Còn chưa đầy 400 mét nữa là tới đỉnh, anh quay đầu lại

Tám giờ hai mươi tối ngày 18 tháng 5 năm 2023, ở độ cao khoảng 8.450 mét trên sườn nam Everest, Phạm Giang Đào đi qua một chỗ đá lõm và nhìn thấy một người nằm nghiêng dưới đất.

Từ chỗ ấy lên tới đỉnh còn chưa đầy bốn trăm mét.

Anh đã chuẩn bị ba năm cho bốn trăm mét đó.

Trên Everest có một câu mà dân leo núi ai cũng thuộc, và không ai coi là lời nói suông: trên tám nghìn mét thì không có cứu hộ.

Không phải vì người ta nhẫn tâm. Trên đó không khí loãng tới mức, theo lời chính Phạm Giang Đào, chỉ cầm một chai nước lên thôi cũng đủ thấy kiệt sức. Đưa một người mất khả năng đi lại xuống khỏi vùng ấy thường cần bốn tới sáu người khoẻ.

Đêm hôm ấy, trên đoạn dốc đó, có hai người.

Phạm Giang Đào khi ấy ba mươi chín tuổi, trưởng đội leo núi tỉnh Hồ Nam — đội do chính anh gây dựng. Everest là mắt xích đầu tiên trong kế hoạch chinh phục bảy đỉnh cao nhất bảy châu lục của đội.

Người thứ hai là Tạ Như Tường, hơn anh mười mấy tuổi, dân leo núi kỳ cựu, từng là đội trưởng câu lạc bộ leo núi Sơn Ưng của Đại học Bắc Kinh — một trong những cái nôi leo núi lâu đời nhất Trung Quốc. Ông leo núi từ đầu thập niên 1990.

Cả hai đều đi cùng hướng dẫn viên người Sherpa của mình. Người đi với Phạm Giang Đào tên Lakpa. Người đi với Tạ Như Tường tên Pemba.

Đêm 18 tháng 5 là cửa sổ thời tiết thứ hai của mùa leo năm ấy — khoảng vài ngày hiếm hoi trong năm mà gió trên đỉnh đủ nhẹ để người ta lên được. Cả đoàn xuất phát từ trại C4, ở độ cao 7.950 mét, đi trong đêm để kịp lên đỉnh vào sáng hôm sau.

Người nằm dưới đất là một phụ nữ. Áo liền quần màu đỏ, thủng nhiều chỗ. Móc hãm của chị mắc kẹt vào dây cố định. Bình oxy đã cạn. Tay phải không có găng, đã đen lại vì bỏng lạnh. Chiếc găng mỏng ở tay trái chẳng chống được gì.

Chị đã ở đó khoảng một tiếng đồng hồ, tự gỡ nhiều lần không ra.

Chỗ ấy chỉ có ánh đèn đội đầu của người vừa tới. Ngoài vòng sáng ấy là đêm, là dốc, và sợi dây cố định chạy hút vào bóng tối cả hai đầu. Trên cả đoạn dốc không có ai khác.

Về sau người ta biết chị là Lưu Quần Anh, năm mươi tuổi, nhân viên một ngân hàng ở Chu Châu, Hồ Nam — cùng tỉnh với hai người đang đứng trước mặt chị. Sáng hôm đó, mười giờ ba mươi tám phút, chị đã lên tới đỉnh Everest. Chị đang trên đường xuống thì bị tách khỏi hướng dẫn viên của mình.

Chi tiết khiến Phạm Giang Đào chú ý đầu tiên không phải khuôn mặt. Anh nhìn thấy nhãn hiệu quần áo, và nghĩ: có lẽ là người Trung Quốc.

Người hướng dẫn khuyên anh đi tiếp.

Lời khuyên ấy không tàn nhẫn. Ở độ cao đó, dừng lại vì một người lạ có nghĩa là đặt cả mình và người đi cùng vào chỗ chết. Lakpa nói thẳng rằng anh không cứu được đâu.

Phạm Giang Đào đứng dậy đi tiếp.

Anh đi được chừng ba chục mét thì dừng lại.

Anh đứng đó, quay đầu nhìn xuống chỗ người phụ nữ nằm.

Ba chục mét phía sau, cái áo đỏ vẫn nằm nguyên chỗ cũ. Ngẩng lên thì trên cao là những đốm đèn của người đang đi tiếp, nối thành một hàng lên phía đỉnh. Không đốm nào dừng lại.

Trong đầu anh lúc ấy là ba năm chuẩn bị, mấy trăm nghìn tệ tiền trang bị, gần năm trăm nghìn tệ phí dịch vụ leo núi, và bốn trăm mét cuối cùng đang sáng lên trước mặt.

Rồi anh nói với hướng dẫn viên rằng chuyến leo của anh dừng ở đây. Sống hay chết thì anh cũng đưa người này xuống.

Đồng hồ lúc đó khoảng tám giờ bốn mươi lăm tối. Từ lúc nhìn thấy chị tới lúc quyết định, hai mươi lăm phút.

Anh quay lại, gỡ bình oxy dự phòng của mình cho chị thở. Anh đưa cho chị một chiếc găng tay của mình. Anh cho chị uống nước nóng, xoa hai bàn tay chị cho ấm lại.

Người phụ nữ thử đứng dậy.

Chị mất nửa tiếng mới đứng được.

Hai người đàn ông xốc nách chị, dò từng bước xuống dốc. Đoạn ấy dựng đứng, trượt chân là rơi. Ở độ cao đó, đi tay không mỗi bước đã phải thở một hơi. Họ vừa thở vừa đỡ thêm một người.

Không ai nói gì được. Ở độ cao ấy mở miệng là mất hơi. Chỉ có tiếng thở qua mặt nạ, tiếng đế giày đinh cào vào băng, và cứ vài bước lại một quãng đứng im để lấy lại sức.

Hơn một tiếng đồng hồ, ba người nhích được hơn trăm mét.

Khoảng mười giờ đêm, chị bất tỉnh. Họ vỗ cho chị tỉnh lại. Chị gắng nói rằng chị không đứng dậy nổi nữa.

Đến lúc này thì cả Phạm Giang Đào lẫn người hướng dẫn cũng gần cạn sức.

Họ đặt chị lại chỗ đó, và đi ngược lên tìm người.

Chưa đi được bao xa thì họ gặp Tạ Như Tường và hướng dẫn viên của ông đang lên.

Ông nghe xong, đồng ý cứu ngay.

Nhưng bốn người vẫn là ít. Để hai người Sherpa nhận việc — một việc nằm ngoài hợp đồng của họ, và là việc có thể lấy mạng họ — Tạ Như Tường đưa ra một lời hứa: đưa được người này xuống tới C4, ông trả mười nghìn đô la Mỹ.

Ông nói với người phụ nữ đang nằm dưới đất rằng có ông ở đây thì chị sẽ không chết.

Bốn người quay lại chỗ chị.

Tạ Như Tường đi trước mở đường. Phạm Giang Đào và hai người Sherpa thay nhau xốc chị. Cả người và đồ trên người chị nặng cỡ tám chục cân. Phạm Giang Đào về sau kể rằng đoạn ấy mệt hơn chạy một trăm cây số, mệt tới mức thở thôi cũng đau.

Có một chi tiết ở đoạn này ít người để ý. Cả hai người đàn ông đều đã cho đi phần oxy dự phòng của mình. Quãng đường xuống, họ đi trong tình trạng không còn oxy để phòng thân.

Khoảng mười hai giờ mười lăm sáng ngày 19 tháng 5, năm người về tới trại C4.

Ba mươi phút sau, các chỉ số sinh tồn của chị ổn định lại.

Bảy giờ ba mươi sáng, người của công ty tổ chức chuyến leo lên đón chị.

Tính từ lúc Phạm Giang Đào nhìn thấy chị dưới đất, mười một tiếng đã trôi qua.

Rồi trời sáng.

Như mọi người leo Everest, Phạm Giang Đào cũng mang theo một cái túi lớn. Trong túi là cờ: cờ cá nhân, cờ công ty, cờ nhà tài trợ, cờ trường học, cờ các tổ chức đã ủng hộ anh. Anh định giương chúng lên ở đỉnh.

Anh lấy chúng ra ở trại C4, chụp lần lượt từng lá một.

Nền ảnh là tuyết trước cửa lều và mấy cái lều khác cùng màu. Đỉnh núi nằm ở phía sau, cao hơn chỗ anh đứng gần bốn trăm mét, và có trong khung hình.

Về sau, khi được hỏi cảm giác lúc ấy, anh không nói về chuyện cứu người. Anh nói rằng trong đầu anh khi đó chỉ có mỗi một chuyện: mình đã không lên tới đỉnh.

Hai người nghỉ ở C4 vài ngày rồi mới xuống.

Việc họ vừa làm xong đêm đó — đưa một người mất khả năng đi lại xuống từ độ cao 8.450 mét, không thiết bị chuyên dụng, bốn người — là việc trong giới leo núi trước nay vẫn được coi là không làm được.

Chuyện lẽ ra kết thúc ở đó.

Nó không kết thúc ở đó.

Ngày 3 tháng 6, Phạm Giang Đào cho biết mười nghìn đô la hứa với hai người Sherpa đã được trả — do chính anh và Tạ Như Tường bỏ tiền túi, mỗi người năm nghìn.

Theo tường thuật của báo chí Trung Quốc thời điểm đó, trong khoản mười nghìn đô la ấy, người được cứu nhận chi trả bốn nghìn.

Con số bốn nghìn trên mười nghìn lan ra mạng xã hội Trung Quốc và bùng thành một trong những cuộc tranh cãi lớn nhất năm. Chủ đề đó thu hút hàng trăm triệu lượt xem trên Weibo.

Rồi mọi thứ trượt khỏi tầm kiểm soát. Nơi làm việc của người phụ nữ bị truy ra. Ảnh cá nhân của chị bị đào lên và phát tán. Người ta gọi chị bằng đủ thứ tên.

Điều đáng chú ý là hai người bị coi là "nạn nhân" trong câu chuyện đó lại là hai người lên tiếng dừng nó lại.

Đầu tháng 6, cả Tạ Như Tường và Phạm Giang Đào lần lượt đăng bài, đề nghị khép chuyện này lại và đừng nhắc nữa. Họ nói rằng lúc cứu, không ai ngồi tính tiền. Họ đã cứu chị rồi, và họ mong chị sống cho tốt. Họ đề nghị mọi người ngừng truy lùng, ngừng công kích, ngừng lăng mạ.

Ngày 10 tháng 6, công ty tổ chức chuyến leo — một doanh nghiệp leo núi ở Tân Cương — ra thông cáo. Họ thuật lại vì sao chị bị kẹt: sau khi lên đỉnh lúc mười giờ ba mươi tám sáng 18 tháng 5, trên đường xuống chị và hướng dẫn viên của mình đã tách nhau vì trục trặc trong trao đổi thông tin; sau đó móc hãm của chị kẹt vào dây cố định ở khoảng 8.450 mét và chị không tự gỡ được.

Công ty nhận đó là lỗi của mình, xin lỗi, và tuyên bố nhận chi trả toàn bộ chi phí phát sinh từ vụ cứu hộ.

Về phần người được cứu, chị nói rằng chị gần như không còn nhớ gì về quá trình mình được cứu — lúc ấy chị đã mê man. Chị từ chối trả lời báo chí. Sau đó có tin chị đã tìm gặp hai người để cảm ơn.

Ngày 23 tháng 5 năm 2023, Tổng hội thể thao tỉnh Hồ Nam ra thông cáo xác nhận vai trò chủ đạo của Phạm Giang Đào và Tạ Như Tường trong cuộc cứu hộ.

Sau đó là một chuỗi danh hiệu. Tháng 7 năm 2023, cả hai được trao danh hiệu tập thể kiến nghĩa dũng vi toàn quốc — phần thưởng nhà nước Trung Quốc dành cho người xả thân cứu người.

Nhưng ở nhà, phản ứng đầu tiên với Phạm Giang Đào không phải lời khen.

Bố mẹ anh khi đó sống ở thành phố khác. Nghe tin, hai ông bà bay tới chỗ anh. Theo lời anh kể lại trong một cuộc phỏng vấn, suốt hai ngày ở đó, hai ông bà làm đúng một việc: mắng anh. Mắng anh liều lĩnh, mắng anh không coi trọng mạng mình.

Lúc chở bố mẹ ra sân bay, anh không nhịn được nữa. Anh nói với mẹ rằng mẹ tới hai ngày, mắng con hai ngày, mà mẹ chưa hỏi con một câu là con đã nghĩ gì.

Anh kể mẹ anh khóc nhiều tới mức suýt không lên nổi máy bay.

Cái xe dừng ở khu trả khách sân bay, cửa mở, tiếng loa thông báo chuyến bay vọng ra. Ba người đứng đó thêm một lúc rồi mới đi.

Hai năm sau, anh vẫn nói về quãng thời gian đó bằng một cụm từ: bảy trăm ngày giày vò. Anh gặp ác mộng suốt hai năm. Anh rời khỏi tổ chức leo núi mà chính anh dựng lên.

Bởi trong giới leo núi, không phải ai cũng đứng về phía anh. Có người cho rằng hành động của hai người trái với tinh thần leo núi, và vô hình trung tạo sức ép đạo đức lên tất cả những người khác vẫn đang đi lên.

Đó là một tranh luận vẫn chưa có hồi kết.

Chín giờ mười bảy phút sáng ngày 24 tháng 5 năm 2025, Phạm Giang Đào đứng trên đỉnh Everest, ở độ cao 8.848,86 mét.

Lần này anh không đi đường cũ. Anh leo từ sườn bắc, phía lãnh thổ Trung Quốc — tuyến khó hơn tuyến thương mại phía nam. Để chuẩn bị, anh chạy mười tám giải chạy địa hình, cộng dồn độ cao leo được khoảng hai mươi mốt nghìn mét — tương đương leo Everest hai lần trước khi thật sự leo Everest.

Buổi sáng hôm đó trên đỉnh trời quang. Đứng ở chỗ ấy thì không còn gì cao hơn để nhìn lên nữa, chỉ có mây nằm thấp bên dưới và các đỉnh khác nhô lên khỏi lớp mây.

Bốn trăm mét bỏ dở của năm 2023, anh mất hai năm để đi nốt.

Tạ Như Tường không đi cùng. Ông bận việc.

Trong một cuộc phỏng vấn, người dẫn chương trình hỏi Phạm Giang Đào rằng nếu gặp lại một tình huống như thế, anh có cứu nữa không.

Anh nói cứu thì chắc chắn vẫn cứu.

Rồi anh nói thêm một câu rất tỉnh, và có lẽ là câu thật nhất trong toàn bộ câu chuyện này: lần này anh thuê hai người Sherpa. Để nếu lại gặp chuyện, anh có thể để lại một người cho nạn nhân, mà vẫn còn một người đưa anh lên đỉnh.

Anh đã trả giá một lần rồi, và anh tính trước cho lần sau.

VÌ SAO CỨU NGƯỜI Ở TÁM NGHÌN MÉT GẦN NHƯ LÀ CHUYỆN KHÔNG THỂ

Câu "trên tám nghìn mét không có cứu hộ" nghe như một lời biện hộ lạnh lùng. Thật ra nó là mô tả kỹ thuật.

Thứ nhất, không khí ở đó không đủ nuôi người. Từ 8.000 mét lên đỉnh, áp suất khí quyển chỉ còn khoảng một phần ba so với mặt biển, nghĩa là mỗi hơi thở đưa vào phổi chưa tới một phần ba lượng oxy bình thường. Cơ thể không còn hồi phục được nữa. Nó chỉ hỏng dần. Người ta gọi vùng này là vùng tử thần đúng theo nghĩa đen: mỗi giờ ở lại đó là một khoản trừ vào quỹ sống, không có cách nào bù lại ngoài việc đi xuống.

Thứ hai, mỗi người ở đó chỉ mang đủ phần cho chính mình. Bình oxy có hạn, tính toán theo đúng thời gian lên đỉnh và xuống. Cho người khác thở bình dự phòng của mình nghĩa là tự bỏ lớp bảo hiểm cuối cùng.

Thứ ba, không có phương tiện nào lên tới đó. Trực thăng cứu hộ ở Nepal thường chỉ lên tới khoảng 6.000 mét, cao nhất là quanh khu trại 2. Không khí quá loãng để cánh quạt bám. Từ độ cao trên đó trở lên, phương tiện cứu hộ duy nhất là cơ bắp người.

Thứ tư, và đây là chỗ khắc nghiệt nhất: khiêng người là bài toán nhân sự. Trên sườn dốc ban đêm, người khiêng phải giữ thăng bằng cho cả hai. Một cú trượt là mất cả nhóm. Đó là lý do trong lịch sử Everest có những trường hợp hàng chục người đi ngang qua một người đang hấp hối mà không dừng lại — không hẳn vì họ ác, mà vì phép tính không ra.

Đêm 18 tháng 5 năm 2023, phép tính cũng không ra. Chỉ có hai người, không phải bốn tới sáu. Không có thiết bị cứu hộ. Đang đêm. Trên dốc.

Họ vẫn làm.

Một chú thích nhỏ về con số. "Còn bốn trăm mét nữa tới đỉnh" là chênh lệch độ cao theo phương thẳng đứng, không phải quãng đường đi. Bốn trăm mét chiều cao ở vùng tử thần thường tương ứng với vài giờ leo. Cũng vì thế, khi Phạm Giang Đào quay đầu lại, thứ anh bỏ không phải mấy bước chân — đó là kết quả của ba năm.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.

• https://hunan.voc.com.cn/news/202305/22848212.html
• https://news.qq.com/rain/a/20230526A05PXO00
• https://www.chinadaily.com.cn/a/202305/27/WS64719e59a310b6054fad5645.html
• https://news.bjd.com.cn/2023/06/12/10461387.shtml
• https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_23361024
• https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_23387854
• https://www.sohu.com/a/689816878_121124690
• https://m.bjnews.com.cn/detail/1749087910168503.html
• https://news.qq.com/rain/a/20250605A02AET00
• https://www.scmp.com/news/people-culture/trending-china/article/3222402/
• https://explorersweb.com/everest-chinese-woman-refuses-pay-rescue/