Ngày người ta làm lễ truy điệu, anh vẫn đang bò xuống núi

Ngày 19 tháng 5 năm 1982, tại Nhật Bản, gia đình tổ chức lễ truy điệu cho Matsuda Hiroya, hai mươi sáu tuổi.

Cùng những ngày ấy, ở bên kia biển, Matsuda Hiroya vẫn đang bò xuống một sườn băng ở Tứ Xuyên. Anh đã bò như thế mười tám ngày.

Cống Ca cao 7.556 mét, là đỉnh cao nhất Tứ Xuyên. Người Trung Quốc gọi nó là "vua của những ngọn núi đất Thục".

Với dân leo núi, con số 7.556 ấy đánh lừa người ta. Nó thấp hơn ngưỡng tám nghìn mét — cái ngưỡng mà ai cũng coi là ranh giới của tử thần — nhưng độ khó thì không kém. Sườn núi dựng đứng. Sông băng chằng chịt khe nứt. Thời tiết đổi trong vòng vài phút.

Có một con số nói rõ hơn mọi lời mô tả: tính đến năm 2017, khoảng ba mươi hai người đã lên tới đỉnh Cống Ca.

Và ba mươi bảy người đã chết ở đó.

Số người chết nhiều hơn số người thành công.

Tháng 3 năm 1982, đội leo núi Ichikawa Sangakukai của Nhật Bản vào núi từ phía Hải Loa Câu, nhắm sườn đông Cống Ca.

Đội có bảy người. Matsuda Hiroya là một trong những người trẻ nhất.

Ngày 29 tháng 4, hai người được chọn đánh đỉnh: Matsuda Hiroya và Sugawara Shin. Những người còn lại lui về trại phía dưới.

Để đi nhanh, hai người mang theo rất ít: một ít sô cô la, mấy phong lương khô, một chút nước nóng.

Khoảng một giờ chiều, họ lên tới chỗ chỉ còn cách đỉnh một quãng rất ngắn.

Từ chỗ họ đứng, đường viền tuyết trên đỉnh đã hiện ra rõ ràng.

Còn năm mươi mét nữa.

Rồi bầu trời sập xuống.

Mây kéo tới, gió quật, tuyết đổ. Tầm nhìn tụt xuống dưới một mét — ở độ cao ấy, một mét nghĩa là không nhìn thấy cả người đi cùng dây với mình.

Đường viền tuyết vừa nãy còn rõ như một nét vẽ thì tan mất. Gió tới từ mọi phía cùng lúc, xô người nghiêng đi rồi lại đẩy ngược lại. Tuyết không rơi xuống mà bay ngang, đập vào mặt như cát. Tiếng gió lấp hết mọi tiếng khác, kể cả tiếng chính mình gọi.

Hai người vội đào một hố tuyết chui vào.

Nhiệt độ ngoài kia gần âm ba mươi độ.

Trong hố, bóng tối tới rất nhanh và không có gì để đo thời gian. Tiếng gió ngoài kia không lúc nào dứt, chỉ đổi cao thấp. Cái lạnh không đến từ ngoài vào nữa mà như dâng lên từ trong xương, và cứ vài phút lại phải cử động ngón tay một lần để biết chúng vẫn còn đó.

Họ nằm trong hố tuyết cho tới sáng hôm sau. Bão không hề nhẹ đi.

Họ quyết định xuống.

Trên đường xuống, họ còn liên lạc được với trại một lần cuối. Matsuda báo về rằng gió tuyết quá lớn, họ đang lạc đường.

Rồi bộ đàm tắt. Nhiều khả năng là hết pin.

Từ ngày 1 tháng 5, hai người mất liên lạc hoàn toàn.

Dưới núi, người ta tổ chức tìm kiếm theo kiểu giăng lưới trên sông băng. Đội viên còn lại, dân địa phương, người khuân vác — cả người Hán lẫn người Di — đều lên núi.

Thời tiết quá xấu để làm gì hơn thế.

Một tuần trôi qua. Không thấy gì.

Rồi đội leo núi phải đưa ra quyết định mà không ai muốn đưa ra: dừng tìm kiếm, rút khỏi trại nền.

Trước khi đi, họ làm một việc rất người. Họ lấy vật liệu quanh đó kết thành vòng hoa, đặt tại trại nền, và làm lễ tưởng niệm cho hai đồng đội ngay tại chỗ.

Họ để lại một mảnh giấy.

Trên giấy viết rằng họ sẽ không bao giờ quên hai người.

Rồi họ xuống núi.

Đúng lúc ấy, ở phía trên, hai người vẫn còn sống.

Họ đang buộc vào nhau bằng một sợi dây, tay cầm rìu băng, dò từng bước một xuống dốc.

Đoạn đường xuống ấy lấy đi của họ mọi thứ, theo đúng nghĩa đen.

Nước hết. Họ ngậm tuyết từng chút một — và dạ dày bắt đầu phản ứng.

Lương khô hết ngay từ ngày đầu. Họ cắn những sợi bông tuột ra từ áo lông vũ để trong miệng có cái gì đó.

Rìu băng của một người rơi xuống khe băng trong một cú trượt. Gậy leo núi gãy.

Một chiếc giày leo núi bên chân trái của Matsuda tuột ra khi anh bước qua khe nứt. Anh xé bao da máy ảnh, quấn quanh bàn chân trần.

Găng tay của Sugawara mất khi anh giằng dây. Hai bàn tay ông sưng lên, chuyển sang tím.

Cuối cùng, thứ duy nhất còn lại giữa hai người là sợi dây buộc chung.

Rồi trước mắt họ hiện ra một cái lều.

Qua trí nhớ đã mờ đi, cả hai nhận ra đó là trại số 1, ở độ cao khoảng năm nghìn mét.

Trong lều không còn gì ăn.

Sugawara ngồi tựa vào vách băng. Ông nói với Matsuda rằng ông cần nghỉ nửa tiếng.

Chỉ nửa tiếng thôi.

Matsuda cũng đã kiệt sức. Anh nhắm mắt lại.

Khi anh tỉnh dậy, chỗ Sugawara ngồi không còn ai.

Anh đi quanh trại gọi. Anh tìm suốt hai tiếng đồng hồ.

Người ta về sau cho rằng Sugawara, trong tình trạng mất nước nặng và hạ thân nhiệt, đã đi lang thang trong lúc không còn tỉnh táo, rồi rơi xuống một khe băng nào đó quanh đấy.

Người ta chưa bao giờ tìm được ông.

Từ đó Matsuda Hiroya xuống núi một mình.

Đoạn này là rừng tháp băng và dốc băng dựng. Hai bàn tay và hai bàn chân anh gần như đã mất hết cảm giác, nên anh không đi được nữa — anh dùng hai cánh tay bám dây, để cơ thể tụt xuống từng chút.

Mỗi mét tụt xuống là một lần anh phải dừng lại để chịu cho cơn đau đi qua.

Mặt băng dưới người anh trơn và xanh, chỗ dày thì đục như sáp, chỗ mỏng thì trong tới mức nhìn thấy bóng tối bên dưới. Nắng trên cao dội xuống trắng loá, không ấm chút nào, chỉ làm mắt đau. Xung quanh không có một màu nào khác ngoài trắng và xanh, không một tiếng động nào ngoài tiếng người anh trượt trên băng.

Mất thăng bằng, anh đập vào vách băng nhiều lần, tới mức rạn xương sườn.

Rồi anh tới được trại tiền phương.

Lều đã bị bão xé nát. Nhưng trong đống đổ ấy còn mấy hộp đồ hộp đông cứng và nửa bao gạo.

Anh bật lửa, đốt chính ống quần mình để hâm nóng hộp đồ hộp.

Nhưng nhiều ngày đói và lạnh đã làm dạ dày anh loét nặng. Anh không nuốt nổi thức ăn. Anh chỉ uống được vài ngụm nước trong hộp.

Chừng ấy cũng đủ làm anh thấy mãn nguyện. Đó là thứ nóng đầu tiên vào người anh sau nhiều ngày.

Hơi ấm chỉ đi được tới cổ họng rồi tắt, phần còn lại của người anh vẫn lạnh nguyên. Trời tối dần trong mảnh lều rách, gió luồn qua chỗ vải bị xé, mang theo tiếng lục cục của băng đâu đó phía trên. Anh nằm nghe, không biết là mấy giờ, cũng không còn nhớ đã bao nhiêu đêm như thế.

Đêm đó anh ngủ được một giấc.

Sáng hôm sau anh lại đi tiếp, hướng về trại nền. Anh tin đồng đội vẫn còn ở đó đợi mình.

Lúc rời Nhật, anh nặng bảy mươi cân.

Lúc này anh còn chưa tới bốn mươi.

Mặt anh phồng rộp vì bỏng lạnh. Râu và tóc đóng thành từng mảng băng. Mắt mờ đi vì mất nước và vì tuyết phản chiếu.

Nhìn lại phía sau, anh thấy vệt mình vừa đi qua không còn trắng nữa.

Trong đầu anh lúc ấy chỉ còn đúng một ý nghĩ: sống, để tìm được đồng đội.

Rồi anh tới trại nền.

Trại trống không. Lều rách. Không một bóng người.

Vải lều bung ra một bên, phần phật theo gió, rồi lại rũ xuống. Ngoài tiếng đó ra thì im. Anh đứng nghe một lúc, chờ có ai gọi tên mình, và không có gì cả. Chỗ nào cũng thấy dấu vết người vừa mới ở đây và đã bỏ đi.

Rồi anh nhìn thấy vòng hoa.

Và mảnh giấy các đồng đội để lại — mảnh giấy viết rằng họ sẽ không bao giờ quên anh.

Đến lúc đó anh mới hiểu ra: người ta đã thôi tìm anh rồi.

Anh khuỵu xuống. Ý thức bắt đầu mờ đi.

Trong lúc chập chờn, anh như thấy có mấy bóng người.

Anh không hoa mắt.

Đó là bốn người dân tộc Di đi hái thuốc trên núi: hai cha con Mao Quang Vinh và Mao Thiệu Quân, cùng hai chú cháu Nghê Dân Toàn và Nghê Hồng Quân.

Họ lại gần, rồi cả bốn đứng sững.

Không ai trong bốn người nói được câu nào. Người nằm dưới đất quần áo rách bươm, và nhìn một lúc họ mới dám tin đó là một người còn sống.

Trên cuốn sổ tay của người ấy có ba chữ: Matsuda Hiroya.

Bốn người nhận ra đây chính là thành viên đội leo núi Nhật Bản đã mất tích.

Hôm ấy là ngày 20 tháng 5.

Từ lúc anh mất liên lạc, đã mười chín ngày trôi qua.

Chỗ họ tìm thấy anh là khu Thành Môn Động, trên lưỡi băng Hải Loa Câu, độ cao khoảng 2.900 mét.

Từ chỗ gần sát đỉnh, anh đã tự đưa mình xuống tới đó.

Bốn người khiêng anh vào một cái lán bỏ hoang gần đấy, đốt lửa sưởi ấm, nấu cho anh ăn. Sáng sớm hôm sau, Mao Thiệu Quân và Nghê Hồng Quân chạy bộ xuống núi báo tin — một người mất hơn chín tiếng đồng hồ mới tới được chỗ có người.

Bệnh viện gần nhất cử ngay một đội cứu hộ vào núi trong đêm. Họ đi bộ dưới mưa hơn mười tiếng.

Tối 21 tháng 5, Matsuda Hiroya được đưa tới bệnh viện ở Lô Định, rồi chuyển tiếp về Thành Đô.

Lúc được đưa ra, ngoài chuyện toàn thân hoại tử vì bỏng lạnh, anh còn mang trên người hơn mười loại biến chứng cùng lúc: sốc nhiễm trùng, nhiễm trùng phổi, thủng dạ dày, nhiễm khuẩn huyết.

Bất kỳ cái nào trong số đó cũng đủ giết anh.

Trong lúc phẫu thuật, có lúc tim anh ngừng đập.

Sau hơn bốn mươi ngày cấp cứu, anh sống.

Nhưng anh mất vĩnh viễn hai chân, và gần hết các ngón tay. Chỉ còn giữ lại được một phần ngón cái và ngón trỏ.

Ngày 12 tháng 7, Matsuda Hiroya lên máy bay về Nhật.

Trước khi đi, anh nói một câu mà về sau được nhắc lại rất nhiều: anh là người Nhật, nhưng cũng có thể nói anh là người Trung Quốc — bởi máu chảy trong người anh bây giờ là máu người Trung Quốc.

Đó không phải một lời hoa mỹ.

Trong thời gian điều trị, anh được truyền 12,7 lít máu. Số máu ấy do mười bảy người Hán và người Di cùng hiến.

Mùa thu năm ấy, đội leo núi Nhật Bản quay lại Cống Ca tìm thi thể Sugawara Shin. Họ không tìm được gì. Trong chuyến đi đó, một thành viên của đoàn tử nạn vì sốc độ cao.

Năm 1983, Matsuda Hiroya lắp chân giả, mang quà quay lại thị trấn Mộ Tây, tìm gặp và cảm ơn bốn người đã cứu mình.

Năm 2002, anh cùng mẹ và anh trai quay lại Hải Loa Câu lần nữa.

Năm 2019, Mao Quang Vinh — người đầu tiên nhìn thấy anh nằm trên tuyết — được chẩn đoán ung thư thực quản. Nghe tin, Matsuda gửi thư sang, và gửi kèm mấy tấm ảnh của mình theo đúng ý ông cụ muốn.

Trong một lần trả lời phỏng vấn, ông cụ nói một câu rất lạ. Ông không nói về công cứu người. Ông nói rằng dù sao thì cũng vẫn là muộn — hồi ấy ông hay đi đào thuốc ở vạt núi đó, giá mà ông phát hiện ra thằng bé sớm hơn, thì nó đã không đến nỗi thành tàn tật.

Ngày nay Hải Loa Câu đã thành công viên sông băng.

Con đường mà người ta khiêng Matsuda Hiroya xuống núi năm ấy đã được làm thành một lối đi cho khách tham quan, và được đặt theo tên anh.

Chỗ trại nền cũ — nơi anh bò tới, nhìn thấy vòng hoa của chính mình, rồi ngã xuống — bây giờ là trại số 3 của công viên.

Khách du lịch đi ngang qua đó mỗi ngày.

Còn ba câu hỏi mà người nghe chuyện này thường hỏi.

Vì sao một ngọn núi "chỉ" hơn bảy nghìn mét lại giết nhiều hơn cứu. Độ khó của một ngọn núi không nằm ở chiều cao, mà ở chỗ phải đi qua cái gì để lên tới đó. Nhiều đoạn sườn đông là leo trên băng cứng chứ không phải đi trên tuyết. Phía dưới là sông băng và băng tích — đá vụn lẫn băng, bề mặt thay đổi theo mùa. Cống Ca lại đứng đơn độc ở rìa đông cao nguyên, nơi hơi ẩm từ đồng bằng dội thẳng vào sườn núi, nên trời quang có thể thành bão trắng trước khi một đội kịp lùi xuống một trại. Cộng lại, dân leo núi xếp Cống Ca ngang nhóm đỉnh tám nghìn mét về độ khó, và tỷ lệ ba mươi hai người lên đỉnh so với ba mươi bảy người chết là hệ quả của cách xếp ấy, chứ không phải một con số ngẫu nhiên.

Vì sao bỏng lạnh dẫn tới phải cắt bỏ chi. Ở gần âm ba mươi độ, cơ thể ưu tiên giữ ấm cho tim, phổi và não. Nó làm việc đó bằng cách co mạch máu ở tay chân lại, chấp nhận hy sinh phần ngoài cùng. Máu không tới nữa thì mô ở đó không còn được nuôi; nước trong mô đóng băng, tế bào hỏng. Nếu được sưởi ấm sớm, phần lớn tổn thương còn có thể hồi. Nhưng nếu tình trạng ấy kéo dài nhiều ngày — và Matsuda ở trong nó suốt mười chín ngày — thì mô mất máu nuôi quá lâu sẽ chết hẳn, tức hoại tử. Mô chết không sống lại được, và nó là môi trường cho nhiễm trùng lan ngược vào trong. Đến lúc đó, cắt bỏ không còn là lựa chọn chữa bàn chân hay ngón tay nữa, mà là cách duy nhất để giữ lấy phần người còn lại. Hai chân và gần hết các ngón tay của anh mất là vì vậy.

Vì sao Matsuda sống mà Sugawara thì không. Đây là câu khó nhất, và câu trả lời trung thực là: không ai biết chắc. Chỉ có thể nêu những gì khác nhau giữa hai người.

Thứ nhất là độ cao. Cả hai cùng đi xuống, nhưng Sugawara dừng lại ở trại số 1, khoảng năm nghìn mét. Matsuda tiếp tục đi, và mỗi trăm mét xuống thấp là không khí đặc hơn một chút, nhiệt độ nhích lên một chút. Cái mà người ta gọi là "xuống thấp" thực ra là mỗi giờ trôi qua lại bớt khắc nghiệt hơn giờ trước.

Thứ hai là ý chí di chuyển. Mất nước nặng và hạ thân nhiệt làm người ta lú lẫn trước khi làm người ta gục — nghĩa là giai đoạn nguy hiểm nhất là lúc còn đi được nhưng không còn biết mình đi đâu. Sugawara rơi vào đúng giai đoạn đó. Matsuda thì giữ được một ý nghĩ duy nhất và bám vào nó: xuống, để tìm đồng đội. Một mục tiêu đơn giản đến mức đầu óc đã hỏng vẫn còn cầm được.

Thứ ba, và không nên nói tránh, là may. Anh bò tới đúng vạt núi mà bốn người Di hay lên hái thuốc, và tới vào đúng ngày họ lên. Sớm hơn hay muộn hơn vài hôm thì không ai đi ngang qua đó cả. Bản thân ông Mao Quang Vinh, gần bốn mươi năm sau, vẫn nói rằng ông tìm ra muộn. Nếu sớm hơn nữa thì anh đã không mất hai chân. Nếu muộn hơn thì đã không có câu chuyện này.

Một chú thích về các con số. Độ cao đỉnh Cống Ca được ghi khác nhau tuỳ nguồn: phần lớn tài liệu ghi 7.556 m, một số nguồn ghi 7.508,9 m. Bài này dùng 7.556 m. Còn chi tiết "còn năm mươi mét nữa là tới đỉnh" là theo tường thuật của chính đoàn leo núi — đó là ước lượng của hai người đang đứng trong bão, chứ không phải một phép đo. Ghi lại đúng như họ kể, và ghi luôn cả chỗ vênh, thì trung thực hơn là chọn lấy một con số cho gọn.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ Bách khoa Baidu, Wikipedia tiếng Nhật, Cam Tư nhật báo, china.com.cn và Sohu. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.