khó: cấu hình hành lang phức tạp, nhiều nhánh, quãng đường dài dưới nước.

Vụ thứ hai xảy ra sáu mươi ba năm sau vụ Guiter, và nó liên quan tới hai người.

Ngày 28 tháng 6 năm 2018, Marc Sluszny, vận động viên thể thao mạo hiểm người Bỉ, gặp nạn khi lặn ở Font Estramar và mất tích.

Cơ chế tai nạn của ông không được nguồn chính thống nào mô tả.

Điều xác định được là ông không lên.

Spéléo Secours Français, tổ chức cứu hộ hang động của Pháp, triển khai chiến dịch tìm kiếm.

Đây là lực lượng tình nguyện, không phải lính chuyên nghiệp ăn lương.

Ngày 9 tháng 7 năm 2018, một tổ của SSF xuống nước.

Họ tiếp cận được vị trí thi thể ở độ sâu 125 mét.

Trên đường quay ra, một người trong tổ gặp tai nạn lặn.

Thông cáo chính thức của SSF viết đúng một câu về việc đó: "À leur retour, l'un d'eux, Laurent ROUCHETTE, a été victime d'un accident de plongée ayant entraîné son décès."

Trên đường quay ra, một trong số họ, Laurent ROUCHETTE, là nạn nhân của một tai nạn lặn dẫn tới tử vong.

Đồng đội đưa được thi thể ông lên mặt nước.

Laurent Rouchette bắt đầu lặn từ năm 1987 và lặn hang từ năm 1990.

Ông là thành viên Groupe Spéléologique de Corrèze, gia nhập Spéléo Secours Français năm 1995.

Ông không phải người ngoại đạo bị đẩy vào việc quá sức.

Ông là người đã làm nghề này gần ba mươi năm, và ông chết trong lúc đi lấy xác một người khác về cho gia đình người ta.

Viện công tố Pháp mở điều tra.

Độ sâu chính xác nơi ông gặp nạn không được công bố.

Con số "70 mét" lan truyền trên mạng không có trong bất kỳ thông cáo nào của SSF, và tuổi của ông cũng không.

Chiến dịch dừng lại.

Cuộc tìm kiếm

Với Guiter, cuộc tìm kiếm kéo dài ba năm.

Năm 1955 và năm 1956, hai chiến dịch quy mô được tổ chức.

Cả hai đều không tìm ra.

Điều đó không có gì khó hiểu nếu nhìn vào thiết bị của thời ấy.

Giữa thập niên 1950, giới hạn kỹ thuật của lặn hang là khoảng 50 mét, đèn yếu, không có máy thở tuần hoàn kín, và bản đồ hang thì gần như chưa có.

Người ta đi tìm một người trong một mê cung ngập nước mà chính họ cũng chưa vẽ được.

Mãi tới mùa xuân năm 1958, một đoàn quay phim khác vào hang.

Thợ lặn André Bonneau tìm thấy thi thể ông trong một ống khói đá thuộc Hành lang H.

Đến đây, câu chuyện rẽ theo hướng mà rất ít vụ tai nạn hang động đi tới.

Gia đình Guiter không yêu cầu đưa ông lên.

Họ xin để ông nguyên tại chỗ.

Nguyện vọng đó được tôn trọng.

Mùa thu năm 1958, thợ lặn của công ty SOGETRAM xuống làm một việc bất thường: họ bịt kín ba lối vào Hành lang H bằng những bao xi măng xây thành tường chắn.

Việc bịt lối có hai tác dụng cùng lúc.

Nó biến chỗ đó thành một ngôi mộ kín, đúng như gia đình mong muốn.

Và nó cũng khiến không thợ lặn nào còn có thể lạc vào cái nhánh cụt đã giết Guiter.

Từ năm 1958, Hành lang H không còn là hang có thể vào được nữa.

Nhưng những bức tường ấy không nằm ở một xó khuất.

Chúng nằm ngay trên tuyến Hành lang Nam, tức là tuyến chính mà mọi thợ lặn đi qua để vào sâu.

Đến nay chúng vẫn nhìn thấy được.

Ngày 18 tháng 11 năm 2017, một tấm bảng tưởng niệm mang tên Jean-Claude Guiter được gắn lên một trong những lối đã bịt đó.

Kể từ thời điểm ấy, người đang trên đường đi lập một kỷ lục thế giới sẽ bơi qua tên của người đã chết vì lạc đường trong chính cái hang này, hơn bảy mươi năm trước.

Với Marc Sluszny thì ngược lại hoàn toàn: người ta không dừng.

Sau cái chết của Laurent Rouchette, việc trục vớt vẫn tiếp tục, chỉ là bằng cách khác.

Ngày 17 tháng 8 năm 2018, thợ lặn người Ba Lan Krzysztof Starnawski tìm thấy thi thể Sluszny ở độ sâu 113 mét.

Ông được đưa lên.

Tính từ ngày mất tích, việc đó mất gần hai tháng, và đã phải trả bằng một mạng người.

Điều này quan trọng, vì nó thường bị kể sai: Marc Sluszny không nằm lại trong hang.

Laurent Rouchette cũng không.

Hai người còn ở lại Font Estramar là Jean-Claude Guiter, và một thợ lặn người Phần Lan 44 tuổi mất ngày 10 tháng 6 năm 2017, thi thể được xác định ở âm 234 mét.

Trường hợp thứ hai đó là một vụ riêng, có diễn biến riêng, và không nằm trong phạm vi bài này.

Ở đây chỉ cần biết một con số: 234 mét.

Vì chính con số đó giải thích tại sao không ai xuống lấy ông lên.

Vì sao không ai xuống được

Trước hết phải tách bạch hai chữ "không được" ở Font Estramar, vì chúng có hai nghĩa khác nhau.

Với Guiter, "không đưa lên" là một quyết định, không phải một giới hạn.

Thi thể ông nằm nông, trong tầm với của kỹ thuật ngay cả ở thập niên 1950.

Ông ở lại vì gia đình xin như vậy, và vì sau đó người ta đã xây tường bịt lối để giữ đúng nguyện vọng ấy.

Nếu muốn đưa ông lên, việc đầu tiên phải làm là phá một ngôi mộ có bia.

Với thi thể ở âm 234 mét thì ngược lại: đó là giới hạn vật lý, không phải lựa chọn tình cảm.

Người đọc thường hỏi một câu rất hợp lý: đã có người xuống tới 312 mét được, sao không xuống 234 mét lấy người lên?

Câu hỏi ấy nhầm lẫn giữa hai việc khác hẳn nhau: chạm tới, và mang về.

Ở độ sâu 234 mét, áp suất nước vào khoảng 24 atmosphere, tức gấp hai mươi bốn lần áp suất trên mặt đất.

Không khí thường ở đó là chất độc.

Oxy trong không khí, ở áp suất ấy, trở thành độc tố thần kinh gây co giật — mà co giật dưới nước nghĩa là chết đuối.

Nitơ gây say đến mức mất năng lực phán đoán.

Vì vậy thợ lặn buộc phải dùng hỗn hợp trimix siêu nghèo oxy, thay phần lớn nitơ bằng heli, và thở qua máy tuần hoàn kín.

Hỗn hợp ấy nghèo oxy tới mức không thở nổi ở gần mặt nước, nên trên đường lên người ta phải đổi khí nhiều lần theo từng tầng.

Rồi tới cái giá thứ hai: giảm áp.

Sau một thời gian ở áp suất lớn, heli và nitơ hoà tan vào máu và mô.

Lên nhanh thì chúng sủi thành bọt ngay trong cơ thể.

Vì thế vài phút ở chỗ sâu nhất phải đổi lại bằng nhiều giờ treo mình trong nước để xả khí ra từ từ.

Người sống sót trong vụ tháng 6 năm 2017 đã phải giảm áp khoảng 500 phút — hơn tám tiếng đồng hồ — chỉ để tự đưa thân mình lên, không mang theo bất cứ thứ gì.

Bây giờ cộng thêm một cơ thể vào bài toán đó.

Một thi thể không tự bơi, không tự điều chỉnh độ nổi, có thể vướng vào thiết bị và vào dây dẫn trong hang.

Kéo nó qua các hành lang hẹp làm tăng thời gian ở đáy, tăng gắng sức, tăng lượng CO₂ mà cơ thể người kéo thải ra trong một vòng thở kín.

Mà ở độ sâu lớn, khí thở đặc lại tới mức phổi không thể tăng thông khí để tống CO₂ ra — càng gắng sức càng tích lại, dẫn tới đau đầu, mất phán đoán, rồi bất tỉnh.

Nói cách khác, việc trục vớt tự nó tạo ra đúng điều kiện đã giết người mà nó đang đi tìm.

Và trong hang ngập thì không có nút thoát hiểm nào.

Phía trên đầu là đá.

Không thể bỏ dở mà nổi thẳng lên, không thể gọi ai xuống hỗ trợ, không thể đưa người bị nạn ra ngoài trong vài phút.

Mọi sự cố phải giải quyết tại chỗ, dưới hàng trăm mét đá.

Font Estramar còn có mấy đặc thù riêng làm mọi tính toán thêm bấp bênh, và bản tin ICI năm 2026 liệt kê đủ.

Hành lang phức tạp, nhiều nhánh, dễ lạc.

Quãng đường dưới nước dài: thi thể trong vụ tháng 1 năm 2026 nằm cách cửa hang khoảng 600 mét theo đường ngầm, ở độ sâu 125 mét.

Thuỷ văn biến động nhanh: đây là résurgence, nên một trận mưa lớn kiểu Địa Trung Hải đủ làm lưu lượng nước trồi tăng vọt, dòng chảy mạnh lên và tầm nhìn sập xuống.

Chính vì lý do đó mà chiến dịch năm 2026 phải hoãn nhiều tuần, mất từ ngày 11 tháng 1 tới ngày 2 tháng 3 mới đưa được người lên.

Có thời điểm dữ liệu điều kiện lặn ghi nhận tầm nhìn chỉ khoảng 2 mét.

Cộng tất cả lại, giới lặn kỹ thuật đi tới một kết luận gọn: đưa được một thi thể từ âm 234 mét lên đồng nghĩa với việc bắt nhiều người khoẻ mạnh lặp lại đúng chuyến lặn đã giết người đó, nhưng nặng nề hơn.

Đánh giá của những người trong cuộc là việc ấy không khả thi nếu không chấp nhận rủi ro quá mức.

Nhưng câu đó vẫn chỉ là một đánh giá kỹ thuật, và người ngoài cuộc luôn có quyền ngờ rằng nó thận trọng thái quá.

Bằng chứng đắt nhất bác lại mối ngờ đó thì Font Estramar đã tự đưa ra rồi, và nó được trả bằng mạng người.

Tháng 7 năm 2018, chiến dịch mà Laurent Rouchette tham gia là một chiến dịch trục vớt ở độ sâu 125 mét.

Một trăm hai mươi lăm mét chưa bằng nửa hai trăm ba mươi tư mét.

Đó là một chiến dịch có tổ chức, do lực lượng cứu hộ hang động quốc gia của Pháp thực hiện, với những người lặn hang chuyên nghiệp.

Rouchette là người đã lặn hang từ năm 1990.

Ông vẫn không lên được.

Nếu ở một nửa độ sâu, với một đội có tổ chức và một người dày dạn như vậy mà chuyện đó xảy ra, thì câu "không khả thi nếu không chấp nhận rủi ro quá mức" ở âm 234 mét không phải là lời từ chối cho tiện.

Nó là số học.

Những điều nhiều người kể sai

• "Hơn một nửa số ca tử vong ở Font Estramar là do ngộ độc CO₂." Không có nguồn nào đưa ra thống kê này. Trong các vụ năm 2012, 2016, 2023 và 2026, cảnh sát và viện công tố Pháp không công bố kết luận điều tra. Không thể gán nguyên nhân cho những vụ mà chính cơ quan điều tra chưa nói gì.

• "Marc Sluszny vẫn còn nằm trong hang." Không đúng. Thi thể ông được tìm thấy ở độ sâu 113 mét ngày 17 tháng 8 năm 2018 và đã được đưa lên. Laurent Rouchette cũng được đồng đội đưa lên ngay trong chiến dịch. Vụ 2018 là chuyện hai người chết, một người chết khi đi tìm người kia, chứ không phải chuyện hai thi thể ở lại.

• "Vụ tháng 1 năm 2026 làm số thi thể còn trong hang tăng lên ba." Không. Thi thể nạn nhân vụ đó đã được đưa lên ngày 2 tháng 3 năm 2026, sau khoảng bảy tuần chờ điều kiện nước. Số người còn nằm lại vẫn là hai.

• "Thi thể Guiter đã ngâm dưới nước tròn 70 năm." Con số này bị làm tròn tuỳ theo thời điểm người kể. Mốc gốc là ngày 3 tháng 7 năm 1955. Tính tới nay thì đã hơn 70 năm, và cách viết đúng là bám vào mốc gốc chứ không phải một con số tròn.

• "Người ta bịt lối vào Hành lang H để giấu vụ tai nạn." Ngược lại. Bức tường được xây năm 1958 theo nguyện vọng của gia đình, để giữ nguyên chỗ ông nằm và để không ai lạc vào nhánh cụt đó nữa. Năm 2017, một tấm bảng tưởng niệm mang tên ông được gắn công khai lên chính bức tường ấy.

Kết

Font Estramar là một trong số ít nơi trên thế giới mà hai bảng danh sách nằm chồng lên nhau trên cùng một tuyến đường.

Một bảng ghi những con số cứ lớn dần: 90, 164, 184, 248, 262, 286, 308, 312.

Bảng kia ghi những cái tên và những ngày tháng.

Điểm giao nhau của hai bảng là một bức tường xi măng bên sườn Hành lang Nam, có gắn tên một người mất năm 1955.

Bảy mươi mốt năm qua, cái hang không thay đổi gì cả.

Cái thay đổi là thiết bị: trimix, máy thở tuần hoàn kín, scooter đẩy nước, đội hỗ trợ mười một người.

Nhờ chúng, con người đã đi từ 50 mét xuống 312 mét.

Nhưng chúng không thay đổi được điều cơ bản: trong một hang ngập, phía trên đầu không phải mặt nước.

Và chúng không thay đổi được điều thứ hai, cái mà năm 2018 đã nhắc lại một lần nữa: đi lấy người về cũng nguy hiểm đúng như đi vào.

Ở giới lặn hang có một câu nói lưu truyền, rằng mục tiêu là đi xa hơn, chứ không phải chết trong lúc thử.

Đáy Font Estramar đến giờ vẫn chưa ai chạm tới.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.

• Wikipedia FR — Font Estramar — https://fr.wikipedia.org/wiki/Font_Estramar
• Plongée Infos — "Le plongeur perdu de Font Estramar" — https://www.plongee-infos.com/le-plongeur-perdu-de-font-estramar-des-pionniers-aux-nouveaux-explorateurs/
• Spéléo Secours Français — Hommage à Laurent Rouchette — https://www.speleo-secours.fr/hommage-a-laurent-rouchette-benevole-du-ssf-disparu-en-operation-de-secours/
• Spéléo Secours Français — thông cáo 9/7/2018 — https://www.speleo-secours.fr/?p=2576
• ScubaBoard — "Diver dead in Font Estramar, France" — https://scubaboard.com/community/threads/diver-dead-in-font-estramar-france.546203/
• Made in Perpignan — Gouffre de Font Estramar — https://madeinperpignan.com/gouffre-font-estramar-dangereux-pyrenees-orientales/
• ICI (France Bleu) — thi thể được định vị, việc trục vớt còn bấp bênh — https://www.ici.fr/infos/faits-divers-justice/le-corps-du-plongeur-localise-dans-le-gouffre-de-font-estramar-la-recuperation-encore-incertaine-6673035
• ICI — thi thể đã được đưa lên mặt nước (2/3/2026) — https://www.ici.fr/occitanie/pyrenees-orientales-66/salses-le-chateau/le-corps-du-plongeur-disparu-au-gouffre-de-font-estramar-a-ete-remonte-a-la-surface-7533436