Cào da đầu trị đau đầu: mẹo này đúng tới đâu

Một clip dạy ba động tác xoa đầu để hết đau đầu đang có 1,5 triệu lượt xem và 15 nghìn lượt cảm xúc trên Facebook. Phần lớn nội dung trong đó không sai. Nhưng câu chốt của nó — *"đừng uống Panadol nữa"* — thì có thể khiến một số người trả giá.

Bài này tách bạch ba chuyện thường bị trộn làm một: động tác ấy có tác dụng thật không, cách giải thích của clip có đúng không, và khi nào thì xoa bóp là sai lầm nguy hiểm.

Clip nói gì

Ba động tác được hướng dẫn, mỗi bên đầu vài chục giây:

1. Dùng mười đầu ngón tay cào da đầu từ trán ngược ra sau gáy, khoảng 30–50 lần.
2. Dùng đầu ngón cái hoặc thân cây bút bi day ấn hai bên thái dương chừng 30 giây mỗi bên.
3. Dùng cả mười đầu ngón tay véo và day khắp da đầu cho tới khi thấy ấm.

Lý do đưa ra: đau đầu là do *"khí huyết bị tắc nghẽn"*, và làm cho máu lưu thông lên não thì cơn đau sẽ hết trong khoảng năm phút.

Phần đúng: xoa bóp đầu cổ có bằng chứng thật

Điều bất ngờ với người quen nghi ngờ mẹo dân gian: xoa bóp vùng đầu và cổ đã được thử nghiệm lâm sàng, và có hiệu quả với một loại đau đầu cụ thể.

Loại đó là đau đầu căng cơ — kiểu đau âm ỉ như có vòng siết quanh đầu, thường kèm mỏi cổ vai gáy, hay gặp sau nhiều giờ ngồi máy tính hoặc căng thẳng. Đây cũng là loại đau đầu phổ biến nhất.

Các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng cho thấy massage vùng đầu cổ giảm được cường độ cơn đau khoảng một phần tư, và các tổng quan hệ thống xếp massage cùng vật lý trị liệu vào nhóm lựa chọn điều trị có hiệu quả với đau đầu căng cơ mạn tính.

Cơ quan y tế công của Anh, trong hướng dẫn về đau đầu căng cơ, cũng liệt kê massage cùng với tập thể dục, yoga, ngủ đủ, chườm nóng lạnh vùng cổ và giảm cà phê — như những việc nên làm trước khi nghĩ tới thuốc.

Nói cách khác: ba động tác trong clip không phải trò nhảm. Chúng chỉ được giải thích bằng một cơ chế khác với thứ khoa học đo được.

Phần sai: "khí huyết tắc nghẽn" không phải cơ chế của cơn đau

Đau đầu căng cơ hiện được cho là bắt nguồn từ cơ vùng đầu, cổ, vai bị co và nhạy cảm hoá, cộng với ngưỡng chịu đau của hệ thần kinh bị hạ xuống do căng thẳng, thiếu ngủ, tư thế xấu.

Massage giúp được là vì nó giãn cơ, giảm điểm đau cơ và làm dịu hệ thần kinh — chứ không phải vì "khơi thông" dòng máu bị tắc lên não. Nếu máu thật sự bị tắc trên đường lên não, thứ bạn gặp không phải cơn đau đầu vặt mà là một cấp cứu.

Chi tiết này nghe như bắt bẻ chữ nghĩa, nhưng nó dẫn thẳng tới sai lầm ở phần sau: nếu tin rằng mọi cơn đau đầu đều chỉ là "tắc nghẽn", người ta sẽ xoa bóp cả những cơn đau lẽ ra phải đi cấp cứu.

Những điều nhiều người kể sai

• "Đau đầu nào cũng xoa bóp là hết." Không. Xoa bóp có bằng chứng với đau đầu căng cơ. Với migraine — đau nửa đầu theo nhịp mạch, sợ ánh sáng, sợ tiếng động, buồn nôn — thì day ấn mạnh vùng đầu lúc đang lên cơn thường làm khó chịu thêm.
• "Đừng uống Panadol nữa." Câu này nguy hiểm ở chỗ nó nói chung chung cho tất cả mọi người. Paracetamol dùng đúng liều vẫn là thuốc giảm đau được khuyến nghị đầu tay, và là lựa chọn ưu tiên cho phụ nữ mang thai.
• "Thuốc giảm đau chỉ chữa ngọn nên càng tránh càng tốt." Vế đầu đúng, vế sau sai. Vấn đề thật không phải *uống thuốc*, mà là uống quá thường xuyên.
• "Hết đau trong 5 phút nghĩa là đã khỏi." Cơn đau căng cơ vốn hay tự dịu đi. Thấy đỡ sau khi xoa bóp không chứng minh được nguyên nhân đã được giải quyết — nhất là khi nguyên nhân là thiếu ngủ, ngồi sai tư thế hay căng thẳng kéo dài.
• "Mẹo lan truyền triệu view thì chắc đã được kiểm chứng." Lượt xem đo độ hấp dẫn, không đo độ đúng. Trong clip này, phần động tác có cơ sở, còn phần giải thích và lời khuyên bỏ thuốc thì không.

Cái bẫy có thật: đau đầu do lạm dụng thuốc giảm đau

Đây là chỗ clip chạm đúng một vấn đề, dù bằng lý do sai.

Có một tình trạng tên là đau đầu do lạm dụng thuốc: uống thuốc giảm đau quá thường xuyên khiến chính cơn đau đầu trở nên dày hơn và dai hơn. Ngưỡng được các tiêu chuẩn quốc tế dùng để chẩn đoán là:

• Đau đầu từ 15 ngày trở lên mỗi tháng, và
• Dùng paracetamol, aspirin hoặc thuốc kháng viêm từ hơn 15 ngày mỗi tháng, hoặc dùng triptan, thuốc phối hợp, thuốc giảm đau nhóm opioid từ hơn 10 ngày mỗi tháng, và
• Kéo dài ít nhất 3 tháng liên tiếp.

Cơ quan y tế Anh nói gọn: *"uống thuốc giảm đau cho cơn đau đầu quá thường xuyên hoặc quá lâu cũng có thể gây đau đầu"*.

Nên bài học đúng không phải "bỏ thuốc", mà là: thuốc dành cho cơn đau thỉnh thoảng; nếu tháng nào bạn cũng phải uống hơn chục ngày thì vấn đề không nằm ở viên thuốc, và đã tới lúc đi khám.

Khi nào phải bỏ tay ra khỏi đầu và đi khám ngay

Đây là phần không clip mẹo vặt nào nhắc tới, và là phần quan trọng nhất của bài này. Hãy đi khám hoặc gọi cấp cứu nếu cơn đau đầu:

• Dữ dội và ập đến đột ngột trong vài giây như bị đánh vào đầu.
• Kèm sốt cao, cứng gáy, nôn nhiều, hoặc lú lẫn.
• Kèm yếu tay chân, méo miệng, nói khó, nhìn đôi hoặc mờ mắt.
• Xuất hiện sau một chấn thương đầu.
• Nặng dần lên qua từng ngày, hoặc đau đầu kiểu hoàn toàn mới ở người trên 50 tuổi.
• Xảy ra rất thường xuyên hoặc luôn cần thuốc mới chịu nổi.

Trong những trường hợp này, năm phút xoa bóp không phải là cách chữa — nó chỉ là năm phút bị mất.

Vậy nên làm gì với clip đó

Cứ lưu lại, nhưng lưu kèm ba điều chỉnh:

1. Coi nó là cách thư giãn cơ, không phải phương pháp điều trị. Xoa bóp nhẹ nhàng vùng gáy, thái dương, da đầu — hợp lý nhất sau nhiều giờ ngồi máy tính.
2. Đừng dùng nó để thay việc đi khám khi cơn đau đổi tính chất, dày lên hoặc kèm bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào ở trên.
3. Đừng bỏ thuốc theo lời một video, cũng đừng uống thuốc mỗi khi hơi nhức đầu. Ranh giới đã có con số rõ ràng ở phần trên.

Mẹo dân gian và y học không phải lúc nào cũng đối đầu nhau. Rắc rối chỉ bắt đầu khi một mẹo vô hại được gắn thêm lời hứa chữa bệnh — và một lời khuyên bỏ thuốc dành cho tất cả mọi người.