
Bỏ xe đi bộ 52 km, thứ cứu họ lại là chiếc xe
Bốn người tuổi 60 lạc vào đường Trà Lãnh bỏ hoang ở Thanh Hải, đi bộ 52 km không gặp ai. Thứ gọi được cứu hộ là chiếc xe họ bỏ lại trong cát.
Thứ cứu được bốn người ấy không phải là đôi chân họ.
Họ đã dùng đôi chân rất nhiều, nhiều đến mức khó tin ở tuổi sáu mươi: khoảng năm mươi hai cây số đi bộ trên nền đất muối và cát, dưới một vùng trời không có bóng râm nào.
Hai lần rời xe, hai lần lê đi tìm người, và cả hai lần đều không gặp một bóng người nào.
Thứ thực sự gọi được cứu hộ tới là chiếc xe họ đã bỏ lại — một chiếc Cadillac XT5 nằm chết trong hố cát, cách lối ra chỉ khoảng tám cây số.
Một người lạ đi ngang qua đã nhìn thấy nó.
Người lạ ấy cũng đang đi nhầm đường.
Bối cảnh
Nơi xảy ra chuyện là thành phố Mang Nhai, tỉnh Thanh Hải, tây bắc Trung Quốc — rìa lòng chảo Sài Đạt Mộc, vùng địa hình yardang lớn nhất thế giới.
Yardang là những gò đất bị gió xói mòn hàng vạn năm, xếp hàng loạt, cùng một màu, cùng một hình dáng.
Đứng giữa vùng đó, mắt người gần như không tìm được vật mốc nào để định hướng.
Chính vì thế mà nó được đặt cho một cái tên rất dễ bán: "nơi giống Sao Hoả nhất trên Trái Đất".
Và chính vì thế mà có một con đường mang tên "đường Hoả Tinh số 1" (火星一号公路).
Con đường này dài khoảng 95–96 km, nối trấn Lãnh Hồ ra quốc lộ 315, thông xe tháng 6/2018.
Nó nhanh chóng thành trend trên các nền tảng video: "con đường đẹp nhất Trung Quốc", điểm check-in bắt buộc của dân tự lái.
Nhưng có vài điều mà các đoạn video ba mươi giây hiếm khi nói.
Đường Hoả Tinh số 1 đến nay vẫn chưa nằm trong mạng lưới công lộ quốc gia của Trung Quốc.
Nghĩa là không có đơn vị duy tu, không có trạm cứu hộ dọc tuyến.
Trên tám mươi phần trăm chiều dài tuyến không có sóng điện thoại.
Toàn tuyến không có làng, không có quán, không có trạm xăng.
Đó là bối cảnh chung.
Nhưng thứ khiến người ta lạc lại là một chuyện cụ thể hơn nhiều, và nó không liên quan gì tới sự khinh suất.
Từ trấn Lãnh Hồ đi khoảng sáu cây số trên quốc lộ 215 là tới ngã ba thứ nhất.
Rẽ phải ở đó là đúng: có cột mốc số 0, có một bức tượng điêu khắc đánh dấu điểm đầu đường Hoả Tinh.
Đi tiếp khoảng bảy cây số nữa thì tới ngã ba thứ hai, cạnh phế tích của một thị trấn dầu mỏ bỏ hoang.
Rất nhiều người dừng lại ở phế tích này để chụp ảnh — nó là một trong những khung hình đẹp nhất tuyến.
Và khi rời phế tích, nhiều người rẽ nhầm.
Rẽ trái ở ngã ba thứ hai là đường Trà Lãnh (茶冷公路): một tuyến đất nhiễm mặn-kiềm dài 135 km, nối Trà Lãnh Khẩu với trấn Lãnh Hồ, đã bỏ hoang gần hai mươi năm, nhiều đoạn bị cát vùi.
Đây là chỗ cần nói rất rõ, vì nó là toàn bộ lý do vụ việc này lặp đi lặp lại.
Hai con đường trùng tuyến ở đoạn đầu.
Nghĩa là cột mốc cây số trên đường Trà Lãnh không bắt đầu lại từ 0 — nó tiếp tục đếm từ khoảng cây số thứ tám, rồi tăng đều.
Người lái xe nhìn xuống, thấy cột mốc 20, rồi 40, rồi 60, số cứ nối tiếp nhau bình thường như mọi con đường bình thường khác.
Cách phân biệt duy nhất là sáu chữ 火星一号公路 in trên cột mốc đường Hoả Tinh; cột mốc đường Trà Lãnh không có sáu chữ ấy.
Đó là một chi tiết mà người đang lái xe giữa cảnh quan hùng vĩ gần như không có lý do gì để soi.
Cái bẫy thứ hai còn tinh vi hơn: khoảng năm mươi cây số đầu của đường Trà Lãnh nằm trong vùng lòng hồ khô, mặt đường phẳng lì.
Đoạn đó chạy còn êm hơn đường Hoả Tinh thật.
Không ai nghi ngờ một con đường đang đi rất êm.
Phải tới khoảng cây số 60, khi tuyến đường lấn vào vùng yardang, cát bồi và hố cát mới bắt đầu xuất hiện dày đặc — lúc đó thì đã quá xa để quay đầu một cách nhẹ nhàng.
Có biển cảnh báo không? Có.
Vì quá nhiều người đi nhầm nên công an đã bổ sung biển cảnh báo tại ngã ba thứ hai, và lối vào đường Trà Lãnh có biển cấm lưu thông.
Nhưng theo phân tích của báo The Paper, tấm biển chỉ hướng ở đó không hề ghi rằng con đường này đã bỏ hoang.
Nó chỉ ghi một dòng khô khan: "茶冷口 ← 135公里" — Trà Lãnh Khẩu, 135 km.
Một tấm biển ghi khoảng cách trông y hệt biển của một con đường đang hoạt động.
Và còn một tầng nữa: khi du khách nhìn thấy biển cảnh báo "vùng nguy hiểm, khu vực không người", họ thường nghĩ đó là cảnh báo của chính đường Hoả Tinh — vì đường Hoả Tinh vốn dĩ cũng là vùng không người.
Cảnh báo đúng, đặt đúng chỗ, nhưng bị chính bối cảnh của nó vô hiệu hoá.
Đó không phải là câu chuyện của những người ngu ngốc.
Đó là một cái bẫy hạ tầng.
Chuyện xảy ra
Nhóm gồm bốn người, hai nam hai nữ, đều đã nghỉ hưu, đều tầm sáu mươi tuổi, quê Tứ Xuyên.
Người kể lại nhiều nhất về sau là ông Trương, 61 tuổi; đi cùng có vợ ông, 60 tuổi, và hai người đồng nghiệp, trong đó có bà Hầu.
Họ đang tự lái từ Tân Cương về Tứ Xuyên và tiện đường ghé Lãnh Hồ để chạy thử đường Hoả Tinh số 1.
Đoàn có hai xe: một Toyota Land Cruiser Prado và một Cadillac XT5, cả hai đều mang biển Tứ Xuyên.
Sáng 26/07/2025, khoảng tám giờ, họ trả phòng ở trấn Lãnh Hồ và lên quốc lộ 215.
Qua ngã ba thứ nhất họ đi đúng.
Tới ngã ba thứ hai, cạnh phế tích thị trấn dầu mỏ, họ rẽ vào đường Trà Lãnh.
Không ai trong xe biết điều đó, vì mọi thứ vẫn diễn ra như dự kiến: cột mốc vẫn tăng, mặt đường vẫn tốt, cảnh vật vẫn đúng như trong các video họ đã xem.
Điện thoại mất sóng — chuyện này họ đã lường trước, vì tuyến đường nổi tiếng là không có sóng.
Cái họ không lường trước là mình không tải bản đồ offline.
Mất sóng cộng với không có bản đồ ngoại tuyến nghĩa là từ thời điểm đó trở đi, họ không còn cách nào biết mình đang ở đâu trên bản đồ.
Họ chỉ còn cột mốc để tin.
Và cột mốc thì đang nói dối một cách trung thực.
Đến khoảng cây số 90, chiếc Cadillac XT5 sa xuống một hố cát.
XT5 là một chiếc crossover đô thị, dẫn động hai cầu nhẹ, không phải xe địa hình thật.
Nhưng vấn đề lớn hơn là cả đoàn không mang theo bộ đồ nghề tối thiểu cho địa hình này: không ván cứu hộ, không xẻng, không tời.
Đây là điểm rẽ quan trọng nhất của toàn bộ câu chuyện, và cũng là sai lầm nặng nhất.
Họ đã đi 90 cây số trên một con đường mà họ vừa chứng minh được rằng mình đi qua được — vì họ vừa đi qua nó xong.
Quay đầu là một quãng đường đã biết chắc: dài, mệt, mất mặt, nhưng chắc chắn ra được.
Họ không quay đầu.
Bốn người dồn cả lên chiếc Prado và đi tiếp về phía trước, với suy nghĩ rằng chắc cũng sắp tới rìa vùng không người rồi.
Khoảng một cây số sau, chiếc Prado cũng sa lầy.
Trong vòng vài phút, họ mất sạch phương tiện.
Đêm 26 rạng 27/07, cả bốn người ngủ lại trong xe.
Đó là một quyết định đúng, và cũng gần như là quyết định đúng cuối cùng trong hai ngày kế tiếp.
Sáng 27/07, họ bới cát cứu xe bằng tay.
Không xẻng, không ván, dưới nắng cao nguyên.
Việc này thất bại, và nó tiêu tốn của họ một lượng nước và sức lực rất lớn để đổi lấy một xác suất rất nhỏ.
Năm mươi hai cây số đi bộ
Khi rõ ràng là không đào được xe lên, họ quyết định đi bộ tìm cứu hộ.
Lần thứ nhất, họ đi khoảng hai mươi cây số theo hướng Trà Lãnh Khẩu.
Không gặp ai.
Không thấy nhà, không thấy xe, không thấy dấu hiệu nào của con người trong hai mươi cây số ấy.
Rồi họ quay lại chỗ xe — thêm hai mươi cây số nữa.
Bốn mươi cây số, đi trong ngày, ở tuổi sáu mươi, trên nền đất muối.
Tính theo nguyên tắc sinh tồn thì việc rời xe khi không biết mình đang ở đâu là sai.
Nhưng việc họ quay về với xe lại là quyết định có thể đã cứu mạng họ, và ta sẽ thấy vì sao ở phần sau.
Trong ngày 27/07, nước cạn.
Đến cuối cùng, bốn người chỉ còn một chai, chia nhau nhấp từng ngụm.
Ở đây cần nói rõ một con số mà nhiều người kể lại đã hiểu sai, và nó sẽ được nhắc lại ở phần cuối bài: con số 40 độ hay được nhắc tới trong vụ này là nhiệt độ mặt đất, không phải nhiệt độ không khí.
Nhiệt độ không khí trung bình tháng 7 ở Lãnh Hồ chỉ khoảng 18 độ.
Nhưng nền đất muối trần dưới nắng cao nguyên có thể nóng tới mức đó, và ban đêm thì nhiệt độ tụt xuống dưới không.
Biên độ ngày đêm ấy mới là thứ bào mòn người ta: ban ngày mất nước qua nền đất nóng và bức xạ, ban đêm mất nhiệt.
Rồi họ nhìn thấy một thứ ở phía xa.
Một chiếc máy công trình.
Có máy thì phải có công trường; có công trường thì phải có người — đó là một suy luận hoàn toàn hợp lý, và trong hoàn cảnh đó, nó là hy vọng duy nhất trong tầm mắt.
Trước khi đi, bà Hầu làm một việc mà rất ít người trong hoàn cảnh ấy nghĩ ra.
Bà lấy thỏi son môi trong túi, viết lời cầu cứu lên một tấm bìa các-tông, rồi kẹp tấm bìa ra ngoài kính chắn gió.
Một món đồ trang điểm biến thành thiết bị cứu hộ.
Về mặt kỹ thuật sinh tồn, đây là hành động chuẩn sách giáo khoa: nếu buộc phải rời xe, phải để lại ghi chú.
Rồi bốn người đi bộ thêm khoảng mười hai cây số nữa để tới chỗ chiếc máy.
Chiếc máy đã bỏ hoang từ lâu.
Không có công trường.
Không có lều.
Không một bóng người.
Cộng lại: khoảng bốn mươi cây số lần một, mười hai cây số lần hai, tổng khoảng năm mươi hai cây số đi bộ trong chừng một ngày rưỡi.
Và kết quả của toàn bộ năm mươi hai cây số ấy là con số không.
Không gặp một con người nào.
Họ nấp dưới chiếc máy bỏ hoang — nó có bóng râm, và đó là lý do duy nhất còn lại để ở đó.
Vì sao xe cứu được họ
Trong khi bốn người đang đi bộ, một chuỗi sự kiện hoàn toàn khác đang chạy, và không ai trong họ biết.
Người nhà ở Tứ Xuyên mất liên lạc với đoàn.
Chiều 27/07, khoảng bốn đến năm giờ chiều, người nhà báo công an; thông cáo của công an Mang Nhai ghi mốc nhận tin là 16 giờ 50.
Đồng thời, họ đăng tin cầu cứu lên mạng.
Và ở đây xuất hiện nhân vật quan trọng nhất của vụ này, người không có tên trong bất kỳ bài báo nào.
Một cư dân mạng — cũng đang đi nhầm vào đường Trà Lãnh — đã đăng bài kể rằng anh ta nhìn thấy một chiếc Cadillac biển Tứ Xuyên sa lầy trong cát, cách lối ra Trà Lãnh Khẩu khoảng tám cây số, trên xe không có người.
Người này thấy con đường quá xấu nên sợ, quay đầu, và ra được.
Bài đăng ấy tới tay người nhà, người nhà chuyển cho công an Lãnh Hồ.
Đó là manh mối quyết định.
Tối 27/07, đồn công an Lãnh Hồ chia làm ba mũi: một mũi soi camera giám sát, một mũi rà sổ trạm kiểm soát, một mũi mang thiết bị cứu hộ vào vùng Gobi.
Sau khoảng tám giờ tìm kiếm liên tục trong đêm, họ tìm thấy chiếc xe thứ nhất.
Từ chiếc xe thứ nhất, họ lần ra chiếc xe thứ hai.
Từ chiếc xe thứ hai, họ mới lần ra người.
Khoảng một giờ sáng 28/07, cả bốn người được tìm thấy dưới chiếc máy công trình bỏ hoang, cách chỗ xe khoảng mười hai cây số.
Cảnh sát đưa nước ngay tại chỗ.
Bốn giờ năm mươi sáng 28/07, cả nhóm về tới trấn Lãnh Hồ.
Không ai chết.
Không ai bị thương nặng.
Chẩn đoán là mất nước nhẹ.
Hai chiếc xe sau đó được đào và kéo ra khỏi hố cát.
Bây giờ hãy nhìn lại chuỗi ấy theo đúng thứ tự.
Xe → cư dân mạng → mạng xã hội → người nhà → công an → xe 1 → xe 2 → người.
Đôi chân không xuất hiện ở bất kỳ mắt xích nào.
Đây chính là lý do vì sao nguyên tắc sinh tồn sa mạc được viết như nó đang được viết.
Hướng dẫn lái xe sa mạc của Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ, các tài liệu của DesertUSA và hướng dẫn an toàn của thành phố Yucca Valley (California) đều hội tụ về cùng một câu: ở lại với xe.
Lý do thứ nhất: một chiếc xe dễ được nhìn thấy từ trên không hơn một con người rất nhiều lần.
Trong vùng yardang, nơi mọi gò đất đều giống nhau, một người đi bộ gần như vô hình.
Một chiếc xe kim loại thì không.
Lý do thứ hai: chiếc xe là bóng râm duy nhất có sẵn trong bán kính hàng chục cây số.
Không có bóng râm thì tốc độ mất nước tăng vọt, và mất nước là thứ giết người trước cả đói.
Lý do thứ ba: chiếc xe là một kho vật tư — gương chiếu hậu để phát tín hiệu bằng nắng, còi, ắc-quy, đèn, thảm sàn, nhiên liệu.
Lý do thứ tư, và trong vụ này là lý do đắt nhất: chiếc xe là một điểm mốc cố định.
Người nhà biết bạn đi hướng nào thì đội tìm kiếm sẽ tìm ra chiếc xe.
Rời khỏi xe là phá vỡ toàn bộ logic của cuộc tìm kiếm đang được tiến hành cho chính bạn.
Các tài liệu này tóm gọn nó bằng một câu: bạn có thể sống nhiều ngày bên cạnh xe, nhưng có thể chết trong vòng một ngày nếu rời khỏi nó.
Ngoại lệ duy nhất được chấp nhận là khi bạn biết chắc chắn tuyệt đối mình đang ở đâu và tuyến đường ra là gì — và ngay cả khi đó, vẫn phải để lại ghi chú.
Nhóm bốn người này đã làm đúng phần ghi chú.
Tấm bìa các-tông viết bằng son môi ấy là một hành động hoàn toàn đúng chuẩn.
Nhưng nó nằm trên chiếc xe, còn họ thì ở cách đó mười hai cây số.
Mảnh bìa đó nằm đúng chỗ mà lẽ ra họ nên đứng.
Nếu họ ở lại bên xe, họ vẫn sẽ được tìm thấy — bằng đúng chuỗi manh mối đó, có lẽ còn sớm hơn — mà không phải lê năm mươi hai cây số ở tuổi sáu mươi trong tình trạng cạn nước.
Vụ này cũng không phải trường hợp cá biệt trên chính con đường ấy.
Đầu tháng 6/2025, một cụ ông 69 tuổi lái xe nhà di động một mình vào đúng đường Trà Lãnh, sa lầy, rồi cũng bỏ xe đi bộ.
Ông đi bộ mười lăm giờ liên tục, được tìm thấy tối 3/6, sống, nhưng thể lực kiệt quệ nghiêm trọng.
Dịp nghỉ 1/5/2025, một nhóm sáu người đi mô tô cũng rẽ nhầm ở ngã ba đó, phải trú trong một căn nhà bỏ hoang ở cây số 98, hết đồ ăn, chia nhau một chai nước nhặt được.
Chỉ trong khoảng ba tháng, ít nhất ba vụ lên báo trên cùng một con đường.
Khi cùng một cái bẫy sập xuống ba nhóm người khác nhau trong ba tháng, câu hỏi đáng hỏi không còn là vì sao du khách bất cẩn nữa.
Những điều nhiều người kể sai
40 độ là nhiệt độ mặt đất, không phải nhiệt độ không khí. Đây là lỗi phổ biến nhất khi vụ này được kể lại. Con số 40 độ trong nguồn gốc mô tả bề mặt nền đất muối phơi nắng, chứ không phải không khí xung quanh. Nhiệt độ không khí trung bình tháng 7 tại Lãnh Hồ chỉ khoảng 18 độ, và ban đêm còn tụt xuống dưới không. Sự nguy hiểm ở đây không nằm ở cái nóng hầm hập như nhiều người hình dung, mà ở biên độ ngày đêm cực lớn cộng với bức xạ mặt trời trên cao nguyên hơn 2.700 mét: ban ngày cơ thể mất nước rất nhanh dù không khí không hề nóng, ban đêm lại mất nhiệt. Biến con số bề mặt ấy thành nhiệt độ không khí là kể sai cơ chế, và người đọc sẽ chuẩn bị sai đồ.
"Họ đi vào đường Hoả Tinh số 1." Không. Họ chưa từng đặt bánh xe lên đường Hoả Tinh số 1. Nơi họ bị nạn là đường Trà Lãnh — một tuyến đất nhiễm mặn-kiềm dài 135 km, đã bỏ hoang gần hai mươi năm. Chi tiết này quan trọng vì nó thay đổi bản chất vụ việc: đây không phải tai nạn trên một tuyến du lịch đang vận hành, mà là chuyện lạc sang một con đường không còn ai duy tu. Cũng lưu ý con số bỏ hoang là khoảng hai mươi năm, không phải ba mươi năm như nhiều bản kể lại trên mạng.
"Họ ngu ngốc, thấy biển cấm mà vẫn đi." Cách kể này bỏ mất cơ chế thật. Hai con đường trùng tuyến ở đoạn đầu, nên cột mốc cây số trên đường Trà Lãnh vẫn tiếp tục đếm bình thường, khiến người lái tin mình đi đúng suốt chín mươi cây số. Năm mươi cây số đầu của con đường sai lại phẳng và dễ đi hơn con đường đúng. Tấm biển ở lối vào không ghi "đã bỏ hoang" mà chỉ ghi khoảng cách tới Trà Lãnh Khẩu, trông y hệt biển của một tuyến đang hoạt động. Và biển cảnh báo "vùng không người" thì bị chính bối cảnh vô hiệu hoá, vì tuyến du lịch mà họ định đi cũng là vùng không người. Việc ba nhóm khác nhau sập cùng một cái bẫy trong ba tháng nói lên nhiều điều về cách cắm biển hơn là về trí tuệ của du khách.
"Đây là vụ gia đình tám người bị kẹt trong sa mạc." Hai vụ khác nhau và thường bị trộn lẫn. Vụ tám người là tháng 8/2023: một gia đình đa thế hệ có trẻ em, đi một xe thương vụ, kẹt 28 giờ, huy động hơn 50 người và thiết bị, cứu trong khoảng 18 giờ. Vụ đang kể là 26–28/07/2025: bốn người đã nghỉ hưu tuổi sáu mươi, hai xe con, mất liên lạc hơn 30 giờ, do đồn công an Lãnh Hồ chia ba mũi tìm trong khoảng tám giờ. Một chi tiết nữa hay bị thêm thắt là biển số xe: các nguồn chỉ xác nhận cả hai xe mang biển Tứ Xuyên, không nguồn nào công bố mã biển cụ thể.
Kết
Có một thứ trong vụ này không được ghi tên ở bất cứ đâu.
Người cư dân mạng đã nhìn thấy chiếc Cadillac trong cát và đăng bài về nó không được phỏng vấn, không được nêu tên, không có mặt trong thông cáo nào.
Anh ta cũng đang đi nhầm đường, cũng sập đúng cái bẫy đó, chỉ khác là anh ta sợ và quay đầu.
Chính hành động quay đầu ấy đưa anh ta ra khỏi vùng không người, và chính việc ra được đã cho anh ta cơ hội kể lại thứ mình nhìn thấy.
Nếu phải rút ra điều gì từ hai ngày ở đường Trà Lãnh, có lẽ là hai điều rất khô khan.
Thứ nhất: khi phương tiện thứ nhất chết, câu hỏi không phải là còn bao xa nữa thì tới, mà là mình đã chắc chắn đi qua được bao nhiêu cây số phía sau lưng.
Thứ hai: trong một vùng mà mọi thứ trông giống nhau, đôi chân của một người sáu mươi tuổi không phải là công cụ tìm kiếm — chiếc xe mới là.
Bốn người ấy đã đi năm mươi hai cây số để tự đi tìm người cứu mình, và không gặp ai.
Thứ đi tìm người cứu họ, cuối cùng, là mảnh kim loại họ đã bỏ lại phía sau, với một tấm bìa các-tông viết bằng son môi kẹp ngoài kính chắn gió.
Cả bốn đều về được nhà.
Nguồn
Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.
- Tân Kinh Báo (新京报) — Phỏng vấn người trong cuộc, mốc xuất phát 26/07 và chi tiết viết cầu cứu bằng son môi — https://www.bjnews.com.cn/detail/1753704902129841.html
- Thông cáo Công an thành phố Mang Nhai (163 Thanh Hải đăng lại) — Mốc nhận tin 16:50 ngày 27/07, chia ba mũi tìm kiếm, về trấn 04:50 ngày 28/07 — https://qinghai.news.163.com/25/0730/14/K5NL24SO042898US.html
- Tencent News — Lời kể ông Trương 61 tuổi và vợ 60 tuổi, quãng đi bộ, mốc tìm thấy rạng sáng 28/07 — https://news.qq.com/rain/a/20250728A09KQ800
- Cực Mục Tân Văn (极目新闻) — Manh mối từ cư dân mạng đi nhầm đường, chiếc Cadillac cách lối ra Trà Lãnh Khẩu khoảng 8 km — https://www.ctdsb.net/c1716_202507/2496254.html
- Tencent News — Thông số đường Trà Lãnh: 135 km, đường đất nhiễm mặn-kiềm, bỏ hoang gần 20 năm; xác nhận mất nước nhẹ — https://news.qq.com/rain/a/20250728A081FV00
- The Paper (澎湃新闻) — Phân tích cơ chế lạc đường và bất cập của biển báo trên tuyến — https://m.thepaper.cn/newsDetail_forward_24417656
- Baidu Baike — Hồ sơ đường Hoả Tinh số 1: dài 95 km, thông xe 6/2018, chưa vào mạng lưới công lộ, trên 80% không sóng — https://baike.baidu.com/item/火星一号公路/66973458
- US National Park Service — Desert Driving Safety: nguyên tắc ở lại với xe, xe dễ nhìn thấy từ trên không hơn người — https://www.nps.gov/articles/000/desertdrivingsafety.htm


