Ba đứa trẻ đang chơi bên hồ thì thấy một người nổi lên, úp mặt xuống nước

Ba thiếu niên đang chơi bên mép hồ thì thấy một bóng đen nổi lên giữa mặt nước.

Người ấy nổi úp mặt xuống, không cử động. Mấy em nhìn một lúc mà chưa thấy có gì lạ — hai người đàn ông kia mang bình khí, họ vẫn lặn xuống lặn lên suốt buổi sáng, và một người cúi mặt xuống nước để nhìn theo bạn lặn của mình thì cũng bình thường thôi.

Rồi một em để ý ra chỗ đáng sợ.

Không còn bọt khí nào sủi lên.

Một người đang thở dưới nước thì mặt hồ phía trên đầu họ lúc nào cũng lấm tấm bọt. Chỗ này thì phẳng lì.

Ba em bơi ra. Các em gọi. Không có tiếng đáp.

Lúc đó là khoảng giữa trưa ngày thứ Tư, 22 tháng 6 năm 2022.

Chỗ ấy tên là Buford Spring, người địa phương quen gọi là Buford Sink — một cái hố nước nằm trong Khu Quản lý Động vật hoang dã Chassahowitzka, hạt Hernando, bang Florida.

Nhìn từ trên bờ, nó không giống một nơi giết người.

Nước trong tới mức nhìn thấy đáy, nhiệt độ quanh năm khoảng hai mươi độ. Muốn tới được đây phải lội qua đầm lầy chừng bốn trăm mét, không đường mòn, vác bình khí trên vai; sách hướng dẫn lặn của vùng còn nhắc người đi phải để ý cá sấu.

Phí vào khu là ba đô la một ngày, hoặc hai mươi sáu đô rưỡi cho vé năm. Trước khi xuống nước, thợ lặn phải nộp đăng ký lặn cho cơ quan bảo tồn cá và động vật hoang dã bang Florida — tờ giấy ấy miễn phí, nhưng bắt buộc, và phải khai cho từng người, từng lần lặn.

Bên dưới mặt nước phẳng lặng ấy là hệ hang ngầm được xem là lớn thứ hai của Florida, chỉ sau Wakulla. Chỗ sâu nhất chạm gần một trăm bảy mươi feet — khoảng năm mươi mốt mét.

Cái bẫy của Buford nằm ở chỗ khác, tinh vi hơn con số ấy.

Nó có một khoang cavern rất rộng — phần hang còn nhìn thấy ánh sáng lọt vào từ cửa. Người lặn giải trí bơi vào đó vẫn thấy đường, vẫn thấy quầng sáng phía sau lưng mình. Cái họ không thấy là khoang sáng ấy đã trôi tuột qua mốc một trăm ba mươi feet — giới hạn của lặn giải trí — từ lúc nào không hay. Bên trong nữa là hệ cave thật sự: hang tối, chỉ dành cho người có huấn luyện riêng và thiết bị riêng.

Ở độ sâu vượt mốc ấy còn có thêm một thứ nữa: mê man do nitơ. Áp suất làm khí nitơ tác động lên thần kinh, khiến người ta suy nghĩ chậm lại và ra quyết định tệ đi — mà lại không tự biết mình đang tệ.

Edd Sorenson, huấn luyện viên lặn hang đã hơn hai mươi lăm năm làm công việc đưa thi thể lên khỏi các hang ngầm Florida, nói về nơi này bằng một câu ngắn: nó thu hút rất nhiều thợ lặn nước mở. Nó sâu hơn giới hạn giải trí. Nên rất nhiều người không nhận ra mối nguy tiềm tàng của độ sâu.

Cách Buford chừng sáu dặm, khoảng chín cây số đường chim bay, là Eagle's Nest — cái hang ngầm sâu gần ba trăm feet mà dân lặn Florida gọi thẳng là "gác xép của thần chết". Từ năm 1981 tới nay, ít nhất khoảng một tá thợ lặn đã bỏ mạng ở đó.

Hai chỗ ấy nằm trong cùng một vùng đầm lầy. Cùng một tầng đá vôi. Cùng một thứ nước xanh trong đánh lừa người ta.

Và Buford không phải là nơi thiếu lời cảnh báo. Cẩm nang lặn của vùng viết thẳng ra rằng ngay cả thợ lặn hang có kinh nghiệm cũng đã bỏ mạng ở đây. Thông lệ của dân lặn tại chỗ là để bản sao vé vào khu và bản sao thẻ chứng chỉ lặn hang trên táp-lô xe, để lực lượng chức năng còn kiểm tra được trong lúc mình đang ở dưới nước — một thói quen sinh ra từ việc người ta hiểu rằng chỗ này có thể là nơi mình không lên nữa.

Cái không có ở Buford là những thứ một bãi tắm bình thường luôn có. Không nhân viên cứu hộ. Không hàng rào. Không đường cho xe cứu thương chạy tới mép nước. Không ai đứng ở bờ để hỏi hai người định xuống sâu bao nhiêu.

Ba thiếu niên tới hồ từ khoảng chín giờ sáng. Một em mười bảy tuổi, hai em mười lăm. Các em tới để bơi.

Khoảng mười một giờ, hai người đàn ông tới, mang theo đồ lặn.

Người lớn tuổi hơn là Stephen Roderick Gambrell, sáu mươi ba tuổi. Người kia là Todd Richard McKenna, năm mươi hai tuổi. Về sau, khi cảnh sát lục giấy tờ tùy thân trong đồ đạc của hai người, họ phát hiện ra một chi tiết mà không ai trong ba đứa trẻ hôm ấy biết: hai người là hàng xóm của nhau.

Không tra ra được nghề nghiệp của hai người. Các bản tin không nêu. Cũng không có nguồn nào cho biết họ đã lặn cùng nhau bao nhiêu lần trước hôm đó, hay ai là người rủ ai đi. Chỉ biết sáng hôm ấy hai người hàng xóm cùng vác bình khí lội qua đầm lầy, tới cùng một cái hố nước.

Hai người lắp đồ trên bờ, nói chuyện dăm câu với mấy đứa trẻ, rồi xuống nước.

Chín giờ sáng, khi ba em tới, mặt hồ chưa có ai. Hai tiếng sau, có thêm hai người đàn ông. Hơn ba tiếng sau nữa, mặt hồ lại chỉ còn ba đứa trẻ.

Lần lặn thứ nhất ngắn. Cả hai xuống rồi ngoi lên sau một khoảng thời gian không dài. Không nguồn nào ghi họ đã xuống sâu bao nhiêu trong lần ấy, cũng không ghi vì sao họ lên sớm.

Và đây là chỗ mà về sau người ta phải đọc đi đọc lại.

Đứng trên bờ giữa hai lần lặn, hai người đàn ông bàn với nhau một việc: họ có đủ khí để quay xuống lần nữa, lần này đi tới một trăm bốn mươi feet trong hang, hay không.

Một trăm bốn mươi feet là khoảng bốn mươi ba mét. Giới hạn của lặn giải trí là một trăm ba mươi feet.

Ba thiếu niên nghe được cuộc bàn ấy. Các em không phải thợ lặn, các em chỉ đang bơi gần đó, và các em nhớ lại được rất rõ — vì trong cuộc nói chuyện ấy có một câu khiến người ta phải ngoái nhìn.

Todd McKenna nói bình khí của ông có thể bị rò.

Không ai biết hai người đã cân nhắc câu đó bao lâu.

Cái người ta biết chắc là khoảng mười một giờ bốn mươi lăm tới mười hai giờ trưa, cả hai lại xuống nước.

Sau đó, mặt hồ trở lại như cũ. Ba thiếu niên tiếp tục chơi.

Rồi bóng người nổi lên.

Người nổi lên úp mặt là Stephen Gambrell, sáu mươi ba tuổi.

Ba em kéo ông vào phía cầu gỗ. Kéo được tới nơi rồi, các em cố nhấc ông lên khỏi mặt nước.

Không nổi.

Một người đàn ông trưởng thành mang trên người bình khí, chì, đai, ống thở — ba đứa trẻ mười lăm và mười bảy tuổi đứng dưới nước, không có chỗ tì chân, không đủ sức nhấc khối lượng ấy lên khỏi mép ván. Các em giữ ông ở đó, sát bờ, và không làm được gì hơn.

Mười hai giờ hai mươi, các em gọi 911.

Hai phó cảnh sát tới trước. Họ nhảy thẳng xuống nước, cùng nhau nâng được ông lên cầu gỗ. Ông đã tử vong rõ ràng. Không có dấu hiệu chấn thương nào trên người.

Rồi lực lượng cứu hộ làm một việc mà đọc lại thấy nghẹn: họ đứng nhìn mặt nước và chờ.

Họ biết dưới kia còn một người nữa. Họ biết — qua lời ba đứa trẻ thuật lại — rằng hai người đã tính toán lượng khí trước khi xuống. Cứ theo phép tính ấy mà suy, thì người còn lại sắp hết khí. Sắp hết khí nghĩa là sẽ phải ngoi lên. Nghĩa là chỉ cần đứng đây, nhìn xuống, chờ mặt nước động.

Mặt nước không động.

Đến một lúc nào đó, sự im lặng ấy tự nó trở thành câu trả lời: người thứ hai đã không còn khả năng nổi lên. Chuyện xảy ra ở bên trong hang.

Mười hai giờ hai mươi sáu phút — sáu phút sau cuộc gọi 911 — Tổ chức Cứu hộ và Trục vớt Hang ngầm Quốc tế được báo tin. Đây là lực lượng chuyên trách: cứu hộ thông thường không xuống hang ngầm, việc đó phải do thợ lặn hang có huấn luyện riêng làm.

Đội tới hiện trường khoảng hai giờ mười lăm chiều. Gần hai tiếng đồng hồ, phần lớn để đưa người và thiết bị lội qua đầm lầy vào tới miệng hố.

Cộng lại: từ lúc ba đứa trẻ nhận ra mặt nước ngừng sủi bọt đến lúc có người đủ khả năng xuống hang tìm, gần hai tiếng đã trôi qua. Với một người còn khí, hai tiếng là rất nhiều thời gian. Với một người đã hết khí, nó không còn nghĩa gì.

Đây là một chi tiết ít người để ý: ở Buford, cứu hộ tới được đã là một cuộc vật lộn. Không có bãi đỗ xe cạnh hồ. Không có đường cho xe cứu thương chạy tới sát mép nước. Người ta phải khiêng bình khí và đồ trục vớt lội bùn vào, giữa đầm lầy Florida tháng Sáu.

Chiều hôm đó họ không đưa được người thứ hai lên.

Trục vớt trong hang ngầm không giống mò một người dưới hồ: người đi tìm cũng phải xuống đúng độ sâu ấy, bơi vào đúng chỗ trần kín ấy, và cũng chỉ có bằng ấy khí trên lưng. Trời tối trước khi họ tìm hết được chỗ cần tìm.

Ngày hôm sau, 23 tháng 6, đội trục vớt tìm thấy Todd McKenna.

Ông nằm ở độ sâu một trăm ba mươi bảy feet — khoảng bốn mươi hai mét.

Và ông nằm ngay cạnh sợi dây dẫn cố định trong hang.

Cần dừng lại ở chi tiết này, vì nó là chỗ đắt nhất của cả câu chuyện.

Sợi dây dẫn — guideline — là đường về. Trong hang ngầm, đó là thứ duy nhất chỉ hướng ra cửa khi người ta không còn nhìn thấy gì. Dân lặn hang được huấn luyện cả một bài riêng cho tình huống ấy: nhắm mắt, mò tay tìm dây, rồi lần theo nó mà đi ra.

Todd McKenna đã tìm ra sợi dây ấy. Hoặc đã ở rất gần nó.

Ông đã tìm được đường về.

Ông chỉ không còn khí để đi hết con đường đó.

Khi hai bình khí được đưa lên bờ và kiểm tra, cả hai gần như rỗng.

Sau đó, đội trục vớt kiểm tra toàn bộ thiết bị của hai người.

Kết quả không giống điều nhiều người chờ đợi.

Không có món nào hỏng. Van, ống, đồng hồ, bộ điều áp — tất cả hoạt động bình thường. Về chuyện cái bình "bị rò" mà Todd McKenna nói giữa hai lần lặn: người ta có tìm thấy một chỗ rò rỉ nhẹ ở nơi cổ van kẹp vào đầu bình. Nhưng chỉ cần chỉnh lại cái kẹp ấy cho ngay ngắn là hết rò. Gioăng cao su vẫn kín tốt.

Nghĩa là chỗ rò ấy không giết ai cả.

Nó chỉ là một câu nói trên bờ, giữa hai lần lặn, mà không ai dừng lại vì nó.

Cảnh sát trưởng hạt Hernando về sau nói một câu rất thẳng: hai người có thể đã biết là có vấn đề trước khi xuống nước.

Trong hồ sơ, cả hai được ghi nhận là mang thiết bị lặn phù hợp. Không có dấu hiệu chấn thương. Không có nguồn chính thức nào công bố họ có hay không có chứng chỉ lặn hang, và điều đó thì không nên đoán.

Điều mà báo cáo phân tích tai nạn của Divers Alert Network — tổ chức theo dõi và mổ xẻ tai nạn lặn của Mỹ — nói ra được, là câu này: kế hoạch của hai thợ lặn nhằm khám phá vượt quá giới hạn của họ đã làm tăng vọt khả năng dẫn tới một kết cục xấu. Và khuyến nghị đi kèm: thợ lặn phải tôn trọng giới hạn của trình độ được đào tạo, trong đó có việc tránh xa môi trường trần kín nếu chưa được huấn luyện đủ.

"Môi trường trần kín" — overhead environment — là cách dân lặn gọi mọi nơi mà trên đầu bạn không còn là mặt nước, mà là đá.

Ba thiếu niên hôm ấy tới hồ trước hai người đàn ông khoảng hai tiếng.

Các em là những người cuối cùng nói chuyện với họ. Các em là những người nghe được cuộc bàn tính về lượng khí. Các em là người phát hiện ra mặt hồ đã ngừng sủi bọt. Các em là người bơi ra, là người gọi 911, là người đứng dưới nước cố nhấc một người đàn ông sáu mươi ba tuổi lên cầu gỗ mà không đủ sức.

Không có nguồn nào nói tên các em. Cũng không có nguồn nào kể sau đó các em thế nào.

Chỉ biết rằng hôm ấy các em ra hồ để bơi, và về nhà với một buổi trưa mà người lớn cũng khó mang nổi.

Trong hồ sơ chính thức, phần việc của ba đứa trẻ được ghi lại rất gọn: người phát hiện, người báo tin. Nhưng nếu các em không để ý ra chuyện mặt nước đã ngừng sủi bọt — nếu các em cứ tưởng người đàn ông kia đang cúi nhìn tìm bạn lặn, và cứ chơi tiếp — thì cuộc gọi lúc mười hai giờ hai mươi đã không có, và cả hai người sẽ cùng được tìm thấy ở dưới đáy, muộn hơn nhiều.

VÌ SAO CHUYỆN NÀY XẢY RA

Hai người đàn ông trưởng thành, thiết bị đầy đủ và hoạt động tốt, đã đứng trên bờ bàn nhau về lượng khí — làm sao vẫn hết khí dưới đáy hang?

Có ba thứ chồng lên nhau. Không thứ nào là tai nạn hi hữu.

Thứ nhất: cái đồng hồ nói dối, mà không phải vì nó hỏng.

Đồng hồ áp suất trên bình lặn — SPG — chỉ đo một thứ: áp suất. Nó không đo lượng khí.

Hai người dùng bình nhôm cỡ 53 ft³ và 72 ft³, trong khi bình "tiêu chuẩn" mà hầu hết thợ lặn quen tay là 80 ft³. Ba loại bình ấy khi nạp đầy đều hiển thị áp suất xấp xỉ như nhau — kim chỉ khoảng ba nghìn psi, tức vạch "đầy". Nhưng lượng khí bên trong chênh nhau rất xa: bình 53 ft³ chỉ chứa được khoảng hai phần ba lượng khí của bình 80 ft³.

Cùng một cây kim, cùng một vạch. Ít hơn cả một phần ba số hơi thở.

Cộng thêm: hai người đã lặn một lần rồi, bình đã vơi. Khi họ đứng trên bờ hỏi nhau "có đủ khí không", họ nhìn vào cây kim ấy — và cây kim ấy chưa bao giờ có nhiệm vụ trả lời câu hỏi đó.

Báo cáo của Divers Alert Network viết đúng chỗ này: vì đồng hồ chỉ đọc áp suất, các thợ lặn có thể đã không nhận ra nguồn khí của họ hạn chế đến mức nào trước lần lặn thứ hai.

Thứ hai: quy tắc một phần ba.

Lặn ngoài chỗ nước thoáng, hết khí thì ngoi thẳng lên; mặt nước lúc nào cũng ở ngay trên đầu. Trong hang thì không có "lên". Trên đầu là đá. Đường thoát duy nhất là bơi ngược lại đúng con đường đã vào — quãng đường về luôn dài đúng bằng quãng đường đi.

Vì thế dân lặn hang chia bình khí làm ba phần, và coi đó là luật sắt: một phần ba đầu để đi vào — dùng hết là quay đầu, bất kể phía trước còn muốn đi tiếp đến đâu; một phần ba thứ hai để đi ra; một phần ba cuối là dự trữ khẩn cấp, không được đụng tới. Phần cuối ấy dành cho lúc bạn lặn hết khí và hai người phải chia chung một nguồn khí để cùng thoát ra, cho việc lạc đường, kẹt dây, mò mẫm trong nước đục.

Áp vào hôm 22 tháng 6: hai người bàn nhau xuống một trăm bốn mươi feet, sau khi đã lặn một lần, với bình 53 và 72 ft³. Ở độ sâu ấy, áp suất nước làm mỗi hơi thở tiêu tốn lượng khí gấp khoảng năm lần so với trên mặt nước — một bình khí mà trên cạn dùng được cả tiếng thì dưới đáy Buford chỉ còn đếm bằng chục phút.

Cả hai bình được vớt lên gần như rỗng. Đó là bằng chứng lạnh lùng rằng phần dự trữ một phần ba đã không hề tồn tại trong kế hoạch của họ.

Khuyến nghị của Divers Alert Network cho chỗ này gọn một dòng: áp suất quay đầu và mức khí dự trữ tối thiểu phải được cả đội thống nhất trước khi xuống nước.

Thứ ba: bùn.

Đáy các hang ngầm Florida phủ một lớp trầm tích mịn như bột, dân lặn gọi là silt. Nó nằm yên hàng nghìn năm. Chỉ cần một cú đạp chân vịt sai kiểu — đạp xuống dưới thay vì đạp ngang — hoặc một người hoảng lên quẫy đạp, là lớp bột ấy bốc lên. Hiện tượng đó gọi là silt-out.

Tầm nhìn từ ba mươi mét tụt xuống bằng không trong vài giây. Không phải mờ đi — là đen đặc. Đèn công suất lớn rọi vào chỉ hắt ngược lại một bức tường trắng đục. Bùn không lắng xuống kịp; nó lơ lửng hàng giờ, mà người thợ lặn thì không có hàng giờ.

Trong hang tối, không trọng lực, không một điểm nhìn nào để bám vào, con người mất luôn cảm giác đâu là trên đâu là dưới. Đường về duy nhất khi đó là sợi dây dẫn — phải mò tay tìm ra nó và lần theo, hoàn toàn trong bóng tối. Và trong suốt lúc mò mẫm ấy, đồng hồ khí vẫn chạy. Sợ hãi làm nhịp thở tăng vọt: đục → hoảng → thở gấp → hết khí.

Không ai tái dựng được chính xác chuyện gì đã diễn ra trong hang Buford trưa hôm ấy. Nhưng có một dữ kiện không cần suy diễn thêm: Todd McKenna được tìm thấy ngay cạnh sợi dây dẫn.

MỘT CHÚ THÍCH VỀ NGÀY THÁNG VÀ CON SỐ

Một số nguồn tổng hợp ghi vụ việc xảy ra ngày 20 tháng 6. Con số đó sai: bản tin tại chỗ ghi sự việc xảy ra vào thứ Tư, tin tìm thấy người thứ hai đăng thứ Năm 23 tháng 6 — thứ Tư của tuần đó là 22 tháng 6.

Độ sâu tìm thấy Todd McKenna được vài bản tin viết là "hơn 130 feet"; con số trong báo cáo là 137 feet. Nhiệt độ nước: cẩm nang lặn ghi 68°F (khoảng 20°C), một nhật ký thực địa ghi 72°F. Số người chết ở Eagle's Nest được ghi 11, 12 hoặc 13 tuỳ mốc thời gian, nên bài giữ cách nói của bản tin địa phương: ít nhất khoảng một tá, kể từ năm 1981.

Không tra ra được: nghề nghiệp của hai người, kết quả khám nghiệm tử thi cuối cùng, và việc hai người có nộp đăng ký lặn hôm đó hay không.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.

• Divers Alert Network — báo cáo phân tích tai nạn "Buford Sink Dual Fatality": https://dan.org/safety-prevention/diver-safety/case-summaries/buford-sink-dual-fatality/
• Fox 13 News Tampa Bay: https://www.fox13news.com/news/crews-continue-search-for-missing-cave-diver-after-finding-one-dead-in-hernando-county-springs
• CBS News: https://www.cbsnews.com/news/two-men-die-while-diving-expedition-florida-cave/
• CNN: https://www.cnn.com/2022/06/23/us/cave-divers-dead-buford-springs-cave-florida/index.html
• Divernet (lưu ý: nguồn này ghi nhầm ngày 20/6): https://divernet.com/scuba-news/2-divers-die-at-florida-cave-site/
• Tampa Bay Times: https://www.tampabay.com/news/breaking-news/2022/06/22/1-diver-dead-1-missing-at-buford-spring-in-hernando-county/ https://www.tampabay.com/news/breaking-news/2022/06/23/missing-2nd-diver-found-dead-at-buford-spring-in-hernando-county/
• Florida Caves — hồ sơ Buford Spring: http://floridacaves.com/buford.htm
• Florida Guidebook — cẩm nang lặn Buford Springs: https://www.florida-guidebook.com/buford-springs/
• CaveAtlas — nhật ký tầm nhìn tại chỗ: http://www.caveatlas.com/systems/system.asp?ID=10
• Tampa Bay Times — hồ sơ tai nạn tại Eagle's Nest: https://www.tampabay.com/news/publicsafety/two-die-while-exploring-caves-at-treacherous-eagles-nest-diving-area-in/2298464/