Người đàn bà quay xuống lại vùng nước đã làm nên tên tuổi mình

Kim Tuyết Phong chết ở chính vùng nước đã làm nên tên tuổi bà — đúng cái hồ mà mười ba tháng trước đó bà lập kỷ lục lặn sâu.

Hôm ấy là ngày 20 tháng 5 năm 2025. Nơi ấy là Thánh Long Đàm, một hồ nước nằm lọt trong khu công nghiệp Minh Dương, trấn Ngô Khư, quận Giang Nam, thành phố Nam Ninh, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc.

Buổi trưa hôm đó bà xuống nước cùng một người bạn lặn tên Trương Vi. Mục tiêu của buổi lặn là hai trăm mét.

Hơn mười phút sau, cả hai nổi lên. Sớm hơn kế hoạch. Sớm đến mức chưa kịp gặp người thợ lặn hỗ trợ đang chờ ở tầng nước phía trên.

Thánh Long Đàm nhìn từ trên bờ không có gì đáng sợ.

Đó là một hồ karst, hình thành trong đá vôi hệ Nhị Điệp kỳ Mao Khẩu. Dài khoảng hai trăm mét, rộng khoảng một trăm năm mươi mét. Đứng ở mép nước có thể nhìn thấy bờ bên kia. Về kích thước mặt hồ, nó nhỏ hơn nhiều cái ao làng.

Chỗ khác thường nằm ở chiều còn lại. Hồ sâu trên hai trăm năm mươi mét, lòng hồ thắt lại thành dạng phễu. Nghĩa là chỉ cần bơi ra khỏi mép cỏ vài chục mét, dưới chân người ta đã là một cột nước sâu bằng một toà nhà tám mươi tầng dựng ngược.

Dân trong giới gọi nơi này là thánh địa lặn tự do. Hồ do Trung tâm quản lý thể thao dưới nước Minh Dương trông coi, và đã được cho một câu lạc bộ lặn thầu lại.

Cần nói rõ ngay một điều, vì chỗ này về sau bị kể sai rất nhiều: Thánh Long Đàm là vùng nước mở. Không phải hang động ngập nước. Báo Dương Tử Vãn Báo đưa hẳn chi tiết ấy lên tiêu đề bản tin của họ, bởi khi vụ việc lan ra, phần lớn các bản kể lại — kể cả các tiêu đề tiếng Anh — đều gọi đây là một tai nạn lặn hang. Hai nạn nhân đúng là dân lặn hang. Nhưng buổi lặn hôm đó không có trần đá phía trên đầu họ. Chỉ có nước, và ở phía trên là bầu trời.

Điều đó không làm nó an toàn hơn.

Trước ngày 20 tháng 5 năm 2025, Thánh Long Đàm đã có tiền sự. Tháng 5 năm 2020, hai người lặn tự do lên bờ khai báo rằng họ nhìn thấy hai người mặc đồ lặn nằm bất động dưới đáy. Tháng 9 năm 2021, một thợ lặn mất tích tại đây; cuối cùng người ta xác định được vị trí nạn nhân ở độ sâu 226,5 mét.

Một cán bộ trấn Ngô Khư nói với phóng viên bằng thứ ngôn ngữ hành chính đã bị mài mòn hết cảm xúc: "Thánh Long Đàm khá nguy hiểm, năm nào cũng có chuyện xảy ra."

Trong giới, người ta gọi Kim Tuyết Phong là "Lão Kim" — chị Kim.

Bà lấy chứng chỉ giáo viên PADI năm 2012. Đến năm 2025, đó là hơn một thập niên đứng lớp. Từ năm 2019 bà chuyển hẳn sang hướng khó: lặn sâu vùng nước lạnh và thám hiểm hang động. Bà quê Bắc Kinh.

Chức danh của bà tại WUD — Hoàn Cầu Thuỷ Hạ Thám Sách, tổ chức được mô tả là đơn vị lặn hang động đầu tiên của Trung Quốc — là quan chức khảo thí chất lượng, kiêm giáo viên lặn kỹ thuật. Nói cho dễ hiểu: bà không chỉ dạy người ta lặn. Bà là người chấm xem một giáo viên khác có đủ tư cách dạy hay không.

Năm 2023, bà xuống 170 mét ở Bắc Động, Cửu Đốn Thiên Khanh, cũng thuộc Quảng Tây.

Tháng 4 năm 2024, bà xuống 185 mét. Con số ấy được giới lặn Trung Quốc gọi là kỷ lục lặn sâu nữ châu Á — cần nói thêm rằng đây là danh xưng lưu hành trong giới, không có tổ chức kỷ lục quốc tế nào xác nhận.

Chỗ bà đạt 185 mét là Thánh Long Đàm.

Đúng cái hồ nằm giữa khu công nghiệp ấy. Đúng cột nước ấy.

Về người còn lại, hồ sơ mỏng đến mức gần như trống. Tên ông là Trương Vi. Chữ Hán là 张为 — nhiều bản kể lại trên mạng viết thành 张维, sai chữ. Ông là nam. Các bản tin chính thống chỉ gọi ông bằng hai chữ "bạn lặn". Nghề nghiệp, trình độ, tổ chức ông sinh hoạt, tất cả đều không có nguồn nào ghi lại. Tuổi của cả hai người cũng vậy: không một nguồn nào tra được ghi năm sinh của họ.

Người ta biết rất nhiều về cái chết của hai con người này, và gần như không biết gì về đời sống của họ. Đó là điều thường xảy ra với những tai nạn được đưa tin: cái chết có ngày, có giờ, có toạ độ, có số đo; còn phần đời trước đó thì không ai lưu lại vì lúc ấy chưa có lý do gì để lưu.

Về Trương Vi, sau tất cả, bài này chỉ có thể nói được ba điều chắc chắn: ông là nam, ông tên là 张为, và hôm đó ông xuống nước cùng Kim Tuyết Phong.

Hơn mười phút. Đó là toàn bộ thời gian buổi lặn hôm ấy kịp diễn ra.

Trương Vi lên trước. Ông nổi lên trong tình trạng bất tỉnh, không phản ứng. Người trên bờ kéo ông vào, cấp cứu. Ông không qua khỏi. Ngay trong ngày.

Khoảng mười lăm giây sau, Kim Tuyết Phong nổi lên.

Bà còn tỉnh. Bà hô hai tiếng.

Rồi bà chủ động lặn xuống lại.

Không ai nhìn thấy bà thêm lần nào nữa.

Mười lăm giây là khoảng cách giữa hai người trong lần cuối cùng họ cùng ở trên mặt nước. Đủ ngắn để hiểu rằng dưới kia, chuyện gì đó đã xảy ra với cả hai gần như cùng lúc.

Một giáo viên lặn hang có tham gia cứu hộ, khi kể lại sau này, dùng bốn chữ: tai nạn trong tai nạn.

Trên bờ hôm ấy có đủ những thứ mà một buổi lặn được tổ chức đàng hoàng cần có. Có thợ lặn hỗ trợ chờ sẵn ở tầng nước phía trên. Có kế hoạch lặn với độ sâu mục tiêu định trước. Có hai người vào loại giàu kinh nghiệm nhất mà môn này ở Trung Quốc có được, trong đó một người là người đi chấm tư cách của các giáo viên khác.

Và có một người bấm máy quay, nên toàn bộ buổi lặn được ghi lại.

Đoạn video ấy về sau được người trong nghề xem đi xem lại. Nó là thứ gần nhất với một nhân chứng.

Từ chiều hôm ấy, mọi thứ ở Thánh Long Đàm đổi vai. Nơi vừa là bãi tập biến thành hiện trường.

Việc đầu tiên phải chấp nhận là việc khó chấp nhận nhất: không ai được xuống tìm.

Không có thợ lặn nào bơi xuống hai trăm mét để mò một người mất tích. Không có đội cứu hộ nào làm được điều đó. Không có phương án đánh đổi nào cả. Chính độ sâu đó là thứ đã giết hai người vài giờ trước — cử thêm người xuống chỉ là cộng thêm tên vào danh sách.

Không có kịch bản "một nhóm dũng cảm nhảy xuống nước". Không có cảnh chạy đua với thời gian trong ba mươi phút vàng. Không có buồng cao áp nào ở gần đó — Thánh Long Đàm là một cái hồ giữa khu công nghiệp, quanh bờ chỉ có đất, cỏ và mấy nhà xưởng.

Bốn năm trước đó, tại chính hồ này, một thợ lặn mất tích và người ta cũng chỉ xác định được vị trí nạn nhân ở 226,5 mét — xác định được vị trí, chứ không phải đưa lên được ngay. Những người có mặt ở bờ hồ ngày 20 tháng 5 phần lớn đều biết chuyện đó.

Thứ duy nhất có thể xuống được là một con robot.

Người ta đưa ROV tới. Robot điều khiển từ trên bờ, nối với người vận hành bằng một sợi cáp rốn dẫn điện và tín hiệu. Sợi cáp ấy vừa là dây sống của robot, vừa là giới hạn của nó: robot đi được xa đến đâu là do cáp dài đến đó, không hơn một mét.

Cáp của đợt tìm kiếm đầu tiên dài hai trăm mét.

Họ quét bốn ngày trong phạm vi hai trăm mét. Không thấy gì.

Rồi cuộc tìm kiếm phải tạm dừng.

Trong bốn ngày ấy, con robot đã làm đúng phần việc của nó. Nó xuống, nó soi, nó quay về. Vấn đề không nằm ở chỗ nó tìm sai chỗ. Vấn đề là ở nơi cần tìm, sợi cáp đã căng hết cỡ và cứng đờ, còn thứ cần tìm thì vẫn nằm phía dưới, trong vùng nước mà thiết bị không với tới.

Chỉ là lúc đó chưa ai biết điều ấy.

Rồi bắt đầu quãng thời gian không có gì để kể.

Người nhà chờ. Đồng nghiệp chờ. Không có gì để làm ngoài chờ một sợi cáp dài hơn được chuyển tới. Không có đội tìm kiếm nào ngoài bờ, không có ca trực đêm, không có tiến triển nào để thông báo mỗi sáng. Mặt hồ vẫn phẳng như mọi hôm, và bên dưới nó không có gì thay đổi cả.

Từ cuối tháng 5 sang đầu tháng 6, việc duy nhất đang diễn ra trong toàn bộ cuộc cứu hộ này là một cuộn cáp đang được vận chuyển trên đường.

Ngày 11 tháng 6, cáp ba trăm mét về đến nơi. Đội cứu hộ nối lại cuộc tìm kiếm.

17 giờ 30 cùng ngày, robot phát hiện thi thể.

Ngày hôm sau, 12 tháng 6, họ bắt đầu trục vớt. Việc đó mất khoảng bảy đến tám tiếng. Đưa một người từ độ sâu ấy lên mặt nước bằng cánh tay máy, qua một sợi cáp, trong bóng tối tuyệt đối, là công việc không thể làm nhanh.

21 giờ 46 phút, hoàn tất.

Trời đã tối từ lâu. Việc trục vớt bắt đầu từ ban ngày và kết thúc khi quanh hồ chỉ còn đèn của đội cứu hộ, mặt nước đen, và tiếng máy tời kéo cáp.

Độ sâu ghi nhận: 238,6 mét.

Từ ngày 20 tháng 5 đến ngày 12 tháng 6 là hai mươi ba ngày.

Và con số đáng nhớ nhất của cả vụ việc nằm ở phép trừ này: 238,6 trừ đi 200. Thi thể Kim Tuyết Phong nằm sâu hơn tầm với của thiết bị cứu hộ ban đầu đúng ba mươi tám mét.

Ba mươi tám mét. Bằng chiều cao một toà nhà mười tầng. Bằng đúng cái khoảng cách khiến bốn ngày quét đáy trở thành vô ích, và khiến một gia đình phải đợi thêm ba tuần.

Có một phép trừ nữa cũng nên ghi lại, dù không ai giải thích được nó: độ sâu mục tiêu của buổi lặn hôm ấy là 200 mét, còn nơi tìm thấy thi thể là 238,6 mét. Hồ này sâu trên 250 mét và thắt dạng phễu; bằng những gì các nguồn công bố, không thể biết vì sao con số cuối cùng lại nằm sâu hơn con số ban đầu như vậy.

Đêm 14 tháng 6, một giáo viên lặn hang tham gia cứu hộ đăng một bài dài kể lại toàn bộ sự việc. Qua bài viết đó, người ngoài giới mới biết lễ truy điệu đã được tổ chức xong.

Từ ngày 15 đến 17 tháng 6, báo chí đưa tin diện rộng: Thượng Du Tân Văn, Dương Tử Vãn Báo, Cực Mục Tân Văn, Trung Tân Võng, Quang Minh Võng.

Nghĩa là vụ việc chỉ trở thành tin tức sau khi đã kết thúc. Suốt hai mươi ba ngày người ta chờ ở bờ hồ, gần như không có bản tin nào. Cái được đưa tin không phải cuộc tìm kiếm, mà là kết quả của nó.

Phóng viên tìm đến các cơ quan chức năng để hỏi. Họ hỏi công an. Họ hỏi sở quản lý khẩn cấp. Họ hỏi chính quyền địa phương. Không nơi nào trả lời chính diện.

Báo chí nhắc lại một cái tên khác. Hàn Đĩnh, thợ lặn hang nổi tiếng, người giữ kỷ lục lặn hang châu Á, mất tích ngày 7 tháng 10 năm 2023 tại Cửu Đốn Thiên Khanh. Thi thể ông được tìm thấy ngày 11 tháng 10 năm đó.

Cửu Đốn Thiên Khanh cũng chính là nơi Kim Tuyết Phong xuống 170 mét vào năm 2023.

Giới lặn kỹ thuật sâu ở Trung Quốc rất nhỏ. Nhỏ đến mức các tai nạn lớn của nó cứ lặp lại ở một vài toạ độ, và những cái tên trong danh sách người chết thường từng biết nhau.

Người tham gia cứu hộ cho Kim Tuyết Phong là đồng nghiệp của bà. Người phân tích đoạn video quay buổi lặn cuối cùng của bà là người trong nghề với bà. Người đăng bài kể lại toàn bộ sự việc đêm 14 tháng 6 cũng là một giáo viên lặn hang.

Ở những nghề đủ hẹp, đội cứu hộ và người được cứu hộ là cùng một nhóm người. Ai đi vớt cũng biết rất rõ mình đang vớt ai, và biết rõ vì sao không ai xuống được chỗ đó.

Đến đây, phần kể được đã hết. Phần còn lại — phần ai nghe chuyện này cũng muốn biết — là vì sao hai người đã chết. Câu trả lời trung thực là: chưa ai biết chắc. Cần nói thẳng điều đó, vì trên mạng có rất nhiều bản kể tỏ ra biết rất rõ.

Lặn hai trăm mét là chuyện gì.

Ở độ sâu đó, áp suất gấp khoảng hai mươi mốt lần trên mặt đất. Không khí bình thường trở thành chất độc: oxy ở áp suất cao gây co giật, nitơ gây trạng thái "say" như say rượu nặng. Người lặn kỹ thuật vì thế phải thở hỗn hợp khí đặc biệt có pha heli.

Nhưng điều người ngoài giới hay bỏ sót nằm ở chiều ngược lại. Xuống mất vài phút. Lên mất nhiều giờ. Dưới áp suất cao, cơ thể ngấm khí trơ vào máu và mô; lên nhanh thì lượng khí đó sủi thành bọt ngay trong người — đó là bệnh giảm áp.

Nên lặn sâu có một luật tàn nhẫn: đang ở dưới sâu thì không có cửa "bơi lên mặt nước cấp cứu". Đường về là hàng giờ dừng từng tầng để giải áp.

Ba cơ chế có thể giết người trong tình huống dạng này.

Thứ nhất là tích tụ CO2. Máy thở tuần hoàn kín — CCR — không nhả bọt khí ra ngoài mà lọc CO2 trong hơi thở bằng một hộp hoá chất rồi bơm thêm oxy cho người lặn thở lại. Nếu người lặn thở gấp, gắng sức, hoặc hộp lọc bão hoà hay ngấm nước, tốc độ sinh CO2 vượt tốc độ lọc, và cái vòng kín ấy thành buồng ngộ độc. Chỗ nham hiểm: CO2 tăng dần không gây cảm giác ngạt ở giai đoạn đầu — nó gây lú lẫn, đôi khi còn tạo cảm giác lâng lâng dễ chịu. Người lặn vẫn ra dấu "OK" hoàn toàn thành thật, bởi họ thật sự tin mình đang ổn.

Thứ hai là ngộ độc oxy cấp tính. Máy CCR tự điều chỉnh lượng oxy; cảm biến sai lệch thì máy có thể bơm quá tay. Oxy quá liều dưới áp suất cao gây co giật đột ngột, không báo trước. Đang ngậm ống thở mà co giật thì nhả ống, sặc nước.

Thứ ba là bệnh giảm áp do buộc phải ngoi lên khẩn cấp — có lẽ là điểm then chốt để hiểu vì sao cả hai người đều chết, chứ không phải một. Khi một người gặp nạn dưới sâu, người còn lại đứng trước lựa chọn không có đáp án đúng: bỏ bạn để tự giải áp theo quy trình, hay kéo bạn lên ngay và cùng bỏ qua hàng giờ dừng giải áp.

Về hành động khó hiểu nhất của vụ việc.

Kim Tuyết Phong nổi lên, hô hai tiếng, rồi tự lặn xuống lại.

Trong lặn kỹ thuật có một biện pháp gọi là giải áp lại dưới nước — in-water recompression. Khi một người đã lên quá nhanh và bắt đầu có triệu chứng giảm áp, mà trên bờ không có buồng cao áp, thì cách duy nhất còn lại là quay xuống nước sâu để nén những bọt khí ấy lại, rồi lên cực chậm. Biện pháp tuyệt vọng, chỉ dùng khi đã hết đường.

Thánh Long Đàm không có buồng cao áp.

Hành động của bà phù hợp với kịch bản đó. Nhưng không nguồn nào xác nhận đó là lý do thật — đây là một cách đọc hợp lý, không phải kết luận.

Và đây là chỗ phải cẩn thận nhất.

Trên mạng tiếng Trung có những bản dựng lại rất chi tiết: rằng cả hai dùng CCR, rằng nhịp thở của bà tăng từ 12 lên 18 lần một phút ở mốc 100 mét, rằng bà ra dấu OK ở 140 mét, cào lên mặt nạ ở 200 mét, và nguyên nhân tử vong là nhiễm toan hô hấp do CO2.

Những chi tiết ấy chỉ xuất hiện trên các tài khoản tự truyền thông, không dẫn nguồn, viết bằng giọng tiểu thuyết — nhiều khả năng cũng chính là nơi các video kể chuyện lấy lại nội dung.

Trong khi đó, nguồn chính thống tốt nhất nói gần như ngược lại. Người xem phân tích đoạn video quay trong buổi lặn nhận xét rằng suốt buổi lặn bà đều rất chuyên nghiệp, cơ thể không có phản ứng bất thường nào, khí đúng, thiết bị hoạt động bình thường.

Hai luồng vênh hẳn nhau. Một bên dựng lại từng dấu hiệu theo từng mốc độ sâu. Một bên nói không thấy dấu hiệu gì.

Bài này không chọn bên nào. Không nguồn chính thống nào xác nhận loại thiết bị hai người dùng, cũng không xác nhận nguyên nhân tử vong.

Một chú thích về báo cáo điều tra.

Có những bản kể trên mạng viết rằng báo cáo sự cố đã được công bố vào khoảng tháng 9 năm 2025, kèm kết luận cụ thể. Không tra ra bất kỳ báo cáo nào như vậy.

Những gì tra được chỉ là các bản tin chính thống giữa tháng 6 năm 2025 ghi rằng đội chính thức sẽ công bố báo cáo sau khi điều tra xong.

Tính đến nay, chưa có báo cáo điều tra chính thức nào được công bố.

Ba con số nên đặt cạnh nhau khi nghĩ về vụ này.

185 — độ sâu bà đạt được tại Thánh Long Đàm tháng 4 năm 2024, con số làm nên tên tuổi bà.

226,5 — độ sâu người ta xác định vị trí một thợ lặn khác mất tích tại chính hồ này, năm 2021.

238,6 — độ sâu thi thể bà nằm, ngày 12 tháng 6 năm 2025.

Cùng một cột nước. Ba con số ấy đo cùng một chỗ, chỉ khác nhau ở chỗ người ta dừng lại.

Và một câu nữa, của cán bộ trấn Ngô Khư, nói trước khi vụ này khép lại và có lẽ vẫn còn đúng sau khi nó khép lại: năm nào cũng có chuyện xảy ra.

CHỖ BÀI NÀY KHÔNG BIẾT

Để bạn đọc tự đánh giá độ chắc của những gì vừa đọc, xin liệt kê thẳng những chỗ không có nguồn:

· Tuổi và năm sinh của Kim Tuyết Phong: không rõ. Không nguồn nào ghi. · Tuổi và năm sinh của Trương Vi: không rõ. · Nghề nghiệp, trình độ, tổ chức của Trương Vi: không rõ. Báo chỉ gọi ông là "bạn lặn". · Loại thiết bị hai người sử dụng hôm đó: không xác minh được. · Nguyên nhân tử vong của cả hai: chưa có kết luận được công bố. · Chuyện gì đã xảy ra dưới đáy trong hơn mười phút ấy: không ai biết. · Vì sao bà lặn xuống lại: không ai biết. Chỉ có giả thuyết. · Vì sao thi thể nằm ở 238,6 m trong khi mục tiêu buổi lặn là 200 m: không nguồn nào giải thích. · Toạ độ chính xác của Thánh Long Đàm: không tra ra.

Một lưu ý nhỏ về con số: phần lớn báo ghi tròn thành 238 mét, riêng bản tin Tencent ngày 17 tháng 6 ghi cụ thể 238,6 mét. Hai con số không mâu thuẫn, chỉ là làm tròn. Bài này dùng con số chi tiết hơn.

Về chữ Hán tên nạn nhân nam: 张为, không phải 张维. Chi tiết này bị viết sai ở rất nhiều bản kể lại.

Nguồn

Bài viết tổng hợp từ các nguồn sau. Ảnh trong bài là ảnh minh hoạ do AI tạo, không phải ảnh hiện trường.

• Dương Tử Vãn Báo / Tử Ngưu Tân Văn (扬子晚报/紫牛新闻), 15/6/2025 https://www.yzwb.net/news/zntt/202506/t20250615_222138.html
• Tencent News, đăng lại Thượng Du Tân Văn (上游新闻), 15/6/2025 https://news.qq.com/rain/a/20250615A04EYO00
• Tencent News, 17/6/2025 https://news.qq.com/rain/a/20250617A08A9O00
• Sina Finance, 15/6/2025 https://finance.sina.com.cn/jjxw/2025-06-15/doc-infaemzc8439297.shtml
• Quang Minh Võng (光明网), 16/6/2025 https://m.gmw.cn/2025-06/16/content_1304060901.htm
• Baidu Baike, mục 金雪峰 https://baike.baidu.com/item/%E9%87%91%E9%9B%AA%E5%B3%B0/65774148 Bản tiếng Anh: https://baike.baidu.com/en/item/Jin%20Xuefeng/24154
• Sohu, 6/2025 — mốc 185 m tháng 4/2024 https://www.sohu.com/a/904622686_121977827
• Trang chính thức WUD China, hồ sơ người sáng lập https://www.wudchina.com/copyofxmqs36cdvpo5c/%E7%8E%8B%E8%BF%9C