Hachikō: 7 năm bị đuổi đánh trước khi được gọi là trung

Suốt bảy năm đầu tiên đứng đợi ở ga Shibuya, con chó nổi tiếng nhất Nhật Bản không được ai thương. Nó bị nhân viên nhà ga đuổi, bị người bán hàng hắt nước, bị trẻ con ném đá. Phải đến khi một bài báo lên trang năm 1932, cả nước mới biết con chó gầy gò ấy đang đợi ai.

Tên nó là Hachikō. Và gần như mọi thứ người ta hay kể về nó đều đã bị mài nhẵn đi một chút.

Con chó 30 yên đi tàu 20 tiếng

Hachikō sinh khoảng giữa tháng 11 năm 1923 tại vùng Ōdate, tỉnh Akita — một vùng núi lạnh phía bắc Nhật Bản. Nó được bán với giá 30 yên cho giáo sư Ueno Hidesaburō, một nhà nông học của Đại học Đế quốc Tokyo.

Tháng 1 năm 1924, con chó con chừng năm mươi ngày tuổi được nhét vào một chuyến tàu tốc hành, đi ròng rã khoảng hai mươi tiếng mới tới Tokyo. Nó đến nơi trong tình trạng yếu lả. Giáo sư Ueno phải chăm mấy tháng nó mới hồi.

Cái tên cũng có gốc rất đời thường. Chữ "hachi" nghĩa là số tám, và người ta kể rằng hai chân trước con chó khi đứng xoạc ra trông giống hệt chữ 八 trong tiếng Nhật.

Mười sáu tháng — tất cả thời gian họ có với nhau

Đây là chi tiết mà hầu như không ai để ý: Hachikō chỉ sống cùng chủ đúng khoảng mười sáu tháng.

Ngày 21 tháng 5 năm 1925, giáo sư Ueno đột quỵ vì xuất huyết não ngay tại trường, giữa buổi làm việc. Ông mất ở tuổi năm mươi ba. Chiều hôm đó Hachikō vẫn ra ga đứng đợi như mọi ngày.

Nghĩa là con chó ấy đã đợi lâu gần gấp bảy lần khoảng thời gian nó thực sự được ở bên người chủ của mình.

Bảy năm bị xua đuổi

Sau tang lễ, Hachikō bị chuyền tay qua vài nơi. Đầu tiên là họ hàng của gia đình ở khu Asakusa, xa Shibuya. Rồi cuối cùng nó về ở với Kobayashi Kikusaburō, người làm vườn cũ của giáo sư — nhà ông ở gần ga.

Từ đó, sáng và chiều, con chó lại ra đứng ngoài cửa soát vé.

Nhưng nhà ga không phải chỗ dành cho chó. Không ai ở Shibuya biết câu chuyện đằng sau; họ chỉ thấy một con chó lang thang nằm lì giữa lối người qua lại. Nó bị nhân viên ga lôi đi, bị hàng quán xua, bị người đi đường và cả trẻ con đánh. Có thời kỳ dây đeo cổ của nó liên tục bị lấy mất, khiến ai nhìn cũng tưởng chó hoang.

Một bên tai của nó về sau bị thương và cụp hẳn xuống — đó là lý do trong các bức ảnh chụp những năm cuối đời, hai tai Hachikō không còn dựng đều như chó Akita bình thường.

Bài báo đổi đời và cuộc tổng điều tra chó Akita

Người thay đổi tất cả là Saitō Hirokichi, sáng lập Hội Bảo tồn chó Nhật Bản.

Saitō không đi tìm một câu chuyện cảm động. Ông đang làm một việc khô khan: kiểm đếm xem giống chó Akita thuần chủng còn lại bao nhiêu con trên toàn nước Nhật. Kết quả khiến ông sững người — chỉ còn khoảng ba mươi con. Và một trong số đó đang nằm ngoài ga Shibuya, bị người ta đá.

Ngày 4 tháng 10 năm 1932, báo Asahi Shimbun đăng bài viết của ông kể về con chó già tội nghiệp ấy. Phản ứng của công chúng gần như tức thời.

Chỉ trong vòng vài tháng, con chó bị xua đuổi trở thành *chūken* — "trung khuyển", con chó trung thành. Người ta gửi thư, gửi tiền, kéo đến ga để nhìn nó. Cùng những nhân viên nhà ga từng đuổi nó, giờ chăm nó.

Vậy nó ra ga vì nhớ chủ, hay vì có đồ ăn?

Đây là câu hỏi khó chịu nhưng đáng đặt ra, và giới nghiên cứu hành vi động vật vẫn tranh luận.

Ở khu vực ga Shibuya thời đó có hàng bán yakitori — thịt xiên nướng. Người ta biết chắc chắn rằng có người bán hàng đã cho Hachikō ăn yakitori. Một cách giải thích lạnh lùng là: con chó quay lại vì chỗ đó có thức ăn, chứ không phải vì nó hiểu khái niệm chờ đợi.

Nhưng cách giải thích đó vấp phải chính dòng thời gian. Trong nhiều năm đầu, cái nó nhận ở ga chủ yếu là những cú đuổi. Thức ăn dồi dào và sự chiều chuộng chỉ đến sau năm 1932 — nghĩa là sau khi nó đã đứng ở đó bảy năm rồi.

Sự thật có lẽ nằm ở giữa, và cũng không kém phần cảm động: một thói quen được hình thành từ mười sáu tháng hạnh phúc, đủ mạnh để sống sót qua bảy năm bị hắt hủi.

Những điều nhiều người kể sai

Câu chuyện này bị kể lệch nhiều đến mức cần nói rõ vài điểm:

• Hachikō không chết vì nuốt que xiên yakitori. Đây là lời đồn tồn tại gần tám mươi năm. Tháng 3 năm 2011, các nhà nghiên cứu Đại học Tokyo mổ xem lại nội tạng đã được bảo quản của nó. Kết quả: nó mang khối u ác tính ở phổi di căn sang tim, cộng thêm nhiễm giun chỉ rất nặng — hàng chục con giun trong tim. Trong dạ dày quả thật có bốn que xiên, nhưng chúng không hề làm thủng dạ dày và không liên quan gì đến cái chết.
• Con chó không hề chờ ở ga suốt mười năm liền không gián đoạn. Sau khi giáo sư mất, nó bị đưa đi nơi khác một thời gian rồi mới quay lại vùng Shibuya. Khoảng thời gian nó đi đi về về ga là gần mười năm, chứ không phải một cuộc canh gác liên tục như phim.
• Bức tượng ở Shibuya hiện nay không phải bức tượng gốc. Tượng đầu tiên do nhà điêu khắc Andō Teru dựng, khánh thành tháng 4 năm 1934 — và Hachikō được dắt tới dự lễ khánh thành tượng của chính nó, khi còn sống. Nhưng trong Thế chiến thứ hai, bức tượng ấy bị trưng thu và nấu chảy để lấy kim loại phục vụ chiến tranh. Bức tượng du khách chụp ảnh hôm nay được dựng năm 1948, tác giả là Andō Takeshi, con trai của nhà điêu khắc gốc.
• Nó không được chôn nguyên vẹn ở một chỗ. Hachikō chết ngày 8 tháng 3 năm 1935. Bộ da của nó được nhồi làm tiêu bản và đến nay vẫn trưng bày tại Bảo tàng Quốc gia về Thiên nhiên và Khoa học ở Tokyo. Nội tạng được giữ lại ở bảo tàng thuộc khoa Nông nghiệp Đại học Tokyo. Phần tro cốt được đưa về nghĩa trang Aoyama, đặt cạnh mộ giáo sư Ueno.

Chín mươi năm sau, họ mới được gặp lại

Có một chi tiết ít người biết về bức tượng nổi tiếng kia: suốt gần một thế kỷ, Hachikō đứng đó một mình. Người nó đợi không bao giờ có mặt trong khung hình.

Mãi tới năm 2015, nhân kỷ niệm tám mươi năm ngày nó mất, Đại học Tokyo mới dựng trong khuôn viên trường một bức tượng khác — lần này có cả hai. Giáo sư Ueno cúi xuống, con chó chồm lên đón ông. Kinh phí đến từ tiền quyên góp của công chúng.

Điều khiến câu chuyện này sống lâu như vậy có lẽ không phải lòng trung thành. Mà là chuyện một thành phố cả tám triệu người, suốt bảy năm, ngày nào cũng đi ngang qua một nỗi buồn mà không ai nhận ra nó là gì — cho đến khi có người chịu dừng lại hỏi.